La kurta respondo
Memor-perdo qua perturbas la diala vivo, desfacileso pri familiara taski, konfuzo pri tempo o loko, e chanji di humoro o judiko povas esar frua signi di dementeso. Multa altra standi, inkluzante tiroideo-problemi, basa nivelo di vitamino B12, efekti di medikamenti, depreseso e dormo-problemi, povas kauzar simila chanji. Nur qualifikita mediko povas facar diagnozo. Subita konfuzo bezonas urjanta sorgo.
- Okazionala oblivo esas ofta dum oldesko; chanji qui perturbas la omnadiala vivo meritas kontrolo.
- La Alzheimer's Association deskriptas 10 avertanta signi, singlu kun tipala chanjo ligita a oldesko por komparar.
- Tiroideo-problemi, basa nivelo di vitamino B12, efekti di medikamenti, depreseso, infekti e dormo-problemi povas omna afektar la memoro, e kelki esas traktebla.
- Nur qualifikita mediko povas diagnozar dementeso; enlinea quizi e su-probi ne povas.
- Konfuzo qua aparas subite, dum hori o dii, povas esar deliro e bezonas urjanta medikal sorgo.
En ca pagino (7 faki)
Remarkar chanji en vua propra memoro, o en la memoro di ulu quan vu amas, povas esar timiganta. Ica pagino povas helpar vu decidar kande fixigar vizito che mediko e quale preparar lo. Ol ne povas dicar a vu ka ulu havas dementeso. Nur qualifikita mediko povas diagnozar dementeso, e multa standi qui kauzas memor-problemi tute ne esas dementeso. Voluntez ne fidar enlinea quizi o su-probi.
Qui esas la frua signi di dementeso?
La Alzheimer’s Association deskriptas 10 frua signi. Ol komparas singlu kun tipala chanjo ligita a oldesko. Per nia propra vorti:
| Signo qua meritas kontrolo | Pli tipala dum oldesko |
|---|---|
| Memor-perdo qua perturbas la diala vivo, tale ke on oblivias recenta eventi o demandas la sama kozo plufoye | Kelkafoye obliviar nomo o rendevuo e memorar lo pose |
| Desfacileso por planar o solvar problemi, tale ke sequar familiara recepto o sorgar pri fakturi divenas desfacila | Okazionala eroro pri hemo-fakturi |
| Desfacileso por finar familiara taski che hemo, che laboro o extere | Kelkafoye bezonar helpo pri ajusto di mikroondilo o pri enrejistrar televizion-programo |
| Perdar la senso pri dati, sezoni o pri ube on esas | Erorar pri la dio di semano, pose trovar ol |
| Nova desfacileso por judikar disti, lektar o distingar kolori | Vidala chanji pro katarakto |
| Nova problemi pri vorti, tale ke on haltas meze di konverso o nomizas kozi per nekorekta nomo | Kelkafoye desfacileso por trovar la justa vorto |
| Pozar kozi en stranja loki e ne povar retro-sequar la pazi | Kelkafoye mispozar kozi e trovar li per retro-sequar la pazi |
| Mala judiko, exemple pri pekunio o personala sorgo | Facar okazionala mala decido |
| Retretar su de hobbyi, laboro o sociala aktivesi | Kelkafoye ne sentar su inklinata irar a familiala o sociala evento |
| Chanji di humoro o personaleso, tale ke on divenas konfuza, suspektoza, timema o anksioza | Havar fixa manieri por facar kozi e sentar su iritita kande rutino chanjas |
Un sola signo ne signifikas dementeso. La esencala kozo esas chanjo de to quo esas normala por ta persono, precipue se ol desfaciligas la omnadiala vivo.
Quale normala oldesko diferas de dementeso?
La National Institute on Aging (NIA) dicas ke multa olda adulti remarkas ke li memoras kozi plu lente, o ke li kelkafoye mispozas kozi o oblivias fakturo. Ico esas ordinare signi di mikra oblivo. Dementeso ne esas normala parto di oldesko. Serioza memor-problemi desfaciligas omnadiala aktivesi, quale veturar, uzar telefono o trovar la voyo a hemo.
La NIA sugestas parolar kun mediko se ulu:
- Demandas la sama questioni plufoye
- Perdas su en loki quin lu ante bone savis
- Havas desfacileso por sequar recepti o direkti
- Divenas plu konfuza pri tempo, personi e loki
- Cesas sorgar pri su ipsa, exemple per mala nutrado, ne banyo o sen-sekura konduto
Kelka personi havas mikra kognala difekteso (MCI). To signifikas plu multa memor- o pensado-problemi kam altra personi di sama evo, dum ke la persono ankore sucesas administrar sua omnadiala vivo. La NIA dicas ke MCI povas esar frua signo di Alzheimer-morbo, ma ne omna personi kun MCI developas lo.
Quo altra povas kauzar memor-problemi?
Multa kozi altra kam dementeso povas afektar la memoro, e kelki plu-boneskas kun trakto. La NIA listigas:
- Problemi di tiroideo, reni o hepato
- Efekti di medikamenti
- Depreseso e anksio
- Basa nivelo di vitamino B12 o nesuficanta nutrado
- Dormo-problemi
- Trouzo di alkoholo o drogi
- Infekti, sango-koaguli o tumori en la cerebro
- Kapo-vundo, exemple konkuso
- Granda streso o aflicto, exemple retreto o perdo di spozo o spozino
Problemi pri audado e vidado anke povas esar erore interpretata kom konfuzo; videz nia guidilo pri audado. Pro to medikal kontrolo importas. Segun la Alzheimer’s Association, mediki ofte petas sango-probi por kontrolar tiroideo-problemi, vitamino-manki e infekti. Anke bon dormo e trakto di depreseso valoras mencionar.
Subita konfuzo esas urjajo
Konfuzo qua aparas rapide, dum hori o dii, bezonas urjanta medikal sorgo. Ol povas esar deliro. La VA deskriptas deliro kom medikal urjajo e konsilas vokar la medikal sorganto di la persono quik o vokar 112. Signi inkluzas:
- Chanjanta kapableso por pensar klare
- Desfacileso por koncentresar atenco
- Desorganizita pensado
- Esar nekustumale dormema, o nekustumale sen-quieta e agitita
To povas eventar a irgu, inkluzante personi qui ja vivas kun dementeso. Segun la NHS, ofta kauzi inkluzas infekti (urin-voyala infekti esas ofta che olda personi e personi kun dementeso), apoplexio, basa sango-sukro che personi kun diabeto, kapo-vundo e kelka medikamenti. Dum ke vu vartas helpo, restez kun la persono e tranquilizez lu per kurta, simpla vorti. Ne questionez lu multe, e notez irga medikamenti quin lu prenas.
Quale me preparas la vizito che mediko?
Bona vizito komencas per bona noti. La Alzheimer’s Association sugestas adportar:
- Listo di chanji pri memoro, humoro e konduto, kun specifika exempli e proxime kande li komencis
- Pasinta e nuna san-problemi, inkluzante irga familiala historio pri memor-problemi
- Omna preskriptita e sen-preskripto medikamenti
- Irga vitamini o suplementi
- Vua questioni, exemple pri qua probi esos facata, quante longe li duros e kande rezulti venos
Anke helpas adportar familiano o amiko qua bone konocas la persono. La NIA explikas ke mediki povas questionar e la persono e familiano pri saneso, medikamenti, omnadiala aktivesi e chanji en konduto. Mediki anke povas:
- Facar probi pri memoro, problemo-solvo, atenco, kalkulo e linguo
- Petar probi di sango, urino ed altri por serchar altra kauzi
- Kontrolar depreseso o altra mentala saneso-standi
- Petar cerebrala skani quale CT o MRI
- Referar a specialisto, exemple geriatriisto, neurologiisto, geriatriala psikiatriisto o neuropsikologiisto
La NIA notas ke kognala evaluo esas necesa parto di la Medicare Annual Wellness Visit, quo povas esar naturala momento por mencionar inquieti. Mem la kurta probi quin mediki uzas ne suficas sola por diagnozar dementeso. Li esas unesma pazo ad plu kompleta evaluo, e diagnozo povas postular plu kam un vizito. La NIA konsilas ke personi kun memor-problemi retro-irez a mediko singla 6 til 12 monati.
Parolar pri la temo kun afableso
Se vu inquietesas pri altru, selektez kalma, privata momento. Parolez pri specifika kozi quin vu remarkis, prezentez li kom zorgo pri lua saneso, ne kom kritiko. Sugestar generala saneso-kontrolo povas semblar min timiganta. Inkluzez la persono en decidi e parolez a lu kom l’adulto quan lu esas. Nia konsili pri komunikado povas helpar.
Parolez kun mediko
Se vu remarkas chanji pri memoro, pensado, humoro o omnadiala kapablesi qui esas nova e qui duras, fixigez vizito che primaria sorgo-mediko. Por subita konfuzo, vokez 112 o la medikal sorganto di la persono quik. Kontrolo frue signifikas ke traktebla kauzi povas esar trovata e, se to esas dementeso, esas plu multa tempo por planar e trovar suporto. Anke sorgas pri vu ipsa dum ico; videz nia guidilo pri su-sorgo por sorganti.
Ica pagino esas generala informo, ne medikal konsilo. Videz nia medikal des-agnosko.
Ordinara questioni
Kad oblivo esas normala parto di oldesko?
Kelkafoye yes. La National Institute on Aging dicas ke okazionale mispozar kozi o obliviar fakturo esas ordinare mikra oblivo ligita a oldesko. Dementeso ne esas normala parto di oldesko. Memor-problemi qui desfaciligas omnadiala taski quale veturar, uzar telefono o trovar la voyo a hemo meritas kontrolo da mediko.
Kad memor-problemi povas havar altra kauzo kam dementeso?
Yes. La National Institute on Aging listigas problemi di tiroideo, reni o hepato, efekti di medikamenti, depreseso e anksio, basa nivelo di vitamino B12, trouzo di alkoholo, dormo-problemi, infekti e kapo-vundi, inter altri. Kelki de ici povas plu-boneskar pos trakto, e to esas un motivo pro quo medikal kontrolo importas.
Kad me povas probar ulu por dementeso che hemo?
No. Nur qualifikita mediko povas diagnozar dementeso, uzante medikal historio, fizikal exameno, probi pri memoro e pensado, laboratoriala probi e kelkafoye cerebrala skani. Mem la kurta probi quin mediki uzas ne suficas sola por diagnozar dementeso.
Quon me devas facar se ulu subite divenas konfuza?
Serchez medikal helpo quik. Subita konfuzo povas esar deliro, quan la VA deskriptas kom medikal urjajo. Vokez la medikal sorganto di la persono quik o vokez 112, restez kun lu, e notez irga medikamenti quin lu prenas.
Fonti
Ni ligas a la organizuri ed inquesti sur qui ca pagino apogas su. Chula verifikesis kande la pagino aktualigesis.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS