Cellal ngaandi

Maandeeji gadiiɗi majjere hakkil e ndee ñaawoto-ɗaa doktoor

Hesɗitinaama 6 minit janngaamaKo kippu Moments kaŋŋe · No mbinndirten

Jaabawol juutngol ngol

Yejjitaare hakkil nde haɗata golle ñalnde kala, caɗeele e golle anndaaɗe, jiiɓru e sahaa walla nokku, e waylooji e ngonka ɓernde walla pellital ina mbaawi wonde maandeeji gadiiɗi majjere hakkil. Caɗeele goɗɗe keewɗe, ena jeyaa heen caɗeele tiroyiid, ustagol witamiin B12, battane lekki, ɓillaare ɓernde e caɗeele ɗaanagol, ina mbaawi addude bayle nannduɗe. Kuutorgal peŋngal tan waawi teskude ɗum. Jiiɓru arnde kisan ina foti ballal jaawngal.

  • Yejjitaade sahaa-sahaa ina heewi e ɓooygol; bayle haɗooje golle ñalnde kala ina foti ƴeewteede.
  • Alzheimer's Association ina sifa maandeeji 10 jeertinooje, gooto fof e baylol ɓooygol ngal heewi ngam yerondirde.
  • Caɗeele tiroyiid, ustagol witamiin B12, battane lekki, ɓillaare ɓernde, ñabbuuli e caɗeele ɗaanagol fof ina mbaawi memminde hakkil, tee won e ɗeen ina mbaawi ñawndeede.
  • Kuutorgal peŋngal tan waawi teskude majjere hakkil; ƴeewndorɗe e ƴeewtagol hoore mum en ka enternet mbaawaa.
  • Jiiɓru arnde kisan, e nder waktuuji walla balɗe, ina waawi wonde deliriyoom tee ina foti ballal jaawngal.
E nder ngoo hello (7 taƴe)
  1. Hol ko woni maandeeji gadiiɗi majjere hakkil?
  2. Hol no ɓooygol ngal heewi seertiri e majjere hakkil?
  3. Hol piiji goɗɗi baawɗi addude caɗeele hakkil?
  4. Jiiɓru arnde kisan ko caɗeele jaawɗe
  5. Hol no heɓirir-mi njillu doktoor?
  6. Udditde haala e newaare
  7. Haaldu e doktoor

Teskaade bayle e hakkil maa, walla e hakkil neɗɗo mo aɗa yiɗi, ina waawi hulɓinde. Hello ngo ina waawi wallude ma suɓaade ndee ñaawoto-ɗaa njillu doktoor e no heɓirirtaa ɗum. Ngo waawaa haalande ma so neɗɗo no jogii majjere hakkil. Kuutorgal peŋngal tan waawi teskude majjere hakkil, tee caɗeele keewɗe addooje caɗeele hakkil wonaa majjere hakkil hay so seeɗa. Tiiɗno, hoto fawoo e ƴeewndorɗe walla ƴeewtagol hoore mum en ka enternet.

Hol ko woni maandeeji gadiiɗi majjere hakkil?

Alzheimer’s Association ina sifa maandeeji 10 gadiiɗi. E ngo renndina kala heen e baylol ɓooygol ngal heewi ngam yerondirde. E konguɗi amen ɗii:

