ކުރު ޖަވާބެވެ
ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަމަށް ހުރަސް އަރާ ހަނދާން ގެއްލުން، ޢާދަކޮށް ކުރާ ކަންކަން ކުރުމުގައި ދަތިވުން، ވަގުތާއި ތަނާ ބެހޭ ގޮތުން އޮޅުންބޮޅުން އުންމުން، އަދި މޫޑުން ނުވަތަ ނިންމުންތަކުގައި އަންނަ ބަދަލުތައް ޑިމެންޝިއާގެ ފުރަތަމަ ޢަލާމާތްތަކެއް ކަމަށް ވެދާނެ. ތައިރޮއިޑް މައްސަލަ، ވިޓަމިން B12 މަދުވުން، ބޭސްތަކުގެ އަސަރު، ޑިޕްރެޝަން އަދި ނިދުމުގެ މައްސަލަތައް ހިމެނޭ ގޮތުން އެހެން ޙާލަތްތަކުންވެސް މިފަދަ ބަދަލުތައް އުފެދިދާނެ. ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅިދާނީ ތަޢުލީމީ ލައިސަންސް ހުރި ކްލިނިޝަނަކަށް އެކަނި. އެކަންކަން ވޭން ގެންދާ އޮޅުންބޮޅުންތަކަށް ވަގުތުން ފަރުވާ ހޯދަން ޖެހެއެވެ.
- ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ކުޑަ ކުޑަ ކަންތައް ހަނދާން ނެތުން އުމުރާއެކު ޢާންމުކޮށް ދެއްކޭ؛ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަމަށް ހުރަސް އަރާ ބަދަލުތައް ބަލައިލުން ރަނގަޅެވެ.
- އަލްޒައިމާސް އެސޯސިއޭޝަނުން 10 އިންޒާރީ ޢަލާމާތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެކޮންމެ ޢަލާމާތެއްގެ ގާތުގައި އުމުރާއެކު ޢާންމުކޮށް ދެއްކޭ ބަދަލެއް ވެސް ދައްކާލައިދެއެވެ.
- ތައިރޮއިޑް މައްސަލަ، ވިޓަމިން B12 މަދުވުން، ބޭސްތަކުގެ އަސަރު، ޑިޕްރެޝަން، އިންފެކްޝަން އަދި ނިދުމުގެ މައްސަލަތަކުން ހަނދާނަށް އަސަރުކުރެވިދާނެ، އަދި ބައެއް ޙާލަތްތަކަށް ފަރުވާ ލިބިދާނެ.
- ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅިދާނީ ތަޢުލީމީ ލައިސަންސް ހުރި ކްލިނިޝަނަކަށް އެކަނި؛ އޮންލައިން ސުވާލުތަކާއި އަމިއްލަ ޓެސްޓްތަކުން ނުކަނޑައެޅޭނެ.
- ގަޑިތަކެއް ނުވަތަ ދުވަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި އެކަންކަން ވޭން ގެންދާ އޮޅުންބޮޅުން ޑެލިރިއަމް ކަމަށް ވެދާނެ، އަދި އެކަމަށް ވަގުތުން ފަރުވާ ބޭނުންވެއެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (7 ބައިތައް)
- ޑިމެންޝިއާގެ ފުރަތަމަ ޢަލާމާތްތަކަކީ ކޮބައިތަ؟
- އުމުރާއެކު އަންނަ ޢާންމު ބަދަލާ ޑިމެންޝިއާ ތަފާތުވަނީ ކިހިނެއް؟
- ހަނދާން މައްސަލަ އުފެދޭ އެހެން ސަބަބުތަކަކީ ކޮބައިތަ؟
- އެކަންކަން ވޭން ގެން އަންނަ އޮޅުންބޮޅުން އަކީ އިމަޖެންސީއެއް
- ޑޮކްޓަރު ބައްދަލުވުމަށް ތައްޔާރުވާނީ ކިހިނެއް؟
- އެ ކަމާ ބެހޭ ވާހަކަ އުފުލުމަށް ދައްކާނީ ކިހިނެއް؟
- ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކަވާ
ތިބާގެ އަމިއްލަ ހަނދާނުގައި، ނުވަތަ ތިބާ ލޯބިކުރާ މީހެއްގެ ހަނދާނުގައި ބަދަލުތަކެއް ފާހަގަކުރުން ބިރު އައިދާނެ. ޑޮކްޓަރަކަށް ބައްދަލުވުމަށް ވަގުތު ހަމަޖެހިފައިވަނީ ކޮން އިރަކުންތޯ ނިންމުމަށާއި، އެ ބައްދަލުވުމަށް ތައްޔާރުވާނެ ގޮތް ދެނެގަތުމަށް މި ޞަފްޙާ އެހީތެރިވެދާނެ. ނަމަވެސް، މީހަކަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރިތޯ މި ޞަފްޙާއިން ނުކަނޑައެޅޭނެ. ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅިދާނީ ތަޢުލީމީ ލައިސަންސް ހުރި ކްލިނިޝަނަކަށް އެކަނި، އަދި ހަނދާން މައްސަލަ އުފައްދާ ގިނަ ޙާލަތްތަކަކީ ޑިމެންޝިއާ ނޫން ކަންކަމެވެ. އޮންލައިން ސުވާލުތަކަށް ނުވަތަ އަމިއްލަ ޓެސްޓްތަކަށް ބަރޯސާ ނުކުރައްވާ.
ޑިމެންޝިއާގެ ފުރަތަމަ ޢަލާމާތްތަކަކީ ކޮބައިތަ؟
އަލްޒައިމާސް އެސޯސިއޭޝަނުން ފުރަތަމަ 10 ޢަލާމާތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ތަނުގައި އެކޮންމެ ޢަލާމާތެއް އުމުރާއެކު ޢާންމުކޮށް ދެއްކޭ ބަދަލަކާ އަޅާކިޔާލައިދެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހުން ކިޔާލައިފިނަމަ:
| ބަލައިލުން ބޭނުންވާ ޢަލާމާތް | އުމުރާއެކު ޢާންމުކޮށް ދެއްކޭ ކަންތައްތައް |
|---|---|
| ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަމަށް ހުރަސް އަރާ ހަނދާން ގެއްލުން؛ މިސާލަކަށް ފަހުން ދިމާވި ކަންތައް ހަނދާން ނެތުން ނުވަތަ އެއް ކަމެއް ތަކުރާރުކޮށް އަހާލުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ނަމެއް ނުވަތަ ބައްދަލުވުމެއް ހަނދާން ނެތިގެން ފަހުން ހަނދާން އައުން |
| ޕްލޭން ކުރުމުގައި ނުވަތަ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގައި ދަތިވުން؛ މިސާލަކަށް ޢާދަކޮށް ކުރާ ރެސިޕީއެއްގެ ފަހަތުން ދިޔުން ނުވަތަ ބިލްތަކުގެ ހިސާބު ބަލަހައްޓުން | ގޭގެ ބިލްތަކުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ކުޑަ ކުށެއް ދިމާވުން |
| ގޭގައި، މަސައްކަތް ކުރާ ތަނުގައި ނުވަތަ ބޭރުގައި ޢާދަކޮށް ކުރާ ކަންތައް ނިންމަން ދަތިވުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް މައިކްރޯވޭވް ސެޓިންގ ނުވަތަ ޓީވީ ޝޯއެއް ރެކޯޑު ކުރުމަށް އެހީ ބޭނުންވުން |
| ތާރީޚް، މޫސުން ނުވަތަ ތިބާ ހުރި ތަން ހަނދާން ނެތުން | ހަފްތާގެ ދުވަސް ކުށްވެގެން ފަހުން އަނބުރާ ހަނދާން އައުން |
| ދުރުމިން ދެނެގަތުމުގައި، ކިޔުމުގައި ނުވަތަ ކުލަ ވަކިކުރުމުގައި އާ ދަތިކަމެއް ފެނުން | ކެޓަރެކްޓް ސަބަބުން ލޮލުގެ ނުރުގައި އަންނަ ބަދަލުތައް |
| ބަސްތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އާ މައްސަލަތަކެއް؛ މިސާލަކަށް ވާހަކަ ދެއްކަމުން ދާއިރު މެދުގައި ހުއްޓުން ނުވަތަ އެއްޗެހިން ނުބައި ނަމަކުން ގޮވުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ރަނގަޅު ބަސް ހޯދަން ދަތިވުން |
| އެއްޗެހި އާދަކާ ޚިލާފު ތަންތަނުގައި ބަހައްޓައި، އެ އެއްޗެހި ހޯދަން އަނބުރާ ހިނގާފައިވާ މަގު ނޭނގުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އެއްޗެއް ބަހައްޓާފައި ޖެހިގެން ދިއުމަށް ފަހު ހޯދުން |
| ފައިސާ ބެހެއްޓުމުގައި ނުވަތަ އަމިއްލަ ނަޒާފަތުގައި ފަދަ ކަންކަމުގައި ރަނގަޅު ނިންމުންތަކެއް ނުނެގުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ކުޑަ ނުބައި ނިންމުމެއް ނެގުން |
| ޝައުޤުވެރި ކަންކަމާ، މަސައްކަތާ ނުވަތަ މުޖުތަމަޢީ ޙަރަކާތްތަކުން ދުރުވެގަތުން | ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އާއިލާއާ ނުވަތަ މުޖުތަމަޢީ ހަރަކާތަކަށް ދިޔުމަށް ހިތް ނުދިމާވުން |
| މޫޑުގައި ނުވަތަ ޝަޚްޞިއްޔަތުގައި ބަދަލުތައް؛ މިސާލަކަށް އޮޅުންބޮޅުން އުންމުން، ޝައްކު ކުރުން، ބިރުވެރިވުން ނުވަތަ ހިތާމަވެރިވުން | ކަންކަން ކުރާ ގޮތްގޮތަށް ޢާދަވެފައިވާތީ، ރޫޓީނެއް ބަދަލުވުމުން ރުޅި އަރާވުން |
އެއް ޢަލާމާތެއް އެކަނި ފެނުމުން ޑިމެންޝިއާ ކަމަށް ނުވެއެވެ. މުހިންމީ އެ މީހަކަށް ޢާންމުކޮށް ހުރި ޙާލަތާ އެއްކޮށް އަންނަ ބަދަލެއް، ޚާއްޞަކޮށް އެ ބަދަލު ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަން ދަތިކޮށްލަން ފެށިއްޖެ ނަމައެވެ.
އުމުރާއެކު އަންނަ ޢާންމު ބަދަލާ ޑިމެންޝިއާ ތަފާތުވަނީ ކިހިނެއް؟
ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮން އޭޖިންގ (NIA) ބުނަނީ، ގިނަ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ކަންތައް ހަނދާން އައުމަށް ކުރިންނަށް ވުރެ ވަގުތު ނަގާ ކަމަށް، ނުވަތަ ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އެއްޗެހި ބަހައްޓާފައި ޖެހިގެން ދިއުމަށް ނުވަތަ ބިލެއް ހަނދާން ނެތުމަށް ފާހަގަކުރާ ކަމަށެވެ. މިއީ ޢާންމުކޮށް ހަލުވި ހަނދާން ނެތުމުގެ ޢަލާމާތްތަކެވެ. ޑިމެންޝިއާ އަކީ އުމުރާއެކު އަންނަ ޢާންމު ކަމެއް ނޫނެވެ. ބޮޑެތި ހަނދާން މައްސަލަތަކުން ގަޑި ދުއްވުން، ފޯނު ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ގެއަށް ދާ މަގު ހޯދުން ފަދަ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަން ދަތިކޮށްލައެވެ.
NIA އިރުޝާދު ދެނީ، މީހަކު މި ކަންތައް ކުރަން ފެށިއްޖެ ނަމަ ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުން ކަމަށެވެ:
- އެއް ސުވާލު ތަކުރާރުކޮށް އަހާލުން
- ކުރިން ރަނގަޅަށް ދަންނަ ތަންތަނުގައި މަގު ގެއްލުން
- ރެސިޕީ ނުވަތަ އިރުޝާދުތަކުގެ ފަހަތުން ދިޔުމަށް ދަތިވުން
- ވަގުތާ، މީހުންނާއި ތަންތަނާ ބެހޭ ގޮތުން ކުރިންނަށް ވުރެ އޮޅުންބޮޅުން އުންމުން
- އަމިއްލަ ބަލަހައްޓުން ހުއްޓާލުން؛ މިސާލަކަށް ރަނގަޅަށް ނުކެއުން، ގާތުނުގަންނާނުލުން ނުވަތަ ސަލާމަތް ނޫން ގޮތްގޮތަށް ހިނގާލުން
ބައެއް މީހުންނަށް ހަލުވި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓް (MCI) އޮތް ކަމަށް ފާހަގަކުރެވިދާނެ. އޭގެ މާނައަކީ އެ މީހުންގެ އުމުރުގެ އެހެން މީހުންނަށް ވުރެ ހަނދާން ނުވަތަ ވިސްނުމުގެ މައްސަލަ އިތުރަށް އޮތް ނަމަވެސް، ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަން ކުރެވޭ މިންވަރު ދެމެހެއްޓިފައި ހުރުމެވެ. NIA ބުނަނީ، MCI އަކީ އަލްޒައިމާސް ޑިޒީޒްގެ ފުރަތަމަ ޢަލާމާތެއް ކަމަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، MCI ހުރި ހުރިހާ މީހުންނަށް އެ ބަލި ނުޖެހެއެވެ.
ހަނދާން މައްސަލަ އުފެދޭ އެހެން ސަބަބުތަކަކީ ކޮބައިތަ؟
ޑިމެންޝިއާ ނޫން ގިނަ ކަންކަމަކުންވެސް ހަނދާނަށް އަސަރުކުރެވިދާނެ، އަދި ބައެއް ކަންކަން ފަރުވާ ކުރުމުން ރަނގަޅުވެދާނެ. NIA ދައްކާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި މިއެންމެ ހިމެނެއެވެ:
- ތައިރޮއިޑް، ގުރުދާ ނުވަތަ ލިވަރުގެ މައްސަލަ
- ބޭސްތަކުގެ އަސަރު
- ޑިޕްރެޝަން އަދި އެންޒައިއަޓީ
- ވިޓަމިން B12 މަދުވުން ނުވަތަ ޞިއްޙަތަށް ރަނގަޅު ކާނާ ނުކެއުން
- ނިދުމުގެ މައްސަލަ
- މަސްތުވާތަކެތި ނުވަތަ ޑްރަގް ނުބައި ގޮތަށް ބޭނުންކުރުން
- ބޮލުގައި އުފެދޭ އިންފެކްޝަން، ލޭގެ ގޮށި ނުވަތަ ޓިއުމަރ
- ބޮލުގައި ލައްގާ ޒަހަމް، މިސާލަކަށް ކޮންކަޝަން
- ބޮޑު ބިރުވެރިކަމެއް ނުވަތަ ހިތާމަ، މިސާލަކަށް ރިޓަޔަރ ވުން ނުވަތަ ދެމިއޮންނަ މީހަކު ވަޑައިގަތުން
އަޑު އިވުމާއި ފެނުމުގެ މައްސަލަތަކުންވެސް އޮޅުންބޮޅުން ކަމަށް ހީވިދާނެ؛ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަޑު އިވުމާ ބެހޭ ލަފާ ބައްލަވާ. މީގެ ސަބަބުން ޑޮކްޓަރު ޗެކްއަޕެއް ކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އަލްޒައިމާސް އެސޯސިއޭޝަން ބުނާ ގޮތުގައި، ތައިރޮއިޑް މައްސަލަ، ވިޓަމިން މަދުވުން އަދި އިންފެކްޝަން ހުރިތޯ ބެލުމަށް ޑޮކްޓަރުން ގިނަ ފަހަރަށް ލޭގެ ޓެސްޓްތައް ހަމަޖައްސަވައެވެ. ރަނގަޅު ނިދުން ލިބުމާއި ޑިޕްރެޝަން ހުރިނަމަ އެކަމަށް ފަރުވާ ހޯދުމާ ބެހޭ ކަންކަން ވެސް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިލުން ރަނގަޅެވެ.
އެކަންކަން ވޭން ގެން އަންނަ އޮޅުންބޮޅުން އަކީ އިމަޖެންސީއެއް
ގަޑިތަކެއް ނުވަތަ ދުވަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި އަންނަ އޮޅުންބޮޅުންތަކަށް ވަގުތުން މެޑިކަލް ފަރުވާ ބޭނުންވެއެވެ. އެއީ ޑެލިރިއަމް ކަމަށް ވެދާނެ. ވީއޭ ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި ޑެލިރިއަމް އަކީ މެޑިކަލް އިމަޖެންސީއެއް ކަމަށާއި، ވަގުތުން އެ މީހާގެ ހެލްތު ކެއާ ޕްރޮވައިޑަރަށް ގުޅާލަން ނުވަތަ 119 އަށް ގުޅާލަން އިރުޝާދު ދެއެވެ. ޢަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މިއެންމެ ހިމެނެއެވެ:
- ސާފުކޮށް ވިސްނުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު މައްޗަށާއި ތިރިއަށް ބަދަލުވުން
- ސަމާލުކަން ދިނުމަށް ދަތިވުން
- ވިސްނުން ތަރުތީބު ނެތިގެން ދިއުން
- ޢާންމުކޮށް ދެއްކޭ މިންވަރަށް ވުރެ ނިދިވެރިވުން، ނުވަތަ ޢާންމު މިންވަރަށް ވުރެ ހަލުވިނުލައި ހިނގާލުން
މިއީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ދިމާވެދާނެ ކަމެއް؛ މިހާތަނަށް ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ވެސް މިކަން ދިމާވެދާނެ. NHS ބުނާ ގޮތުގައި، ޢާންމު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި އިންފެކްޝަން (އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ޔޫރިނަރީ ޓްރެކްޓް އިންފެކްޝަން ޢާންމުކޮށް ދެއްކެއެވެ)، ސްޓްރޯކް، ޑަޔަބިޓިސް ހުރި މީހުންނަށް ލޭގެ ޝަކަރު މަދުވުން، ބޮލުގައި ލައްގާ ޒަހަމް އަދި ބައެއް ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ. ފަރުވާ ލިބެން މަޑުކުރަމުން ދާ އިރު، އެ މީހާގެ އަރިހުގައި ހުންނަވާ، ކުރު ސާދާ ބަސްތަކުން ހިތްހަމަ ދެއްވާ، ގިނަ ސުވާލު ނުކުރައްވާ، އަދި އެ މީހާ ބޭނުންކުރާ ބޭސްތައް ނޯޓުކޮށް ބަހައްޓަވާ.
ޑޮކްޓަރު ބައްދަލުވުމަށް ތައްޔާރުވާނީ ކިހިނެއް؟
ރަނގަޅު ބައްދަލުވުމެއްގެ ފެށުން އަންނަނީ ރަނގަޅު ނޯޓުތަކުންނެވެ. އަލްޒައިމާސް އެސޯސިއޭޝަނުން އިރުޝާދު ދެނީ މި ކަންތައް ގެންދިޔުމަށެވެ:
- ހަނދާނާ، މޫޑާއި މިސްރާބުގައި އައި ބަދަލުތަކުގެ ލިސްޓެއް؛ ތަފްސީލީ މިސާލުތަކާއި އެ ބަދަލުތައް ފެށުނީ ގާތްގަނޑަކަށް ކޮން އިރަކުން ކަމާ އެކު
- ކުރިން ހުރި އަދި މިހާރު ހުރި ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް؛ އާއިލާގެ ތާރީޚުގައި ހަނދާން މައްސަލަ ހުރިނަމަ އެކަން ވެސް ހިމަނައިގެން
- ޑޮކްޓަރު ލިޔުނު ހުރިހާ ބޭހާއި ފަރމަސީން ނެގޭ ބޭސްތައް
- ބޭނުންކުރާ ހުރިހާ ވިޓަމިން ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓް
- ތިބާގެ ސުވާލުތައް؛ މިސާލަކަށް ކޮން ޓެސްޓްތަކެއް ކުރާނެތޯ، އެ ޓެސްޓްތަކަށް ކިތަންމެ ވަގުތު ނަގާނެތޯ، އަދި ނަތީޖާ ލިބޭނީ ކޮން އިރަކުންތޯ
އެ މީހާ ރަނގަޅަށް ދަންނަ އާއިލާގެ މެމްބަރަކު ނުވަތަ ރަހުމަތްތެރިއަކު އެކުގައި ގެންދިއުމުން ވެސް ބޮޑަށް އެހީތެރިވެދާނެ. NIA ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި ޑޮކްޓަރުން އެ މީހާގެ ކައިރީގައާއި އާއިލާގެ މެމްބަރެއްގެ ކައިރީގައި ޞިއްޙަތާ، ބޭސްތަކާ، ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަމާއި މިސްރާބުގައި އައި ބަދަލުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރެއްވިދާނެ. ޑޮކްޓަރުން މި ކަންކަމެއް ވެސް ކުރެއްވިދާނެ:
- ހަނދާން، މައްސަލަ ހައްލުކުރުން، ސަމާލުކަން ދިނުން، ގުނުން އަދި ބަސް ބޭނުންކުރުން ބެލުމަށް ޓެސްޓްތައް ކުރެއްވުން
- އެހެން ސަބަބުތައް ހޯދުމަށް ލޭ، ކުޑަކަމުދާ ތަން އަދި އެހެނިހެން ޓެސްޓްތައް ހަމަޖައްސަވާލުން
- ޑިޕްރެޝަން ނުވަތަ އެހެން ނަފްސާނީ ޙާލަތެއް ހުރިތޯ ބެއްލެވުން
- CT ނުވަތަ MRI ފަދަ ބްރެއިން ސްކޭންތައް ހަމަޖައްސަވާލުން
- ޖެރިއަޓްރިޝަން، ނިއުރޮލޮޖިސްޓް، ޖެރިއަޓްރިކް ސައިކިއަޓްރިސްޓް ނުވަތަ ނިއުރޮސައިކޮލޮޖިސްޓް ފަދަ ތަޚައްޞުޞް ޑޮކްޓަރަކަށް ރެފަރ ކުރެއްވުން
NIA ބުނަނީ، ކޮގްނިޓިވް އެސެސްމަންޓަކީ މެޑިކެއާ އެނުއަލް ވެލްނަސް ވިޒިޓުގެ ކޮންމެ ހިނދަކު ހިމެނޭނެ ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން، ޝައްކު ހިތަށް އަރާ ކަންކަން ދައްކައިލުމަށް އެއީ ރަނގަޅު ފުރުޞަތެކެވެ. ޑޮކްޓަރުން ބޭނުންކުރާ ކުރު ޓެސްޓްތަކުން ވެސް އެކަނި ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއް ނެތެވެ. އެއީ ފުރިހަމަ އެސެސްމަންޓަކަށް ދާން ނަގާ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅެކެވެ. ޑައިގްނޯސިސް ކަނޑައެޅުމަށް އެއް ބައްދަލުވުމަށް ވުރެ ގިނަ ވަގުތު ނަގާފާނެ. NIA އިރުޝާދު ދެނީ، ހަނދާން މައްސަލަ ހުރި މީހުން ކޮންމެ 6 އިން 12 މަހަކު ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިލަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.
އެ ކަމާ ބެހޭ ވާހަކަ އުފުލުމަށް ދައްކާނީ ކިހިނެއް؟
ތިބާ އެހެން މީހަކާ ބެހޭ ގޮތުން ޝައްކުކުރާ ނަމަ، ހަމަޖެހިފައިވާ، އަމިއްލަ ވަގުތެއް ހޮވާލައްވާ. ތިބާ ފާހަގަކުރި ކަންކަން ތަފްސީލަކާ އެކު ބުނައްވާ، އެކަން ކުށް ކަމަށް ނުދައްކައި އެ މީހާގެ ޞިއްޙަތާ ބެހޭ ޝައުޤުވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ވާހަކަ ދައްކައްވާ. ޢާންމު ހެލްތު ޗެކްއަޕެއް ކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ކަމަށް މައްޗަށް ބިރު ނުޖެހިދާނެ. ނިންމުންތަކުގައި އެ މީހާ ހިމަނާ، އަދި އެ މީހަކީ ބޮޑު މީހަކު ކަމުގައި ވާ މިންވަރަށް އިޙްތިރާމާ އެކު ވާހަކަ ދައްކައްވާ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ލަފާތައް އެހީތެރިވެދާނެ.
ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކަވާ
ހަނދާނާ، ވިސްނުމާ، މޫޑާ ނުވަތަ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރެވޭ ކަންކަމުގައި އާ ބަދަލުތަކެއް ފެންނަން ފެށި، އެ ބަދަލުތައް ދެމިގެންދާ ނަމަ، ޕްރައިމަރީ ކެއާ ޑޮކްޓަރަކަށް ބައްދަލުވުމެއް ހަމަޖައްސަވާ. އެކަންކަން ވޭން ގެން އަންނަ އޮޅުންބޮޅުން ފެންނަ ނަމަ، ވަގުތުން 119 އަށް ގުޅާލައްވާ ނުވަތަ އެ މީހާގެ ހެލްތު ކެއާ ޕްރޮވައިޑަރަށް ގުޅާލައްވާ. ކުރިން ބަލައިލުމުން، ފަރުވާ ކުރެވޭ ސަބަބުތައް ހޯދައިގަނެވިދާނެ، އަދި އެއީ ޑިމެންޝިއާ ނަމަ ވެސް ކުރިއަށް ހިނގާނެ ގޮތް ހަމަޖެއްސުމަށާއި އެހީތެރިކަން ހޯދުމަށް އިތުރު ވަގުތު ލިބިދާނެ. މި ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ތިބާގެ އަމިއްލަ ޙާލަތަށް ވެސް ސަމާލުކަން ދެއްވާ؛ އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަލަމުންދާ މީހުންގެ އަމިއްލަ ބަލަހައްޓުމާ ބެހޭ ލަފާ ބައްލަވާ.
މި ޞަފްޙާއަކީ ޢާންމު މަޢުލޫމާތެއް؛ މެޑިކަލް އިރުޝާދެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މެޑިކަލް ޑިސްކްލެއިމަރ ބައްލަވާ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ހަނދާން ނެތުން އުމުރާއެކު އަންނަ ޢާންމު ކަމެއްތަ؟
ބައެއް މިންވަރަކަށް އެއީ ޢާންމު ކަމެކެވެ. ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮން އޭޖިންގ ބުނަނީ، ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އެއްޗެއް ބަހައްޓާފައި ޖެހިގެން ދިއުން ނުވަތަ ބިލެއް ހަނދާން ނެތުން އާންމުކޮށް އުމުރާއެކު އަންނަ ހަލުވި ހަނދާން ނެތުމެކެވެ. ޑިމެންޝިއާ އަކީ އުމުރާއެކު އަންނަ ޢާންމު ކަމެއް ނޫނެވެ. ގަޑި ދުއްވުން، ފޯނު ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ގެއަށް ދާ މަގު ހޯދުން ފަދަ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަން ދަތިކޮށްލާ ހަނދާން މައްސަލަތަކެއް އޮތްނަމަ، ޑޮކްޓަރަކަށް ދައްކާލުން ރަނގަޅެވެ.
ޑިމެންޝިއާ ނޫން އެހެން ކަމަކުންވެސް ހަނދާން މައްސަލަ އުފެދިދާނެތަ؟
އާދެ، އުފެދިދާނެ. ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮން އޭޖިންގ ދައްކާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް، ގުރުދާ ނުވަތަ ލިވަރުގެ މައްސަލަ، ބޭސްތަކުގެ އަސަރު، ޑިޕްރެޝަން އަދި އެންޒައިއަޓީ، ވިޓަމިން B12 މަދުވުން، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުން، ނިދުމުގެ މައްސަލަ، އިންފެކްޝަން އަދި ބޮލުގައި ލައްގާ ޒަހަމްތައް ހިމެނެއެވެ. މިކަންކަމުގެ ތެރެއިން ބައެއް ކަންކަން ފަރުވާ ކުރުމުން ރަނގަޅުވެދާނެ. އެހެންކަމުން، ޑޮކްޓަރު ޗެކްއަޕެއް ކުރުމުގެ އަގު ހުރެއެވެ.
ގޭގައި ތިބެގެން ޑިމެންޝިއާ ހުރިތޯ ބެލޭނެތަ؟
ނޫން، ނުބެލޭނެ. ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅިދާނީ ތަޢުލީމީ ލައިސަންސް ހުރި ކްލިނިޝަނަކަށް އެކަނި. އެކަމަށް ބޭނުންވަނީ މެޑިކަލް ތާރީޚް، ހަށިގަނޑު ބެލުން، ހަނދާނާއި ވިސްނުމުގެ ޓެސްޓްތައް، ލެބޯޓަރީ ޓެސްޓްތައް، އަދި ބައެއް ފަހަރު ބްރެއިން ސްކޭންތަކެވެ. ޑޮކްޓަރުން ބޭނުންކުރާ ކުރު ޓެސްޓްތަކުން ވެސް އެކަނި ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއް ނެތެވެ.
މީހަކު އެކަންކަން ވޭން ގެން އޮޅުންބޮޅުން ފެށިއްޖެ ނަމަ ކުރަންޖެހޭނީ ކޮންކަމެއްތަ؟
ވަގުތުން ފަރުވާ ހޯދައްވާ. އެކަންކަން ވޭން ގެން އަންނަ އޮޅުންބޮޅުން ޑެލިރިއަމް ކަމަށް ވެދާނެ. ވީއޭ އިން ބުނަނީ އެއީ މެޑިކަލް އިމަޖެންސީއެއް ކަމަށާއި، ވަގުތުން އެ މީހާގެ ހެލްތު ކެއާ ޕްރޮވައިޑަރަށް ގުޅާލަން ނުވަތަ 119 އަށް ގުޅާލަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެ މީހާގެ އަރިހުގައި ހުންނަވާ، އަދި އެ މީހާ ބޭނުންކުރާ ބޭސްތައް ނޯޓުކޮށް ބަހައްޓަވާ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS