བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་སྔོན་རྟགས་དང་སྨན་པ་ལ་མཇལ་དགོས་དུས

ཁྱེད་ཀྱི་རང་གི་བརྗེད་ཉམས་ངམ་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་བརྩེ་བའི་མི་ཞིག་གི་བརྗེད་ཉམས་འགྱུར་བ་ལ་ལྟ་བ་ནི་འཇིགས་ཁྲོལ་ཅན་ཡིན་ཐུབ། ཤོག་ངོས་འདིས་སྨན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་མཇལ་དགོས་དུས་དང་། མཇལ་སྔོན་ཇི་ལྟར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པ་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་ཐུབ། འོན་ཀྱང་ཁ་ཤས་ལ་བརྗེད་ནོར་ནད་ཡོད་མིན་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་གཏན་འཁེལ་བྱེད་མི་ཐུབ། བརྗེད་ནོར་ནད་ངེས་པར་གཏན་འཁེལ་བྱེད་ཐུབ་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྨན་པ་ཁོ་ནས་ཡིན། ཡང་བརྗེད་ཉམས་བསྐྱེད་པའི་ནད་རིགས་མང་པོ་བརྗེད་ནོར་ནད་མ་ཡིན། ནང་དྲི་ཞིབ་ཆ་དང་རང་ཉིད་བརྟག་པ་ལ་མ་བརྟེན་ཅིག

བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་སྔོན་རྟགས་ཅི་ཡིན།

Alzheimer’s Association ནས་སྔོན་རྟགས་10 བཤད་ཡོད། ཁོང་ས་ཆ་ལ་རྒན་རབས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སྤྱིར་མཐོང་བ་ཅིག་དང་སྦྲེལ་ནས་བསྟན་ཡོད། ང་ཚོའི་ཚིག་ལ་སྒྱུར་ན།

སྔོན་རྟགས་གཅིག་གིས་བརྗེད་ནོར་ནད་ཡིན་ཞེས་མི་བཤད། གནད་དོན་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་མི་དེའི་སྤྱིར་ཚུལ་ལས་འགྱུར་བ ཡིན་ཞིང་། ཁྱིམ་ལས་ཀ་ལ་གནོད་པ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཆེ།

རྒན་རབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་བརྗེད་ནོར་ནད་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟར་ཡོད།

National Institute on Aging (NIA) ནས་བཤད་པ་ཡང་། རྒན་རབས་ཀྱི་མི་མང་པོས་ཤེས་པ་ཅུང་ཟད་མགྱོགས་མ་བྱེད་པ་དང་། ཡང་ན་ཡིག་ཆ་ངམ་རྡོ་ཤོག་བརྗེད་པ་འདྲ་བ་མཐོང་ཡོད། འདི་དག་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཆ་ཤས་ཆུང་བའི་བརྗེད་ཉམས་ཀྱི་སྔོན་རྟགས་ཡིན། བརྗེད་ནོར་ནད་ནི་རྒན་རབས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན། ཆེན་པོའི་བརྗེད་ཉམས་ལ་ཉིན་རེའི་ལས་ཀ་ཁ་ཤས་དཀའ་བ་བྱེད། དཔེར་ན་འཁོར་ལ་བསྐྱོར་བ། ཁ་པར་བརྡ་ཁྱབ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ། ཡང་ན་ཁྱིམ་ལ་ལམ་ཤེས་པ་ལ་དཀའ་ངལ་བྱེད།

NIA ནས་མི་ཞིག་གི་ཁྱིམ་ལ་སྨན་པ་དང་གཏམ་བྱེད་པ་བདེན་པར་བཤད་པ་ནི།

• ཡང་ཡང་ཁ་ཡིག་གི་དྲི་བ་བྱེད་པ།
• ཡུན་རིང་ཤེས་པའི་ས་གནས་ནང་ལམ་ལོག་པ།
• ཟས་ཀྱི་ཆ་བཀོད་ངམ་ལམ་སྟོན་ལ་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ།
• ཉིན་ཆ་དང་མི་དང་ས་གནས་ལ་ཡང་ཡང་འཁྲུལ་བ།
• རང་ཉིད་ལ་ཟས་ཟ་ཐབས་ངན་པ་ཡང་ན་ཁྲུས་མ་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱོན་ཡོད་པ།

ཁ་ཤས་ལ་ཅུང་ཟད་ཀྱི་བློ་ཤེས་ཀྱི་ཉེས་པ་ (MCI) ཡོད། དེ་ནི་རང་གི་ལོ་རྒན་གཞན་ལས་བརྗེད་ཉམས་ངམ་བློ་ཤེས་ཀྱི་གནད་དོན་ཆ་ཤས་མང་བ་ཡིན་ཡང་། ཉིན་རེའི་ཁྱིམ་ལས་ཀ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་དོན་སྐྱོང་ཐུབ་པ་ཡིན། NIA ནས་བཤད་པ་ཡང་། MCI ནི་Alzheimer’s ཀྱི་སྔོན་རྟགས་ཡིན་སྲིད་ཡང་། MCI ཡོད་པའི་མི་ཚང་མ་ལ་ནད་འཕེལ་བ་མ་ཡིན།

བརྗེད་ཉམས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་གང་ཡིན།

བརྗེད་ནོར་ནད་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་མང་པོས་ཀྱང་བརྗེད་ཉམས་ལ་ནུས་པ་བསྐྱེད་ཐུབ། ཁ་ཤས་ནི་སྨན་བཅོས་ཀྱིས་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། NIA ནས་མིང་བཀོད་པ་ནི།

• ཐཱ་ཡ་རོའིཌ་ དང་མཆིན་ཤ་ ཡང་ན་མཆིན་པ་ཀྱི་ནད།
• སྨན་གྱི་ཕྱོགས་སྐྱོན།
• སེམས་སྡུག་པ་དང་ཞེན་སེམས།
• བི་ཊ་མིན་B12 ཉུང་བ་ཡང་ན་ཟས་ཞིམ་པོ་མ་ཟ་བ།
• གཉིད་ཉལ་གྱི་ཆོག་མ།
• རྒྱུ་ཆ་སྤྱོད་པའི་འཁྲུལ་པ་ངམ་ལག་ལེན་ངན་པ།
• ཚ་བ་ ཁྲག་སྦྲེལ་ ཡང་ན་སྤྲང་པོ་སོགས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་མགོ་ནང་ལ་ཡོད་པ།
• མགོ་ལ་གནོད་པ་ལྟ་བུ་ཁ་ཅིག་ནི་སྐྲག་པའི་གནོད་པ།
• ཆེན་པོའི་སེམས་ཤུགས་ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་ལྟ་བུ་ཁྱི་ཤེས་ཞུགས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱུང་ཐུབ།

ཉན་ཐུབ་དང་མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡང་བློ་ཤེས་འཁྲུལ་པ་ལ་འཁྲུལ་ཐུབ་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་hearing guide ལ་བལྟས་ཤིག ཡང་། Alzheimer’s Association ནས་བཤད་པ་ཡང་། སྨན་པ་ཚོས་ཁྲག་ལ་དཔྱད་ནས་མགྲིན་ཤ་ཡིན་མིན་ དང་ཟས་ནང་གི་ཆ་ཤས་ཉུང་བ་དང་ཕྲན་པ་དག་ལ་བལྟ་བྱེད་པ་ཡིན། ལེགས་པའི་sleep དང་སེམས་སྡུག་པའི་གསོ་སྦྱོང་ཀྱང་ཁ་ཕྱེ་དགོས།

འཕྲལ་གྱི་འཁྲུལ་པ་ནི་སྐྱབས་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་ཡིན།

ཆུ་ཚོད་ དང་ཉིན་ཁ་ལ་སྐྱེས་པའི་སེམས་འཁྲུལ་ནི་འཕྲལ་གྱི་སྨན་གསོ་དགོས། འདི་ནི་Delirium ཡིན་སྲིད། VA describes delirium ནས་ནི་ནད་ཀྱི་སྐྱབས་བྱེད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་བཤད་ཅིང་། མྱུར་དུ་མི་དེའི་སྨན་པའི་སྐྱབས་ལ་འབོད་པ་དང་ཁྱེད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གྱི་སྐྱབས་འབོད་ཨང་གྲངས་ལ་འབོད་པར་འཆད། སྔོན་རྟགས་ནི།

• སེམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཉིན་ཞིག་ཡིན་ན་བཟོ་བཅོས་བྱེད་པ་ནས་ཡོ་ཡོ་འཐབ་པ།
• སེམས་བསྡུ་བ་ལ་དཀའ་ངལ།
• ཤེས་ཚུལ་མི་རིམ་པ་བྱེད་པ།
• ཁ་ཤས་ལ་ཡུན་རིང་གཉིད་ཀྱིས་འཐུག་པ་ཡང་ན་ཁ་ཤས་ལ་ཁྲོ་ཞེ་འཁྲུགས་པ།

འདི་ནི་བརྗེད་ནོར་ནད་ཡོད་པའི་མི་ཡང་བྱུང་ཐུབ། NHS ནས་བཤད་པ་ཡང་། རྒྱུ་མཚན་ཁ་ཤས་ནི་ཁ་བརྒྱུད་ཀྱི་ནད་རིགས་ (རྒན་རབས་ལ་ཁ་བརྒྱུད་ཀྱི་ནད་མང་བ་ཡིན་ཞིང་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་མིས་ཀྱང་སྤྱིར་མང་བ)། ཁྲག་སྤྲང་པོ། ཤྲི་རེ་ཁྲག་གི་རེ་ཤུགས་ཉུང་བ། མགོ་ལ་གནོད་པ་དང་། སྨན་ཁ་ཤས་ཡིན་པར་བཤད། ལྟ་སྲིད་ལ་མཐོང་བ་རྒྱུ་བ་སྐབས་ཀྱི་བར་དུ་ཁོ་ལ་ཉེ་འདབས་སུ་བཞུགས་ལ་ཚིག་ཐུང་ངུ་དང་ངེས་པའི་ཚིག་ཀྱིས་སེམས་སྤྲོ་ཞིག་གསོལ། དྲི་བ་མང་པོ་མ་བྱེད་ཅིག ཁོས་བླངས་པའི་སྨན་ཁག་ཡང་ཤེས་དགོས།

ཁྱེད་ཀྱིས་སྨན་པའི་འཕྲལ་མཇལ་ལ་ག་ར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས།

འཕྲལ་མཇལ་ལེགས་པ་ནི་དྲན་ཡིག་ལེགས་པ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཡོད། Alzheimer’s Association ནས་འདི་ལྟ་བུ་ཁ་སྐོང་བ་འདེབས།

1. འགྱུར་བ་གྲངས་ཐོ། བརྗེད་ཉམས་ དགའ་སྡུག་ དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་དཔེ་ཚོད་དང་བཅས། དུས་ཚོད་ཅི་ཙམ་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ཡང་བྲིས།
2. སྔོན་མ་དང་ད་ལྟའི་ནད་པ་ཚོ། རྒྱུད་པའི་བརྗེད་ཉམས་ཀྱི་ནད་ཡོད་ན་དེ་ཡང་བཅས།
3. སྨན་རྒྱུན་དང་ཁྱིམ་པའི་སྨན་ཚང་མ།
4. ཚིག་ཚོད་ དང་ཟས་གྲོགས་ཀྱི་རྡེག་ཆ།
5. ཁྱེད་ཀྱི་དྲི་བ། དཔེར་ན་ཅི་ལྟར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། དུས་ཚོད་ཅི་ཙམ་རིང་བ། གྲུབ་འབྲས་ག་དུས་ལོག་ཡོད་པ་སོགས།

གྲོགས་པོ་ཡང་ཡང་ཀྱི་གྲོགས་མཐུན་ཞིག་ཡང་ང་ཚོས་འོས་ལ། ལོ་ཐོག་ནས་ཁོང་ལ་ཤེས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་དགོས། NIA explains ནས་བཤད་པ་ཡང་། སྨན་པ་ཚོས་ནད་པ་དང་ཁྱིམ་གྱི་མི་ཞིག་ལ་ནད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། སྨན་རྒྱུན། ཉིན་རེའི་ལས་ཀ་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་འགྱུར་བ་སོགས་ལ་དྲི་བ་བྱེད་ཐུབ། སྨན་པ་ཚོས་ཀྱང་།

• བརྗེད་ཉམས་ དགོད་པའི་ནུས་པ་ དུས་ཚོད་ གྲངས་རྩིས་ དང་སྐད་ཡིག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པ།
• ཁྲག་ གཅི་ སོགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཅིང་ནད་གཞན་ཡོད་མེད་བལྟ་བ།
• སེམས་སྡུག་པ་ཡང་ན་གཞན་སེམས་ཀྱི་ནད་ཡོད་མེད་བལྟ་བ།
• CT ཡང་ན་MRI ལྟ་བུའི་ཁྲོད་ཀྱི་པར་རྒྱུད་བལྟ་བ།
• ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྨན་པ་ལ་གནས་སྐབས་བསྐུར་བ། དཔེར་ན་རྒན་རབས་ཀྱི་སྨན་པ་ དྲན་རྩལ་ནད་ཀྱི་སྨན་པ་ སེམས་ནད་ཀྱི་སྨན་པ་ ཡང་ན་བློ་ཤེས་ཀྱི་སྨན་པ་ལ་བསྐུར།

NIA ནས་བཤད་པ་ཡང་། Medicare Annual Wellness Visit ནང་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་ནི་དགོས་པའི་ཆ་ཤས་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་སྐད་འབོད་ཐུབ་པའི་དུས་ཚོད་ཡིན། སྨན་པ་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་མྱུར་བརྟག་ཀྱང་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་བརྗེད་ནོར་ནད་གཏན་འཁེལ་མི་ཐུབ། ཁོ་ཚོ་ནི་ཞིབ་ཆ་ཡོད་པའི་བརྟག་དཔྱད་ལ་འགྲོ་བའི་སྔོན་པོ་ཡིན། གཏན་འཁེལ་ནི་མཇལ་ཚུལ་གཉིས་ལས་མང་བ་ཞིག་དགོས་སྲིད། NIA ནས་འདི་ལྟ་བུའི་གྲོས་འཆར་གནང་ཡོད། བརྗེད་ཉམས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡོད་པའི་མི་ཚོས་ལོ་ཕྱེད་དང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་སྨན་པ་ལ་ཡང་ཡང་མཇལ་དགོས་ཞེས་བཤད།

བརྡ་གནས་ནི་བཟོ་སྐྲུན་ཞི་བདེས་ཀྱིས་འགོ་བཙུགས།

གཞན་གྱི་གནད་དོན་ལ་སེམས་ཚོར་ཡོད་ན་ཉེ་ཆར་ཞི་བདེའི་དུས་ཚོད་ཞིག་འདེམས། ཁྱེད་ཀྱིས་མཐོང་པའི་གནད་དོན་དངོས་ཀྱི་ཚིག་ཀྱིས་བཤད། ཁོང་ལ་ཉེས་གཅོད་མ་ཡིན་པར་ཁོང་གི་ལུས་ཁམས་ཀྱི་གཟེངས་ལ་སེམས་ཚོར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་བཤད། ལུས་ཁམས་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་བསྟུན་ན་སེམས་འཇིགས་ཆེན་པོ་མི་འབྱུང་བ་ཡིན། སྐྱེས་བུ་ཁོང་ཉིད་ལ་གནས་ཚུལ་གཏན་འཁེལ་ལ་བཅུག་དགོས། ཁོང་ལ་མི་ཚེ་ཚད་ལྡན་གྱི་མི་ཞིག་ལྟར་བཀྲི་ཐུབ། ང་ཚོའི་communication tips གྱིས་ཕན་ཐོགས་ཡོད་སྲིད།

སྨན་པ་དང་ཁ་བརྡ་བྱེད།

བརྗེད་ཉམས་ དགོངས་པ་ དཔེ་གཞི་ དང་ཉིན་རེའི་ནུས་པ་ལ་གསར་པ་ཡང་ཡང་བྱུང་བ་མཐོང་ན་། ཕྱི་སྐྱོང་ཆ་ཚང་སྨན་པ་ཞིག་ལ་འཕྲལ་མཇལ་ཞུ། སེམས་འཁྲུལ་མྱུར་དུ་བྱུང་ན་སྐྱབས་འབོད་ཨང་གྲངས་ཡང་ན་ཁོ་ཚོའི་སྨན་པའི་སྐྱབས་ལ་འཕྲལ་དུ་འབོད་དགོས། སྔོན་ལ་བལྟ་ཞིབ་ཐུབ་ན་རྒྱུ་མཚན་སྨན་གྱིས་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་རྙེད་ཐུབ། བརྗེད་ནོར་ནད་ཡིན་ན་ཡང་དུས་ཚོད་ཅུང་ཟད་མང་བ་ཞིག་གིས་འཆར་གཞི་དང་རོགས་སྐྱོར་ཐུབ། ཁྱེད་ཉིད་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་བྱེད་དགོས། ང་ཚོའི་caregiver self-care guide ལ་བལྟས་ཤིག

ཤོག་ངོས་འདི་ནི་སྤྱིའི་གནད་དོན་ཡིན་ཞིང་ནད་ཀྱི་མན་ངག་མ་ཡིན། medical disclaimer ལ་བལྟས་ཤིག།