Maande nde foti ƴeewteede Ko heewi e ɓooygol
Yejjitaare hakkil nde haɗata golle ñalnde kala, hono yejjitaade piiji kewɗi walla naamnaade huunde wootere kadi e kadi Yejjitaade innde walla njillu sahaa-sahaa, caggal ɗuum anditaade
Caɗeele e teeltaare walla ñawndugol caɗeele, hono rewde e deftere defte anndaande walla toppitaade yoɓe Juumre fartaŋnde e yoɓe galle sahaa-sahaa
Caɗeele timminde golle anndaaɗe ka galle, ka gollirdu walla so a yahiima yaasi Soklude ballal sahaa-sahaa e teelte mikro-ond walla winnditaade fii televisiyoŋ
Majjude ñalɗe, dumunnaaji hitaande walla nokku mo ngon-ɗaa Juumre e ñalawma yontere, caggal ɗuum anditaade
Caɗeele kese e ɓetde woɗɗiteendi, janngude walla senndinde noone Bayle gite iwɗe e katarakt
Caɗeele kese e konguɗi, hono dartagol hakkunde haala walla noddirde piiji inɗe feewaani Caɗeele yiytude helmere moƴƴere sahaa-sahaa
Waɗde piiji e nokkuuji ɗi ŋakkuɗi, tee waawaa teskitaade laawol Majjinde piiji sahaa-sahaa, caggal ɗuum yiytude ɗi so a teskitiima laawol
Pellital moƴƴaani, hono e kaalisi walla toppitagol hoore mum Ƴettude pellital moƴƴaani sahaa-sahaa
Woɗɗitaade e weltaare, gollal walla jokkondire renndo Waasaade yiɗde yahde e joljolal ɓesngu walla renndo sahaa-sahaa
Bayle e ngonka ɓernde walla jikku, hono wonde jiiɓɗo, tuumɗo, hulɗo walla annduɗo Jogaade fannuuji keeriiɗi, tee ɓillitaade so golle ñalnde waylii

Maande wootere tan firtaani majjere hakkil. Ko himmi ko baylol iwngol e ko heewi wonande neɗɗo o, haa teeŋti e ngol saɗtinngol nguurndam ñalnde kala.

Hol no ɓooygol ngal heewi seertiri e majjere hakkil?

National Institute on Aging (NIA) ina wi’a yimɓe ɓooyɓe heewɓe ina teskoo ɓe ciftora piiji seeɗa-seeɗa, walla ɓe majja piiji sahaa-sahaa walla ɓe yejjita yoɓde. Ɗee ko maandeeji yejjitaare fartaŋnde. Majjere hakkil wonaa huunde nde heewi e ɓooygol. Caɗeele hakkil tiiɗɗe ina saɗtina golle ñalnde kala, hono wuurde oto, huutoraade telefon walla yiytude laawol galle.

NIA ina wasiyaa yo en haaldu e doktoor so neɗɗo:

  • Naamnii naamne goote kadi e kadi
  • Majjii e nokkuuji ɗi o anndunoo no feewi
  • Heɓii caɗeele rewde e defte walla yamirooje
  • Ɓeydiima jiiɓaade e sahaa, yimɓe e nokkuuji
  • Dartiima toppitaade hoore mum, hono ñaamde no feewaani, waasaade lootde walla waɗde piiji ɗi ŋakka kisal

Won e yimɓe ina njogii barme hakkil fartaŋnde (MCI). Ɗum firti ko caɗeele hakkil walla miijagol ɓurɗe ɗe woɗɓe e duuɓi mum, tawi ɓe ina njogii kadi mbaawka toppitaade nguurndam ñalnde kala. NIA ina wi’a MCI ina waawi wonde maande gaddiinde Alzaymeer, kono wonaa kala jogiiɗo MCI heɓata ɗum.

Hol piiji goɗɗi baawɗi addude caɗeele hakkil?

Piiji keewɗi, wonaa majjere hakkil tan, ina mbaawi memminde hakkil, tee won e ɗiin ina ɓeydoo moƴƴude caggal ñawndugol. NIA ina jeyaa heen:

  • Caɗeele tiroyiid, ɗe kañƴe walla heeñere
  • Battane lekki
  • Ɓillaare ɓernde e kulol
  • Ustagol witamiin B12 walla ñaamde ñamri celluɗo no feewaani
  • Caɗeele ɗaanagol
  • Huutoraade mandilaaji walla kadi lekkiiji no feewaani
  • Ñabbuuli, ɓoggi ƴiiƴam walla ŋaluuji e hakkil
  • Barme hoore, hono kooki hoore
  • Annde tiiɗnde walla suno, hono fowtaade golle walla sortaade moɗɗuɗo

Caɗeele nanagol e yiyde ina mbaawi jaggireede ko jiiɓru; yillo e jannginoore amen nde nanagol. Ko ɗum saabii ƴeewndo safaara ina himmi. Hade Alzheimer’s Association, doktoorooɓe ina keewi yamirde ƴeewndorɗe ƴiiƴam ngam ƴeewde caɗeele tiroyiid, ŋakkere witamiinuuji e ñabbuuli. Ɗaanagol moƴƴol e ñawndugol ɓillaare ɓernde ina foti kaalaade kadi.

