Uka jisk’a jaysäwi
Amuyu chhaqhaña, jakañ lurañanakar jaytañ ukat uru pacha jan yatiñ ukanakax demencia ukan qalltanakapax ukax utjaspawa. Yaqha qullqanakax, kuna jiwasan thyroid ukat vitamina B12 ukan jan wali sañ, medicina ukan mayjt'awinakapa, llakisiña ukat jan ch'amanit puriña ukax akham mayjt'awinakar purapxi. Jan ukax qhanañ chiqat yatiri ukax demencia uñjañ atipxi. Thuqhanakan chiqa chuymaxa presurampi uñjañ munaski.
- Achuqallan amuyu chhaqhaña jaqinakan awtipax akhamawa; jakañ lurañanakar jaytañ uñjañ wali askiwa.
- Alzheimer's Association ukax 10 uñachtʼäwi uñacht'ayi, sapa uñachtʼäwi ukax awtinak uñtañatakix jaqinakan mayjt'awipa.
- Thyroid, vitamina B12 ukan jan wali sañ, medicina ukan mayjt'awinakapa, llakisiña, jan ch'amanit puriña ukanakax amuyu ukar mayjt'apxi, mayakanakax allichasiñax atipxi.
- Demencia uñjañax qhanañ yatiri ukanakan ukhamaraki, intirnit ukan prueba ukanakax jan atipxi.
- Chuymachañ ukax sapa uru utjañ kunapachatixa, uru jan kunkay, kunapachatixa wali sut'ikarai, delirium ukax utjayañapa ukat wali presurampi yanapt'añapa.
Aka pankanxa (7 tʼaqanaka) .
Jaqi jan uñjañamp amuyu chhaqhañ uñjañax, jan ukax munat jaqi uñjañax, ch’iqhapt’añ utjaspa. Aka qillqatax doctor uñjañ pachaw yatiyañataki, ukat ukar kunjamsa sarañ amuyañatakis yanapt’aniwa. Jan ukax jaqi demencia utjaspasa janiw yatiyañ atipkiti. Qhanañ yatiri chiqpachaw demencia uñjañ atipxi, ukat amuyu chhaqhañ mayni mayni mayjt’awinakax demencia janiwa. Intirnit ukan prueba ukanakar jan confíe.
¿Kunas demencia ukan qalltanakapa?
Alzheimer’s Association ukax 10 qalltanakap uñacht’ayi. Sapa uñachtʼäwiru jaqinakan awtipar uñtasa. Nuestra kamachi ukan siwayi:
| Uñjañ wali askiwa | Jaqinakan awtipar mayjt’ata |
|---|---|
| Amuyu chhaqhaña jakañ lurañanakar jaytañ, kunapachatixa uru mayni yatiñ ukanakar jan amtañ jan ukax mayni mayni jutañ | Kunas sutiñ jan ukax uru chiqa lurañ amtañ, ukat qhipäx amtañ |
| Amuyu luraña ukat jaqin lurañanakap thaqhaña, kunjamsa wali yatiñ jan ukax qullqi uñjaña | Uta qullqi ukan kuna chiqa jan lurañ |
| Yatiñ lurañanakar tukuyañ askichañ, utan, trabajon jan ukax thakinkama | Microondas ukan yanapt’añ jan ukax TV ukan awtipa uñjaña |
| Uru, mara pacha jan ukax kawkir utjasa amuyu chhaqhaña | Uru jan yatiñ, qhipäxa amuyañ |
| Jaya jan ukax colores ukanakar mayjt’añ jaya | Ojos ukan mayjt’awi jan ukax yanapt’añ |
| Arunaka ukan jan ch’amanit puriña, arunak jan ukax mayni arunak sum parlañ | Kunas arux jan jaytaña |
| Kunanakas jan ukhamarak uñjaña, ukat ukat uñtañ jan atipaña | Uru mayni kunanakar jan uñjaña, uñtayañanakap qhipäx jaytayañ |
| Jan wali amuyuñ, qullqi jan ukax chuymaña lurañanakan | Uru jan wali amuyu ukax |
| Kunanakat jaytaña, trabajo jan ukax jaqinakan tantachawinakat | Uru jaya jan ukax tantachaw sarañ jan munañ |
| Chuymanakan jan ukax amuyunakan mayjt’awi, kunap jan ukax llakisiñ, jan confíe, mayni ukat llakisiña | Lurañanakax sapa uru ukhamaraki, rutina jan ukhamarak ukat ch’ixi |
Mayni uñachtʼäwi ukax demencia utjasa sañ janiw ukhamäkiti. Aka sum uñjañax jaqin awtipat mayjt’awi, khitinakats wali askichañ jan ukax jakañ jaqinak ukhamarak uñjañ.
¿Kunjamasa jaqinakan awtipax demencia ukat mayjt’ata?
National Institute on Aging (NIA) siwayi, wali jaqinak amuyu chhaqhañ mayni mayni jan ukax achuqalla amuyapxi. Ukax achuqallan amuyu chhaqhaña ukhamaw. Demencia janiwa jaqinakan awtipa. Amuyu chhaqhaña jach’a jakañ lurañanakar jaytañ, kunjamasa jaqi jan atipkiti, uñjañ, luqtañ, jan ukax utar mariñ.
NIA siwayi, doctor parlañ wali askiwa jaqi:
- Ukhamaraki mayni mayni jutañ
- Kawkisa wali yatiqañ utjasa, ukanakan jan thaqhaña
- Jakañ amuyu, yatiñ jan ukax lurañanakar jaytañ
- Uru, jaqinaka, ukat sapa chiqan jan ch’iqhapt’aña
- Jakañ amtañ jan ukax chuymaña jan ukax jaqi uñjañ jan ukhamarak jan arsutaña
Yaqha jaqinakax mild cognitive impairment (MCI) utjapxi. Ukax amuyu chhaqhañ jan ukax amuyu luraña mayni jaqinakat jach’awa, ukampis nayra jakañ jakasipxi. NIA siwayi, MCI ukax Alzheimer’s ukan qalltanakap utjaspa, ukampis khitinakas MCI utjatap taqini Alzheimer’s ukar puriñapa janiwa.
¿Kunanakas amuyu chhaqhañ mayjt’aspa?
Demencia ukat yaqha kunanakas amuyu ukar mayjt’apxi, ukat yaqhanakax allichasiñax atipxi. NIA ukax akhanakar uñacht’ayi:
- Thyroid, qhurux jan ukax hígado jan wali sañ
- Medicina ukan mayjt’awinakapa
- Llakisiña ukat jan ch’amanit puriña
- Vitamina B12 jan wali sañ, jan ukax wali manq’añ jan amtaña
- Jakañ jan wali sañ
- Alkoholinak jan ukax drogas lurañ
- Infeksiones, uma ch’allt’añ jan ukax umanakan ch’uxña
- Umat jaqhañ, akham kunjamasa jaqinaka jaqhasipxi
- Jach’a llakisiña jan ukax jaya, akham jubilarse jan ukax jaqi jaya jan ukax warmi jan ukax chacha jaya
Uñjañ jan ukax ist’añ mayjt’awinakax chuymachañ uñtasa; ist’añ qillqatanakar uñjapxam. Ukatakix doctor uñjañax wali askiwa. Alzheimer’s Association siwayi, doctor wali kutiw thyroid, vitamina jan wali sañ ukat infeksiones uñjañatak laboratorio prueba mayjt’apxi. Wali jakañ ukat llakisiña allichasiña ukax parlañ wali askiwa.
Utjañ chuymachañ ukax emergencia ukaraki
Uru, horas jan ukax uru ukan utjañ chuymachañ ukax jichhürux yanapt’añ mantañama. Delirium ukat utjaspa. VA ukax delirium ukar emergencia siwayi, jaqi yatiri ukar jichhürux luqtañ jan ukax emergencia thaqhar qhanañ yatiyi. Uñachtʼäwinakax:
- Amuyu qhanañ ukan jaqsuqat jaqsut sarañ
- Chuymachañ jan ukax amuyu ch’ixi
- Amuyunakax jan ukhamaraki
- Jan wali ch’ixi jan ukax wali jan ch’amañ, jan ukax ch’amañ, ch’ixi
Aka sapa jaqirux utjaspa, demencia ukat jakkiri jaqinakanakapas. NHS siwayi, mayni awtipax infeksiones (wali jaqinakan uta ukan infeksion), stroke, diabetes ukan wali jan wali uma ukhamaraki, umat jaqhañ ukat medicinanakas. Yanapt’iri utjañ sapa, jaqi sayt’ayañama, jisk’a arunakampi yanapt’añama. Wali jisk’a jaytañamay, medicinanakap yatiñama.
¿Kunjamsa doctor uñjañ pachar sarañ?
Wali uñjañ utjañ ukax wali qillqatanakampi qalltaspa. Alzheimer’s Association siwayi, apanukuñama:
- Amuyu, chuyma ukat lurañanakan mayjt’awinakan lista, kunanak uñjata ukat kunapachax qalltaspa uk qillqata
- Nayra ukat jichhüru jan wali sañanakan, amuyu chhaqhañ jaqinakan awtipa ukhamaraki
- Medicinanakan jan ukax recetanakan, mayni farmacia jan ukax sapa medicina ukanakan
- Vitaminanakan jan ukax suplementonakan
- Jumax yatiñam mayjt’awinakam, kuna prueba lurasa, kunjamasa suma pacha ukhamaraki kunapachas resultado utjaspa
Yanapt’iri jaqi ukat jaqi yatiri ukat apanukuñamay. NIA yatiyi siwayi, doctor jaqi ukat uywa ukan jan jaqi ukanakat jan ukax jakañ lurañanakat, medicinanakat ukat uru lurañanakat jan ukax awtinakat parlañ. Doctor ukax:
- Amuyu, lurañ, yatiñ, jaya ukat arunakan prueba lurañ
- Yaqha mayni kunanakat uñjañatak laboratorio, uma jan ukax jukuña prueba lurañ
- Llakisiña jan ukax yaqha amuyu chuymachañanakat uñjañ
- CT jan ukax MRI uma uñjañ scanners lurañ
- Especialista ukar yatiyañ, akham geriatra, neurólogo, psiquiatra jan ukax neuropsicólogo
NIA siwayi, amuyu uñjañ ukax Medicare revisión anual ukan wali utjaspa, ukax chuymachañanakap parlañatakix askiwa. Doctor ukan jisk’a prueba ukanakax janiw demencia uñjañatak mayni ch’amañkiti. Ukax qalltañ laq’a, ukat walja utjañ utjañ wali jisk’a qhipat uñjañ. NIA siwayi, amuyu chhaqhañ jaqinakax 6 jan ukax 12 mes ukan doctor kutiñ wali askiwa.
Chuymaña ukat suma parlañ
Yaqha jaqi llakisiñ utjaspa ukhax, sapa chuyma ukat jisk’a pacha ajlliñama. Uñjata kunanakat parlañama, jan ch’iqhapt’añ, jaqi jakañatak llakisiñat. Ukat jaqi kuna amuyu luraña ukan yanapt’añama, sapa jaqi ukham uñjañama. Nuestros consejos de comunicación yanapt’apxi.
Doctor ukamp parlaña
Amuyu chhaqhaña, amuyu, chuyma jan ukax lurañanakan mayjt’awinakax utjaspa ukhax, primer doctor ukar luqtañama. Utjañ chuymachañ uru ukhax, 911 jan ukax jaqi yatiri ukar jichhürux qhanañama. Jan wali lurañanakat yanapt’añ ukhax, mayni jaqi ukan qalltañ thakhi ukat jan ukax yanapt’iri ukanakat jaytañ wali askiwa. Uñjañat yanapt’äna ukax, demencia utjaspa ukhax, kuna thakhinakas jaytayañ. Juma pachpat chuymam yanapt’aña; chuymaña uñjañ qillqata uñjapxam.
Aka qillqataxa ukax nayra yatiñawa, janiw qhanañ yanapt’awa. Uñjapxam qhanañ yanapt’awi ukat jaqinakan yatiyawi.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Amuyu chhaqhaña awtinakax jaqinakan awtipa?
Mayni awtipaw. Jach'a jaqinakan qhanañ yatichañ utapan (National Institute on Aging) siwayi, qullqi ukat yaqha lurañanakar jan amtañax achuqallan, awtinakan amuyu chhaqhañapawa. Demencia ukax jaqinakan awtipa jan ukhamäkiti. Jakañ lurañanakar, uñjañ, qalltaña jan ukax utar mariñ jan ukhamarak amuyu chhaqhañanakax doctor uñjañ wali askiwa.
¿Amuyu chhaqhañax demencia jan ukhamarak mayni ukat utjaspa?
Ukhamawa. National Institute on Aging ukax thyroid, qhurux ukat hígado ukan jan wali sañ, medicina ukan mayjt'awinakapa, llakisiña, vitamina B12 jan wali sañ, alkoholinak lurañ, jan ch'amanit puriña, infeksiones ukat uma uñjañ ukanakar yatiyaraki. Yaqhanakax allichasiñax atipxi, ukatakix doctor uñjañax wali askiwa.
¿Utankama jaqi demencia uñjañ atipxitati?
Janiwa. Qhanañ yatiri sapa demencia uñjañ atipxi, jaqin qullqi uñjaña, lurañ, amuyu ukat yatiñ prueba ukanakat, laboratorio prueba ukanakat, jan ukax uma uñjañ scanners ukanakat. Doctorinakan ocupa ukanakax janiw demencia uñjañatak mayni ch'amañkiti.
¿Kunas lurañ jaqi sapa sutchawa ch'uxña chuymachasiñ qalltaskixa?
Jichhürux yanapt'añ mantañama. Utjañ chuymachañax delirium ukax utjaspa, ukax U.S. Department of Veterans Affairs ukan siwayi wali sut'ikaña thaqhat uñjaskiwa. Jaqi yanapt'añ yatiri ukar jichhürux luqtañama jan ukax emergencia thaqhar qhanañama, jaqi ukamp sayt'ayañama, medicinanakap yatiñama.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS