Аҭак кьаҿ
Адеменциа змоу аиҳабацәа рзы агәалашәара ахәмаррақәа зегь раасҭа бзиоуп уи агәалашәара заатәи аԥышәара иақәымгәыҕуазар. Асахьақәа ҿартәны хәмарлат, ԥшь-хәылак ма фба заҵәы хархәалат, гәыԥла шәхәмарла, очкогьы шәалымхылан. Иубо асахьа адырра мариоуп иугәалашәар ауасҭа, убри аҟынтә зегь иубарҭоу ахәмаррақәа алшәх. Алҵшәа акәӡам хадара зуо, ауацәа ргәырӷьара ауп.
- Атрадициатә хәмаррақәа рҿы акартақәа ҵархуеит, убри адеменциа иуадаҩхаз ауп иԥыlocateзуо. Убри ацынхәрас асахьақәа ҿартәны ишәҭы.
- Ахәҭаҷқәа маҷны, асахьақәа дуны, цыԥхьаӡа аилкаара мариоузар ахәмарра цқьа иҟалоит.
- Гәыԥла шәхәмарла, еибыҭаны шәеицхыраала, ахыԥхьаӡарагьы шәалымхлан. Аӡәгьы дԥышәо иҟамызар ауп.
- Агәалашәара хәмарракгьы адеменциа ихәшәтәуеит, ихьшәашәтәуеит ҳәа ишамҵахәыз иҟам. Еицымҩаԥыжәго аамҭа бзиа азы ауп шәызхәмаро.
- Агәырӷьара шамоу шәаҟәыҵ. Асахьақәа рхықәкыла ацәажәара бзиара рацәа алоуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
- Избан атрадициатә хәмаррақәа адеменциа змоу ауаа ргәы зырхьаауа?
- Ихьаасдам ахәмарра шԥаҟаҵатәу?
- Ихьаасдам ахәмаррақәа
- Иарбан хәмаррақәоу еиуеиԥшым аҩаӡарақәа ирныԥшуа?
- Агәалашәара ахәмаррақәа адеменциа ицхыраауама?
- Деменциа змам аиҳабацәа рзы агәалашәара ахәмаррақәа?
- Ахәмарра аанкылатәу ма аԥсахлатәу анбаоу?
«Агәалашәара ахәмаррақәа аиҳабацәа рзы» ҳәа уԥшаар, уара иубап хыԥхьаӡара рацәала ахшыгӀазыбжьара иазку ахәмаррақәа: акарта ҵахәқәа, аамҭа ахыԥхьаӡара, аҩаӡарақәеи ахыԥхьаӡарақәеи. Адеменциа змоу ауаҩы изы арҭ зегь ахәмарра ԥышәароуп иҟарҵо, ауадаҩра ҵегь иаарԥшуеит. Аха убри ахәмаррақәа ласы-ласы, хьаасда имҩаԥгара алшоит. Ари адаҟьа убри аҿырԥштәқәа аанарԥшуеит, еиуеиԥшым аҩаӡарақәа рзы ибзиоугьы еиқәнаршәоит.
Избан атрадициатә хәмаррақәа адеменциа змоу ауаа ргәы зырхьаауа?
Избанзар убри ахәмаррақәа аинформациа ҿыц агәалашәара иақәгәыӷуеит, уи акәзаарын Альцгеймер ичымазара, деменциа хадара змоу ахк, раԥхьа иаԥырхаго. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, раԥхьатәи асимптомоуп аинформациа ҿыц агәалашәара ауадаҩра. Атрадициатә Concentration аҿы шәара ҩ-картак шәырҿахуеит, рҭыԥ шәгәалашәоит, уи анаҩсгьы уи шәхы иашәырхәоит. Уи аинформациа ҿыц ауп, даара иуадаҩу.
Аамҭа ахыԥхьаӡара, ахыԥхьаӡарақәа, ма ииашам аҭак азы абжьы уацҵар, уи ауаҩы илымшо игәаланаршәоит, бзиа иибо ауаа рҿаԥхьа. Убри аҟынтә ауаа рацәа ахәмарра мап ацәыркуеит.
Иубо ак адырра даҽа уск ауп, еиҳа имариоуп. Ҩ-чашкәакгьы иубарҭоузар, аҩбатәи аарԥшра гәырӷьароуп. Убри аҟынтә ахадара — аиқәыршәара аанкылара, аха агәалашәара аԥышәара аҵәахра ауп.
Ихьаасдам ахәмарра шԥаҟаҵатәу?
Арҭ аҽаԥсахрақәа акартақәа, астолтә хәмаррақәа, насгьы аекранаҿы иҟоу зегь ирзеиԥшуп.
- Асахьақәа ҿакны ишәҭы. Иубо асахьақәа реиқәшәара хәмарра бзиоуп, даара агәырӷьара алоуп.
- Ахәҭаҷқәа маҷла шәхы иашәырхәа. Ҩ-парак ма хԥа рыла шәалаге. Имариоуп ҳәа шәгәы иаанагозар рацәалат.
- Еицырдыруа, дуу, ибзиоу асахьақәа алшәх. Ачашкәа, амразаҟьа, анасыԥ. Мультфильмқәа ма иуадаҩу асахьақәа акәӡамкәа.
- Гәыԥла шәхәмарла. «Алақәа ҳԥшаап» шәҳәа, «уара унапаҿы иҟоуп» шәҳәаӡарын. Еибыҭаны асахьақәа шәахәаԥшла, шәеицхыраала.
- Ахыԥхьаӡара шәалымхлан. Аӡәгьы даиааир шаҭахым. Аӡәы дразҵаар, «ҳара иҳахыркәшеит» ҳәа уҳәар акәхоит.
- Аамҭа шәалымцәажәан. Асекундомерқәа аԥыхтәуп, ԥышәарада ласы-ласы шәхәмар.
- Асахьақәа рхықәкыла шәацәажәа. «Уахәаԥш убри анасыԥ. Уара аӡы уӡсахьама?» Ацәажәара зегь раасҭа ихьанҭоу бзиароуп.
- Агәырӷьара аамҭазы шәаҟәыҵ. Аиқәшәара анаҩс, агәахәара шамоу ахәмарра шәхыркәша.
National Institute on Aging убас еиԥш агәҭакы аанарԥшуеит: ахәмарра ауаҩы илымшарақәа ирҿырԥштәуп, ауадаҩрақәа шәрыхәаԥш, иара даиааизшәа игәы ихьатәуп.
Ихьаасдам ахәмаррақәа
Picture pairs (асахьақәа ҿакны)
Picture pairs — ари асахьа дуқәеи 4 инаркны 12-нӡа аплиткақәеи змоу ахәмарроуп. Асахьақәа ҿартәны иҟазар ҟалоит, убри аҟынтә аҩбатәи аԥшаара заҵәы ауп, агәалашәара акәӡам. ԥшь-хәҭаҷык рыла шәалаге. Заатәи аамҭазы агәахәара змоу ауаа рзы Hidden pictures ҟашәҵар ҟалоит, аха ауадаҩра ҟалар асахьақәа ҿашәҭ.
Find the same
Find the same хыхь сахьак аанарԥшуеит, ҵаҟа ҩба ма ԥшьба алхра амоуп. Иеиқәшәо асахьа шәақәыӷәӷәа. Ари асаитаҿы зегь раасҭа имариоу хәмарроуп, ахәмарра даара ибзиоуп.
Photo pairs (аҭаацәаратә фотоқәа)
Photo pairs шәара шәфотоқәа хәмарраны иҟанаҵоит: ала, абаҳча, амшын ахықә. Ижәдыруа ахаҿқәа ацәажәара еиҳа иалахәуеит. Афотоқәа шәбраузераҿы заҵәы иаанхоит, серверхьы ишьҭуам.
Sort together
Sort together асахьақәа акалатәақәа рҿы рышьҭаҵара шәаҳәоит, иаҳҳәап, ауада ма абаҳча. Ари агәалашәара акәӡамкәа, адуней иазку адырра иақәгәыӷуеит.
Picture puzzle
Picture puzzle асахьа 4 ма 9 хәҭаҷкны иршаны иаанарԥшуеит. Ҩ-хәҭаҷк еибышәҭ, асахьа хыркәшазарц азы. Асахьа нагӡа аекранаҿы иаанхоит шәнапхгаҩыс.
Астолаҿы иҟоу акартақәа
Аекран шәаҭахӡам. Карта шәарҭәны асахьақәа еиқәшәо аԥшаара ҟашәҵа. Ҩ-цәаҳәакны ишьҭашәҵа, еицышәԥшаала. Alzheimer’s Foundation of America акартақәеи астолтә хәмаррақәеи заатәи аҩаӡаразы иахәҭоу ҳәа иаԥхьаӡоит.
Иарбан хәмаррақәоу еиуеиԥшым аҩаӡарақәа ирныԥшуа?
Аҩаӡарақәа мариоу ҷыдарақәоуп. Ауаҩы иахьа игәахәо иахәаԥшла.
| Аҩаӡара | Ахәмаррақәа | Ишԥагәаҭатәу |
|---|---|---|
| Заатәи | Picture pairs, Photo pairs, 9 хәҭаҷк змоу Picture puzzle, еицырдыруа акартақәа | Ирылшо ахәмарра алрырх. Ргәы иахәозар ҵашәҵа; ахыԥхьаӡара шәалымхлан |
| Абжьаратәи | 4-6 хәҭаҷк змоу Picture pairs ҿакны, Find the same, Sort together | Асахьақәа еснагь ҿартәны. Аҩныҵҟа шәтәаны шәеицхыраала |
| Хьшәатәи | 2 алхра змоу Find the same, сахьа дук ахәаԥшра | Даара кьаҿны. Планшет шәаҭны, асахьа шәаанарԥшла |
Агәалашәара ахәмаррақәа адеменциа ицхыраауама?
Агәалашәара хәмарракгьы адеменциа ихәшәтәуеит, ихьшәашәтәуеит ма иааннакылоит ҳәа шьақәырӷәӷәаӡам. Акомпиутертә ҵара иазку Cochrane review аҭҵаара иаанарԥшит агәрагара шамаҷу. Ҳара ҳабжьгара ахшыгӀазыбжьара ахәмаррақәеи адеменциеи аҭҵаарақәа иҳәо еиҭанаҳәоит.
Аха уи ахәмаррақәа шәаҟәыҵырц акәӡам. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, хадара зуо агәырӷьара ауп. Жәа-минуҭк асахьақәа шәрыхәаԥшуа, шәацәажәозар — уи уахи-ҽи бзианы имҩаԥгароуп.
Деменциа змам аиҳабацәа рзы агәалашәара ахәмаррақәа?
Агәалашәара ауадаҩрақәа змам аиҳабацәа ргәы аамҭала иҟоу ахәмаррақәеи ахыԥхьаӡарақәеи иахәозар, убри иуадаҩӡам. Аха уи адеменциа иацәахьчон ҳәа шәгәы ишанамго; уи шьақәырӷәӷәаӡам. Арҭ имариоу ахәмаррақәа аҭаацәа зегьы еицыхәмаруазар даара бзиоуп: аби деменциа змоу ахәыҷы дцыхәмаруеит, аӡәгьы дыԥышәарада.
Ахәмарра аанкылатәу ма аԥсахлатәу анбаоу?
Ауаҩы дыԥсыҽзар, апланшет дҽаԥикьар, «слымшоит» иҳәар ма дгәаҟразар — арҭ зегь ахәмарра амариара ма аанкылара адыргақәоуп. Ахәҭаҷқәа маҷ шәырҭ, асахьақәа ҿашәҭ, Find the same шәахәмар, ма асахьақәа шәрыхәаԥшла шәацәажәа. Ахәмарра дзымҭахузар, уигьы бзиоуп. Ҳара ҳабжьгара еицыхәмарра шыҟало ҵегь еиҳаны иаанарԥшуеит.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбан хәмарроу адеменциа змоу ауаҩы изы ибзиоу?
Еицырдыруа, дуу асахьақәа змоу, ҿакны иҟоу аиқәшәара ахәмарра, иаҳҳәап, ԥшь-хәҭаҷык ма фба змоу Picture pairs. Иубо асахьа аҩбатәи аԥшаара даара игәахәароуп, агәалашәарагьы иаԥышәарам. Find the same убри аасҭагьы имариоуп: ҩба ма ԥшьба алхырҭа рҟынтә ак алхра ауп.
Агәалашәара ахәмаррақәа адеменциа ицхыраауама?
Ахәмаррақәа адеменциа ихәшәтәуеит, ихьшәашәтәуеит ма иааннакылоит ҳәа шьақәырӷәӷәаӡам; Cochrane аҭҵаара иаанарԥшит акомпиутертә ҵара адеменциа аԥырхага азы агәрагара шамаҷу. Аха еицымҩаԥгара бзианы иҟалар ҟалоит. Бзиабаралеи агәырӷьаралеи ахәмарра алшәх.
Адеменциа змоу ауаҩы ицны атрадициатә Concentration шәахәмаруама?
Алагамҭазы шәара шәгәы иахәар ҟалоит, акартақәа маҷны иҟазар. Аха картақәа рахьтә ахьыҟоу агәалашәара ауадаҩрақәа ацәырнаго иаларга, асахьақәа ҿартәны еицԥшаалат. Убас аиқәыршәара анаӡоит, агәалашәара аԥышәарагьы аҵәахуеит.
Иарбан хәмаррақәоу гәыԥла ибзиоу?
Аекранаҿы ицәырҵуа асахьатә лото (Picture bingo), ижәдыруа ажәаԥҵақәа хыркәшара, насгьы ацәажәаратә картақәа гәыԥла бзиоуп. Акартақәа зегь ҭырҭәаанӡа шәхәмар, аӡәгьы дыԥышәарада еицхыраала.
Аинтернет аҿы ахәмаррақәа ҳаԥхьаӡада иҟоума?
Ааи. Ари асаитаҿы иҟоу ахәмаррақәа, Picture pairs, Find the same, Photo pairs, Picture puzzle уҳәа, шәхы дақәиҭны ишәзеиқәыршәоуп, ателепонқәеи апланшетқәеи рҿы аус руеит. Аамҭагьы ахыԥхьаӡарагьы аҵарам.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Computerised cognitive training for preventing dementia in people with mild cognitive impairment · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)