Jiiɓru arnde kisan ko caɗeele jaawɗe

Jiiɓru arnde kisan, e nder waktuuji walla balɗe, ina foti ballal safaara jaawngal. Ina waawi wonde deliriyoom. VA ina sifaa deliriyoom ko caɗeele jaawɗe safaara tee ina wasiyaa yo noddee kuutorgal cellal neɗɗo o kisan walla noddee limoore ŋakke jonnde e nokku mon. Maandeeji ina jeyaa heen:

  • Bayle e mbaawka miijaade no laaɓi
  • Caɗeele e huccaade hakkil
  • Miijagol jiingol
  • Ɗaanagol no feewaani, walla jiiɓgol e anndugol no feewaani

Ɗum ina waawi heɓde kala neɗɗo, hay ɓeen wuurɓe gila ko ɓooyi e majjere hakkil. Hade NHS, caabuuji keewɗi ina jeyaa heen ñabbuuli (ñabbuuli laawol tuuba ina keewi e yimɓe ɓooyɓe e yimɓe wuurɓe e majjere hakkil), seekle hakkil, ustagol suukara ƴiiƴam e yimɓe jogiiɓe diyabeet, barme hoore e won lekkiiji. Tawi aɗa heɗii ballal, heddo e neɗɗo o tee deƴƴin mo e konguɗi daɓɓuɗi, laaɓtuɗi. Hoto naamno mo naamne keewɗe, tee winndito lekkiiji ɗi o ɓamta.

Hol no heɓirir-mi njillu doktoor?

Njillu moƴƴo ina fuɗɗoo e ciife moƴƴe. Alzheimer’s Association ina wasiyaa yo a addu:

  1. Doggol bayle e hakkil, ngonka ɓernde e jikku, e yeru feewɗe e ndee fuɗɗii nii
  2. Caɗeele cellal ɓennuɗe e gonɗe jooni, ena jeyaa heen daartol ɓesngu baɗte caɗeele hakkil
  3. Kala lekki ɗoktaaɗi e ɗi soodetee tawa doktoor yamiraani
  4. Kala witamiinuuji walla ɓeyditte
  5. Naamne maa, hono hol ƴeewndorɗe maa mbaɗe, ɗe ɓeta ko juuti, e ndee jaabawuuji arata

Ina moƴƴi kadi yo a addu terɗe ɓesngu walla yigiɗo annduɗo neɗɗo o no feewi. NIA ina sifta wonde doktoorooɓe ina mbaawi naamnaade neɗɗo o e terɗe ɓesngu baɗte cellal, lekkiiji, golle ñalnde kala e bayle jikku. Doktoorooɓe ina mbaawi kadi:

  • Ɓamtaade ƴeewndorɗe hakkil, ñawndugol caɗeele, huccaade hakkil, limoore e ɗemngal
  • Yamirde ƴeewndorɗe ƴiiƴam, tuuba e goɗɗe ngam yiytude caabuuji goɗɗi
  • Ƴeewde ɓillaare ɓernde walla caɗeele goɗɗe hakkil
  • Yamirde nate hakkil hono CT walla MRI
  • Neldude e to karallo, hono doktoor mawɓe, karallo hakkil, karallo hakkil mawɓe walla karallo hakkil e jikku

NIA ina teskii ƴeewndo hakkil ko huunde nde foti waɗeede e njillu hitaande cellal Medicare, ɗum ina waawi wonde sahaa moƴƴo ngam udditde haala. Hay ƴeewndorɗe daɓɓuɗe ɗe doktoorooɓe kuutortoo mbaawaa tan teskude majjere hakkil. Ɗe ko daawal gadanol feewde e ƴeewndo timmungo, tee teskaade ina waawi ɓamde ko ɓuri njillu gooto. NIA ina wasiyaa yimɓe jogiiɓe caɗeele hakkil yo ɓe ngartu to doktoor kala lebbi 6 haa 12.

Udditde haala e newaare

So aɗa anndi fii neɗɗo goɗɗo, suɓo sahaa deƴƴo, mo suturo. Haal fii piiji keeriiɗi ɗi a teskike, e no hollirtaa aɗa faalaa cellal makko, wonaa felde mo. Wasiyyaade ƴeewndo cellal kuuɓtodinngo ina waawi wonaade huunde hulɓinnde seeɗa. Naatnu neɗɗo o e pellitte tee haaldan mo ko mawɗo mo o woni. Ballal amen ngam haaldude ina waawi wallude.

Haaldu e doktoor

So a teskike bayle e hakkil, miijagol, ngonka ɓernde walla mbaawkaaji ñalnde kala ɗi kesi ɗi jokki, ñaawo njillu e doktoor kuuɓtodinngo. So tawii ko jiiɓru arnde kisan, noddu limoore ŋakke jonnde e nokku mon walla noddu kuutorgal cellal neɗɗo o kisan. Ƴeewtaade law ina addana yiytude caabuuji baawɗi ñawndeede, tee so tawii ko majjere hakkil, ina waɗa sahaa ɓurɗo ngam teeltaade e heɓde ballal. Toppito kadi hoore maa e ndee sahaa; yillo e jannginoore amen toppitagol hoore mum en.

Hello ngo ko humpito kuuɓtodinngo, wonaa wasiya safaara. Yillo e renndinoore amen safaara.

Naamne keewɗe

Hara yejjitaade ko huunde nde heewi e ɓooygol?

Won e mum ko huunde nde heewi. National Institute on Aging ina wi'a wonde majjinde piiji sahaa-sahaa walla yejjitaade yoɓde ina heewi wonde yejjitaare fartaŋnde nde ƴellitaare addi. Majjere hakkil wonaa huunde nde heewi e ɓooygol. Caɗeele hakkil waɗooje golle ñalnde kala, hono wuurde oto, huutoraade telefon walla yiytude laawol galle, ina foti ƴeewteede e doktoor.

Hara caɗeele hakkil ina mbaawi iwde e huunde wonaa majjere hakkil?

Eey. National Institute on Aging ina jeyaa heen caɗeele tiroyiid, ɗe kañƴe walla heeñere, battane lekki, ɓillaare ɓernde e kulol, ustagol witamiin B12, huutoraade mandilaaji no feewaani, caɗeele ɗaanagol, ñabbuuli e barme hoore, e goɗɗe. Won e ɗeen ina mbaawi moƴƴude caggal ñawndugol, ɗum ko goʼo sabaabu nde ƴeewndo safaara ina himmi.

Miɗo waawi ƴeewtaade neɗɗo majjere hakkil ka galle?

Alaa. Kuutorgal peŋngal tan waawi teskude majjere hakkil, huutoraade daartol cellal, ƴeewndo ɓandu, ƴeewndorɗe hakkil e miijagol, ƴeewndorɗe laboratuwaar e sahaa-sahaa nate hakkil. Hay ƴeewndorɗe daɓɓuɗe ɗe doktoorooɓe kuutortoo mbaawaa tan teskude majjere hakkil.

Hol ko mbaɗ-mi so neɗɗo jiiɓii kisan?

Heɓ ballal safaara kisan. Jiiɓru arnde kisan ina waawi wonde deliriyoom, nde VA sifii ko caɗeele jaawɗe safaara. Noddu kuutorgal cellal neɗɗo o kisan walla noddu limoore ŋakke jonnde e nokku mon, heddo e makko, tee winndito lekkiiji ɗi o ɓamta.

Fuɗɗoode

Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.

  1. 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
  2. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  3. How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
  4. Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
  5. Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
  6. When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
  7. Sudden confusion (delirium) · NHS

Taski ngam fijirde leefnde?

Nate mawɗe, alaa timer, alaa score e alaa ko winnditoo. Fijo e nder feerorde maa.

Ƴettu ɗeen pijirlooji e maa

App Golden Moments mo alaa kaalis ngam iPhone, iPad e Android : kaɓirɗe natal mawɗe, pijirlooji baɗɗi fotooji ɓesngu maa, e paɗe natal gollotooɗe tawa Wi‐Fi alaa. Alaa konte, jeeyngal, waktu walla limre.