Lafiya kəlabe

Alamaram dementia bǝlinbe-a loktu luwotǝbe-a

Kalaktə bəlindotə Kərawutə minti 4Jamiyya Golden Moments baksəna · Kuru awo andiye rubuwudə

Jawawu karawa

Hangal kadǝnza cidawa yalla-a kǝltǝgǝ, cidawa noata-a kǝltǝgǝ, loktu-a na-a wulǝjin ba, kuru hal-a shawari-a faltǝgǝ alamaram dementia bǝlinbe wo. Amma kǝndaram gade, misal thyroid, vitamin B12 gana, kurun kǝri-a, karǝŋkǝlǝ dunowa-a kuru bǝlinem kǝnǝmbe-a, kǝla ngǝwuro adǝgaibe sakkǝna. Luwotǝma ilmuwu-a runzǝ bas kǝndaram adǝga tǝmatǝyin. Hangal faltǝgǝ saita ro kǝnza tǝdǝna banajin sǝdǝna.

  • Waktu laa awo gana njǝstǝ kura so-a kǝla; cidawa yalla-a kǝltǝgǝ faltǝna ruiyin ma.
  • Alzheimer's Association alamaram hangal kǝltǝbe mewu fǝlezǝna, kuru kǝla-a kǝrtǝ kura so-a faltǝgǝna-a.
  • Thyroid, vitamin B12 gana, kurun kǝri-a, karǝŋkǝlǝ dunowa-a, kǝndawu-a kuru bǝlinem kǝnǝmbe-a hangal-a kadǝnzayin; laanza kǝri-a dǝptin.
  • Luwotǝma ilmuwu-a runzǝ bas kǝndaram dementia tǝmatǝyin; jarabtǝ online-a kǝla-nyi-a tǝmatǝnzayin ba.
  • Hangal faltǝgǝ saita ro (saat laa-a kawu laa-a cidiya) delirium wo, banajin sǝdǝna.
Suro shafi adǝlan (fannu 7)
  1. Alamaram dementia bǝlinbe awi wa?
  2. Kura so-a dementia-a futu gade wa?
  3. Awi gade hangal kadǝnzǝ sǝdǝyin?
  4. Hangal faltǝgǝ saita ro kǝnza banajin sǝdǝna
  5. Luwotǝ-a letǝro futu dazǝtǝye?
  6. Kǝla adǝ-a nǝm ngǝla lan bayantǝ
  7. Luwotǝ-a manane

Hangalnyin-a bi kam raamma-a hangalnzǝ-a faltǝna asutǝ ritta cidiya. Shafi adǝ loktu luwotǝ-a letǝ-a kuru futu dazǝtǝ-a banazǝniyin. Amma kam laa dementia-a tǝna-a wuljǝgǝyin ba. Luwotǝma ilmuwu-a runzǝ bas kǝndaram dementia tǝmatǝyin, kuru hangal kadǝnzǝ sǝdǝna ngǝwuro dementia bawo. Jarabtǝ online-a kǝla-nyi-a tǝmǝne ba.

Alamaram dementia bǝlinbe awi wa?

Alzheimer’s Association alamaram bǝlinbe mewu fǝlezǝna. Kǝla-a kǝrtǝ kura so-a faltǝgǝna-a rokko fǝlezǝna. Kalmanemde-a:

Alamaram ruiyin ma Kura so-a ngǝwuro faltǝgǝna
Hangal kadǝnza cidawa yalla-a kǝltǝgǝ, misal awo bǝlin badina-a njǝstǝ bi kǝla fal ngǝwuro-a ngǝwuro kǝriwutǝ Waktu laa su bi loktu-a njǝstǝ amma ngawo tǝngatǝ
Nadiro-a bi masǝla-a fattǝgǝ kǝltǝgǝ, misal dafi noata-a gǝtǝ bi biya-a ruiyitǝ Waktu laa biya fatobe-a batti gana sǝdǝ
Faton, cidalan bi deyalan cidawa noata-a dazǝro kǝltǝgǝ Waktu laa microwave bi TV ruwotǝro bana bǝzǝ
Kawu, loktu bi na-a wulǝjin ba Yimbe kawube-a batti amma ngawo asutǝ
Kǝntǝga-a, karantǝ-a bi launi-a asutǝro kǝltǝgǝ bǝlin Shim kǝltǝgǝ cataract dalil
Mana-a kǝltǝgǝ bǝlin, misal manaben dawutǝ bi awo-a su-a batti bowotǝ Waktu laa kalma ngǝla-a matǝro kǝltǝgǝ
Awo-a na batti-a yikkǝ gǝnatǝro dazǝyin ba Waktu laa awo-a bata-a amma ngawo matǝ
Shawari kǝltǝgǝ kǝskebe, misal kǝngǝna bi kǝla tǝlamtǝ-a lan Waktu laa shawari kǝskebe gana sǝdǝ
Cida ngǝla-a, cida-a bi jama-a koltǝ Waktu laa jama-a bi fado-a letǝro raajin ba
Hal bi kǝla kambe-a faltǝ, misal hangal faltǝgǝ, shekku, ritta bi karǝŋkǝlǜ Ada faltǝna-a wajip ruiyitǝ, sa adǝ faltǝna ritta kǝnza

Alamaram fal runzǝ dementia mananzǝ bawo. Faida-a shi kǝla kamdǝbe ngǝwuro-a faltǝna, kǝla adǝ cidawa yalla-a kǝltǝgǝna.

Kura so-a dementia-a futu gade wa?

National Institute on Aging (NIA) wulzǝna, kura so ngǝwuro awo-a duwaro tǝnganzayin, bi awo-a batanzayin bi biya-a njǝstanzayin. Adǝ ngǝwuro hangal kadǝnza gana. Dementia kura so-a kǝla bawo. Hangal kadǝnza dunowa cidawa yalla-a kǝltǝgǝyin, misal mota tǝrǝm, wayar faidatǝ bi fatobe-a matǝ.

NIA wulzǝna luwotǝ-a ruiyin ma kam laa:

  • Kǝla fal-a ngǝwuro-a ngǝwuro kǝriwu
  • Na ngawo noata-a bǝlinnata
  • Dafi bi dalil-a gǝtǝro kǝltǝgǝ
  • Loktu, am-a bi na-a lan hangalnzǝ faltǝgǝ
  • Kǝlanzǝ-a ruiyitǝ kolzǝna, misal kǝmbu ngǝla-a bu ba, kasala ba bi hal kǝltǝbe-a sǝdǝ

Am laa mild cognitive impairment (MCI) tǝna. Adǝye hangal bi fǝram kadǝnza am kura sawa-a kozǝna, amma cidawa yalla-a sǝdin. NIA wulzǝna MCI Alzheimer’s bǝlinbe alamaram wo, amma am MCI-a tǝna samma Alzheimer’s sǝdǝnyi ba.

Awi gade hangal kadǝnzǝ sǝdǝyin?

Kǝndaram ngǝwuro dementia gade lan hangal-a kadǝnzayin, laanza kǝri-a ngawo waltǝyin. NIA adǝga bayanzǝna:

  • Thyroid, kǝndawu kǝji-a gǝdibe-a kǝltǝgǝ
  • Kurun kǝri-a
  • Karǝŋkǝlǝ dunowa-a karǝŋkǝlǜ-a
  • Vitamin B12 gana bi kǝmbu ngǝla-a bu ba
  • Bǝlinem kǝnǝmbe kǝltǝgǝ
  • Kǝnza njimari-a bi kurun lardǝbe-a faidatǝ ba
  • Kǝndawu, bu kǝltǝgǝ bi kǝla bǝbuben tumor
  • Kǝla bǝbu, misal concussion
  • Karǝŋkǝlǜ dunowa bi karǝgǝ, misal cida koltǝ bi kam raamma-a bǝyitǝ

Fǝnemtǝ-a kuru rui-a kǝltǝgǝ-a hangal faltǝgǝ ro tǝmatǝyin; shafidem fǝnemtǝbe-a ruye. Adǝma nanka luwotǝ-a ruiyinzǝ faida. Alzheimer’s Association wulzǝna, luwotǝma ngǝwuro bu jaraptǝ sǝdǝyin thyroid, vitamin gana-a kǝndawu-a ruiyiro. Kǝnǝm ngǝla kuru karǝŋkǝlǝ dunowa-a kǝritǝ-a faidatǝyin.

Hangal faltǝgǝ saita ro kǝnza banajin sǝdǝna

Hangal faltǝgǝ saita ro kǝnza, saat laa-a kawu laa-a cidiya, banajin sǝdǝna. Delirium wo. VA wulzǝna delirium shi adǝ banajin sǝdǝna, kuru luwotǝma kamdǝbe-a saita ro boworo bi 112 boworo shawari sǝdin. Alamaramnzǝ:

  • Hangal ngǝla-a faltǝ-a waltǝ-a
  • Karǝŋkǝlǜ yikko-a kǝltǝgǝ
  • Fǝram tǝlammaa ba
  • Kǝnǝm dunowa, bi kǝla kaltǝgǝ-a karǝŋkǝlǜ-a

Adǝ kam yaye-a kǝnzin, kam dementia-a kǝrmai so-a yaye. NHS wulzǝna, dalilwa ngǝwuro kǝndawu (urinary tract infections kura so-a kuru am dementia-a kǝrmai-a ngǝwuro), stroke, diabetes-a bu sukǝr gana, kǝla bǝbu-a kuru kurun laa-a. Bana ishiro kǝla-a, kamdǝ-a rokko napne, mana gana-a lǝmǝn-a hangalnzǝ yikkǝne. Kǝla ngǝwuro-a kǝriwune ba, kuru kurun shi nganzǝ-a ruwone.

Luwotǝ-a letǝro futu dazǝtǝye?

Letǝ ngǝla bǝlinzǝ ruwo ngǝla. Alzheimer’s Association adǝga kudǝro shawari sǝdin:

  1. Hangal, hal-a kǝla kambe-a faltǝna-a ruwo, misalwa bayin-a kuru sa badizǝna-a
  2. Kǝndawu ngawo-a kuru kǝrma-a, fado-a hangal kǝndawu-a tǝna
  3. Kurun samma, luwotǝma sǝdǝna-a bi kasuwulan sandǝna-a
  4. Vitamin bi supplement samma
  5. Kǝla kǝriwuma-a, misal jarabtǝ awi sǝdǝyin, sa awi gozǝyin, kuru sawi jawaptǝ-a ishi

Fado kam bi sawa ngǝla kamdǝ-a ngǝla nozana-a kudǝ faida. NIA bayanzǝna luwotǝma kamdǝ-a-a fado-a kǝndawu, kurun, cidawa yalla-a kuru hal faltǝna-a kǝriwunzayin. Luwotǝma adǝga yaye sǝdǝyin:

  • Hangal, masǝla fattǝgǝ, karǝŋkǝlǜ, kǝrǝm-a kuru mana-a jaraptǝ
  • Bu, fin-a kuru jarabtǝ gade-a dalil gade-a matǝro
  • Karǝŋkǝlǝ dunowa bi kǝndaram karǝŋkǝlǝbe gade-a rui
  • Kǝla bǝbu scan (CT bi MRI) waltǝ
  • Luwotǝma kǝla kura so-a (geriatrician, neurologist, geriatric psychiatrist bi neuropsychologist) letǝ

NIA wulzǝna hangal jaraptǝ Medicare Annual Wellness Visit lan dawari mbeji, adǝ sa ngǝla karǝŋkǝlǜ-a bayanzǝro. Jarabtǝ gana luwotǝma sǝdǝna-a runzǝ bas tǝmatǝro dazǝyin ba. Bǝdiram bǝlin, kuru tǝmatǝ letǝ fal kozǝna gozǝyin. NIA shawari sǝdin am hangal kadǝnza-a tǝna luwotǝ-a kǝntagǝ 6-a 12-a ro waltǝro.

Kǝla adǝ-a nǝm ngǝla lan bayantǝ

Kam gade-a lan karǝŋkǝlǜnyin tǝna ya, sa lǝmǝn-a bi na bǝlin-a fǎne. Awo asutǝna-a wulle, kamdǝbe dondi-a lan bawo lamarra lan. Jaraptǝ kǝndawu ngǝwurobe-a shawari sǝdǝ ritta gana wo. Kamdǝ-a shawari-a ro suro, kam kura ro mananzǝne. Shafidem mana bayantǝ nǝm ngǝla banazǝniyin.

Luwotǝ-a manane

Hangal, fǝram, hal bi cidawa yalla-a faltǝna bǝlin-a kuru dawarta-a asutǝ ya, luwotǝma bǝlinbe-a loktu letǝbe-a tǝmǝne. Hangal faltǝgǝ saita ro kǝnza ya, 112 bowone bi luwotǝma kamdǝbe-a saita ro bowone. Bǝlin lan ruiyin dalilwa kǝri-a dǝptin-a matǝyin, kuru dementia wo ya, nadiro-a bana matǝro sa ngǝwu tǝna. Kǝlanyin-a yaye ruiyine; shafidem kǝla kǝlanǝm ruiyitǝ ruye.

Shafi adǝ bayanna ngǝwuro, shawari luwotǝbe bawo. Bayanna luwotǝbe ruye.

Kura-kura bayintin

Awo njǝstǝ kura so-a kǝla wa?

Laanza kǝla. National Institute on Aging wulzǝna, awo gana bata-a njǝstǝ-a biya gana njǝstǝ-a ngǝwuro kura so-a kǝla hangal kadǝnza gana wo. Dementia kura so-a kǝla bawo. Hangal kadǝnza cidawa yalla-a kǝltǝgǝ, misal mota tǝrǝm, wayar faidatǝ, biya fatobe matǝ, luwotǝ-a ruiyin ma.

Hangal kadǝnza dalil dementia gade lan kǝnza wa?

Aa, kǝnza. National Institute on Aging thyroid, kǝndawu kǝji-a gǝdibe-a, kurun kǝri-a, karǝŋkǝlǜ dunowa-a, vitamin B12 gana, kǝnza njimari-a, bǝlinem kǝnǝmbe-a, kǝndawu-a kuru kǝla bǝbu-a bayanzǝna. Laanza kǝri-a ngawo waltǝyin, adǝma nanka luwotǝ-a ruiyinzǝ faida.

Kam laa faton dementia-a jarabtǝyin ba wa?

A'a. Luwotǝma ilmuwu-a runzǝ bas kǝndaram adǝga tǝmatǝyin, labar dondi, kǝla jaraptǝ, hangal-a fǝram-a jaraptǝ, lab jaraptǝ-a kuru sa laa kǝla bǝbu scan-a faidatǝyin. Jarabtǝ gana luwotǝma sǝdǝna-a runzǝ bas tǝmatǝro dazǝyin ba.

Kam laa saita ro hangalnzǝ faltǝna ya, awi dǝptǝye?

Banajin sǝdǝna. Hangal faltǝgǝ saita ro delirium wo, VA wulzǝna shi adǝ banajin sǝdǝna. Luwotǝma kamdǝbe-a saita ro bowone bi 112 bowone, kamdǝ-a rokko napne, kuru kurun shi nganzǝ-a ruwone.

Dalilwa

Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.

  1. 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
  2. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  3. How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
  4. Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
  5. Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
  6. When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
  7. Sudden confusion (delirium) · NHS

Bisko kəskaro tayar ba?

Foto kura-kura, loktu ba, namba goftə ba kuru awo kowotə robuwtə ba. Suro burawoza nəmben kəlan bisko diwo.

Bisko anyi kǝlan gonə

Ap Golden Moments kəlanzə baasa dǝ iPhone, iPad kuru Android ro: foto kura-kura, bisko foto fando fatobe kəlanzelan, kuru foto Wi‑Fi ba yeyi cidajin. Akawun ba, talawo ba, loktu kirwutə ba kuru namba goftə ba.