I åpmam na ineppe
Inmaleffa ni ha distotba i kada ha'åni na lina'la', chinatsaga gi abituåt na che'cho', chinaleklek put håfa na ora pat lugåt, yan tinilaika gi sentimentu pat disision siña fina'nu'i na señåt gi demensia. Meggai na otro na kondision, tånto komo problema gi tiroide, tåya' bastante na vitamin B12, efektu gi åmot, inestotba yan problema gi ma'igo', siña ha na'guaha parehu na tinilaika. I abogao na kliniku ha' siña ha diagnostika. Chinaleklek ni sen mampos hågas ha tutuhon nesesita hågas na inasistensia.
- Lokkue' na inmaleffa siña komùn gi i amko'; tinilaika ni ha distotba i kada ha'åni na lina'la' maolek para u ma'chek.
- I Alzheimer's Association ha deskribi 10 na señåt, kada unu yan un komùn na tinilaika gi amko' para u ma'akompara.
- Problema gi tiroide, tåya' bastante na vitamin B12, efektu gi åmot, inestotba, chetnot yan problema gi ma'igo' siña ha afekta i memoria, yan guaha siña ma'amenda.
- I abogao na kliniku ha' siña ha diagnostika i demensia; i kuestion gi internet yan i testa para hao mismo ti siña.
- Chinaleklek ni sen mampos hågas ha tutuhon, gi oras pat dihas, siña delirium yan nesesita hågas na inasistensia mediku.
Gi este na pahina (7 seksion siha)
I ririkonosi tinilaika gi i memoria-mu, pat gi i memoria i taotao ni un guaiya, siña ha na’ma’å’ñao hao. Este na påhina siña ha ayuda hao para un disidi ngai’an para un fa’tinas bisita gi doktu yan taimanu para un prepåra. Ti siña ha sangåni hao kao guaha demensia i hayi. I abogao na kliniku ha’ siña ha diagnostika i demensia, yan meggai na kondision ni ha na’guaha problema gi memoria ti demensia. Mungnga ma dipende gi kuestion gi internet pat testa para hao mismo.
Håfa i fina’nu’i na señåt gi demensia?
I Alzheimer’s Association ha deskribi 10 na fina’nu’i na señåt. Kada unu ha na’akompara yan un komùn na tinilaika gi amko’. Gi iyomåmi na palabra:
| Señåt ni maolek para u ma’chek | Mas komùn gi i amko’ |
|---|---|
| Inmaleffa ni ha distotba i lina’la’ kada ha’åni, tånto komo maleffa håfa ha susedi på’go ha’ pat ha faisen i parehu na kosas ta’lo yan ta’lo | Lokkue’ maleffa un nå’an pat un bisita, lao ha hasso ta’lo |
| Chinatsaga para u plånea pat u sulusiona problema, tånto komo u tattiyi un reseta ni abituåt pat u ripåra i biletu | Lokkue’ na linachi gi i biletu gi gima’ |
| Chinatsaga para u funhåyan abituåt na che’cho’ gi gima’, gi che’cho’ pat gi sanhiyong | Lokkue’ nesesita ayudu put un seting gi microwave pat para u rekodda un prugråma gi TV |
| Malingo’ i ha’åni, i tempo pat månu nai gaige hao | Malachi gi i ha’åni gi simåna, lao ha sodda’ ta’lo |
| Nuebu na chinatsaga para u chule’ distansia, u taitai pat u diferensia kulot | Tinilaika gi atadok ni ginen cataratas |
| Nuebu na problema gi palabra, tånto komo para gi entalu’ i kombetsasion pat ha na’an otro na nå’an i kosas | Lokkue’ ha sodda’ chinatsaga para u sodda’ i dinanchi na palabra |
| Ha po’lo kosas gi ti abituåt na lugåt ya ti siña ha tattiyi i påsu-ña | Lokkue’ ha na’malingo’ kosas ya ha sodda’ yanggen ha tattiyi i påsu-ña |
| Ti maolek na disision, tånto komo put salåppe’ pat inadahi hao mismo | Lokkue’ ha cho’gue un ti maolek na disision |
| Ha na’suhao gui’ ginen i gustu-ña, che’cho’ pat aktibidåt sosiaåt | Lokkue’ ti malago’ ha’ humånao para un aktibidåt familia pat sosiaåt |
| Tinilaika gi sentimentu pat kostumbre, tånto komo chumaleklek, dumuda, ma’å’ñao pat inansia | Guaha abituåt na manera para u cho’gue kosas ya ma’udai yanggen ma distotba i rutina |
Unu ha’ na señåt ti kumeke’ilekña na demensia. I impottånte na bånda i tinilaika ginen i normal para ayo na taotao, låo’ña yanggen ha na’mas challeng i lina’la’ kada ha’åni.
Taimanu ma diferensia i komùn na amko’ ginen i demensia?
I National Institute on Aging (NIA) sangåni na meggai na amko’ ma ripåra na mas despåsio ma hasso i kosas, pat lokkue’ ma na’malingo’ kosas pat ma maleffa un biletu. Este siña señåt ti dångkulo na inmaleffa. I demensia ti komùn na bånda gi i amko’. Dångkulo na problema gi memoria ha na’challeng i che’cho’ kada ha’åni, tånto komo manmaneha, u’usa i tilifon pat u sodda’ i chalan tåtte para i gima’.
I NIA ha rekomenda para un kombetsasion yan un doktu yanggen un taotao:
- Ha faisen i parehu na kuestion ta’lo yan ta’lo
- Malingo’ gi lugåt ni antes abituåt para guiya
- Ha sodda’ chinatsaga para u tattiyi reseta pat direksion
- Mas chumaleklek put ora, taotao yan lugåt
- Ha para i inadahi gui’ mismo, tånto komo ti maolek na kinnena, ti ma’usa’ pat ti siguru na hinemlo’
Guaha taotao ni guaha ti dångkulo na inestotba gi hinasso (MCI). Kumeke’ilekña na mas problema gi memoria pat hinasso ke otro gi edad-ña, lao siña ha na’funhåyan i che’cho’ kada ha’åni. I NIA sangåni na i MCI siña fina’nu’i na señåt put Alzheimer’s, lao ti todu i taotao ni guaha MCI siempre u guaha.
Håfa otro siña ha na’guaha problema gi memoria?
Megagai na kosas, ti demensia, siña ha afekta i memoria, yan guaha siña maolek ta’lo yanggen ma’amenda. I NIA ha lista:
- Problema gi tiroide, riñon pat åtad
- Efektu gi åmot
- Inestotba yan inansia
- Tåya’ bastante na vitamin B12 pat ti nahong na nengkanno’
- Problema gi ma’igo’
- Malå’ot na u’usa alkohot pat droga
- Chetnot, åtba na håga’ pat tumot gi timo’ka
- Chetnot gi ilu’, tånto komo un konsusion
- Dångkulo na estrés pat piniti, tånto komo riteru pat i finatai i asagua
Problema gi hungok yan atadok lokkue’ siña ma hasso komu chinaleklek; atan i giya put hungok. Put este na rason impottånte i che’kin mediku. Sigun i Alzheimer’s Association, i doktu siha ma na’orden håga’ yan otro na testa para u ma’chek problema gi tiroide, dinidok na vitamin yan chetnot. Maolek lokkue’ para un sångan put maolek na ma’igo’ yan inamenda i inestotba.
I chinaleklek ni sen mampos hågas ha tutuhon emehensia
Chinaleklek ni sen mampos hågas ha tutuhon, gi oras pat dihas, nesesita hågas na inasistensia mediku. Siña delirium. I VA ha deskribi i delirium komu un emehensia mediku yan ha rekomenda para un agang hågas i prohåyi mediku ni’ para i taotao pat agang 911. Señåt siha:
- Tinilaika gi abilidad para u hasso klaru
- Chinatsaga para u na’fanatension
- Ti areklao na hinasso
- Sen ma’igo’ña ke abituåt, pat sen ti trankilu yan buruka
Este siña ha susedi para håyi ha’, achokka’ i taotao esta mañåsaga yan demensia. Sigun i NHS, komun na rason siha tånto komo chetnot (chetnot gi i chalan mimi’ komùn gi amko’ yan taotao ni mañåsaga gi demensia), stroku, tåya’ bastante na asukat gi håga’ para taotao ni guaha diabetes, chetnot gi ilu’ yan palu na åmot. Mientras un nanganngan inasistensia, såga yan i taotao ya un na’kumbida gui’ yan kadada’ yan sempli na palabra. Mungnga mañaisen meggai na kuestion, ya nota håfa na åmot ha u’usa.
Taimanu bai hu prepåra i bisita gi doktu?
Maolek na bisita ha tutuhon yan maolek na nota. I Alzheimer’s Association ha rekomenda para un chule’:
- Un lista put tinilaika gi memoria, sentimentu yan hinemlo’, yan espesifiku na ehemplo yan kuåntu tiempo desde ki ma tutuhon
- Månu na problema mediku på’go yan antes, kontodu kao guaha historia gi familia put problema gi memoria
- Todu i åmot ni ma resepeta yan i ti ma resepeta
- Todu i vitamin pat suplemento
- I kuestion-mu, tånto komo håfa na testa para u ma cho’gue, kuåntu tiempo, yan ngai’an para un risibi i risuttåo
Maolek lokkue’ para un konne’ un membron familia pat abog yan guiya ni tumungo’ maolek i taotao. I NIA ha eksplika na i doktu siña ma faisen i taotao yan un membron familia put hinemlo’, åmot, che’cho’ kada ha’åni yan tinilaika gi hinemlo’. I doktu lokkue’ siña:
- Ma na’guaha testa gi memoria, sulusion problema, atension, kuenta yan lengguåhi
- Ma na’orden testa gi håga’, mimi’ yan otro para u ma sodda’ otro na rason
- Ma che’chek kao guaha inestotba pat otro na kondision gi hinemlo’ mental
- Ma na’orden imahen gi timo’ka, tånto komo CT pat MRI
- Ma refere para un espesiålista, tånto komo geriatrisian, neurolohista, geriatric psychiatrist pat neuropsychologist
I NIA ha nota na i inasin mediku gi hinasso nesesåriu na bånda gi Medicare Annual Wellness Visit, ni siña maolek na okasion para un sångan i inquetudå-mu. Asta i kadada’ na testa ni ma u’usa i doktu ti nahong ha’ para u diagnostika i demensia. Fina’nu’i na påsu ha’ para un mas kompletu na inasin, yan i diagnosis siña nesesita mas ke unu na bisita. I NIA ha rekomenda na taotao ni guaha problema gi memoria u bira tåtte para i doktu kada 6 asta 12 meses.
Taimanu para un sångan gi maolek na manera
Yanggen un inquetuda put otro na taotao, ayek un trankilu yan pribåo na momento. Sångan put espesifiku na kosas ni un ripåra, gi manera ni ha muestra inquetudu put i hinemlo’-ña, ti kritika. Yanggen un rekomenda un håf na che’kin mediku siña mas ti na’ma’å’ñao. Na’setbe i taotao gi disision yan kuentusi gui’ komu i amko’ na taotao ni iya guiya. I konsehu put kumunikasion siña ha ayuda.
Kuentusi yan un doktu
Yanggen un ripåra tinilaika gi memoria, hinasso, sentimentu pat abilidad kada ha’åni ni nuebu ya sige ha susedi, fa’tinas un bisita yan un doktu. Para chinaleklek ni sen mampos hågas ha tutuhon, agang 911 pat i prohåyi mediku ni’ para i taotao hågas. I che’kin agupa’ ha na’posible na u ma sodda’ i rason ni siña ma’amenda yan, yanggen demensia, guaha mas tiempo para u ma plånea yan u ma sodda’ inasistensia. Adahi hao lokkue’ gi durånten este na tiempo; atan i giya put inadahi i para u inadahi.
Este na påhina håf na infotmasion ha’, ti konsehu mediku. Atan i deklarasion mediku.
kuestion siha ni' ma'usa
Komùn na bånda gi i amko' i inmaleffa?
Guaha lokkue'. I National Institute on Aging sangåni na lokkue' na mamposi kosas pat maleffa un biletu siña ti dångkulo na inmaleffa ni asosiåo yan i amko'. I demensia ti komùn na bånda gi i amko'. Problema gi memoria ni ha na'challeng i che'cho' kada ha'åni, tånto komo manmaneha, u'usa i tilifon pat u sodda' i chalan tåtte para i gima', maolek para u ma'chek yan un doktu.
Siña guaha otro na rason put problema gi memoria, ti demensia?
Hunggan. I National Institute on Aging ha lista problema gi tiroide, riñon pat åtad, efektu gi åmot, inestotba yan inansia, tåya' bastante na vitamin B12, malå'ot na u'usa alkohot, problema gi ma'igo', chetnot yan chetnot gi ilu', yan otro. Guaha gi este siña maolek ta'lo yanggen ma'amenda, ya ese unu na rason sa' impottånte i che'kin mediku.
Siña hu testa un taotao para demensia gi gima'?
Åhe'. I abogao na kliniku ha' siña ha diagnostika i demensia, u'usa i historia mediku, eksamina gi tataotao, testa gi memoria yan hinasso, testa gi laboratoriu yan gi biåhi siña ma'usa imahen gi timo'ka. Asta i kadada' na testa ni ma u'usa i doktu ti nahong ha' para u diagnostika i demensia.
Håfa bai hu cho'gue yanggen un taotao sen mampos hågas ha tutuhon chumaleklek?
Chule' hågas na inasistensia mediku. I chinaleklek ni mampos hågas ha tutuhon siña delirium, ni i VA ha deskribi komu un emehensia mediku. Agang hågas i prohåyi mediku ni' para i taotao pat agang 911, såga yan guiya, yan nota håfa na åmot ha u'usa.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS