Ngaahi Ta‘alo Lea Fakaʻosi ma e Kakai Motu‘a ‘oku Mahaki ‘i he Dementia

Ko e ta‘alo lea fakaʻosi ‘oku lea ‘aki ha lea ‘oku ‘ilo‘i, ‘oku taʻofi ‘i mu‘a he lea ‘ikai ha‘ane lea fakamui. Ki he tokolahi ko ha founga ‘oku fiefia ai ke fakataha ai ‘a e ‘aho, ‘oku ‘ikai ha mamafa. ‘Oku ngāue ‘a e ta‘alo ni koe‘uhi ‘oku anga‘aki ‘a e ngaahi lea, pea ‘oku ‘ikai fiema‘u ke ‘ilo‘i ha me‘a ‘i he ‘aho ni. ‘Oku fakamatala ‘e he tohi‘ata ni ‘a e founga ke ta‘alo, ‘a e founga ke filifili ‘a e ngaahi lea, pea mo e founga ke nonga ai.

Ko e hā ‘a e ta‘alo lea fakaʻosi?

‘Oku ko ha ta‘alo nounou ‘oku lea ai ‘a e tokotaha ‘e taha ‘a e konga ‘uluaki ‘o ha lea, pea ‘oku fakaʻosi ‘e he tokotaha kehe. Ko e fakatātā ‘oku hangē ko e “Ko e ngaue ‘oku lahi ange ‘i he lea…” pe “Ko e manu‘i ‘oku ne ma‘u ‘a e…”. ‘E lava ke lea ‘a e tangata ‘aki ‘a e le‘o ‘a e fakaʻosi, pe fakahā ia, pe fili mei he filifili ‘e ua pe tolu ‘oku ke foaki. ‘Oku fiefia ‘a e ni‘ihi ke nau lea ‘a e konga ‘uluaki.

‘Oku foaki ‘e he Golden Moments ‘a e ta‘alo ni ko e ta‘alo lea fakaʻosi ‘oku ta‘etotoʻu ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi mahino lahi. ‘E lava foki ke ke ta‘alo ia ‘oku ta‘e‘ai ha sikelini, ‘aki ‘a e lea ‘a e konga ‘uluaki pea tatali.

Founga ke ta‘alo, sitepu ki sitepu

1. Filifili ha taimi mālie pea nofo ‘i he tu‘unga ‘o e mata, ‘o fehangahangai mo e tangata.
2. Lea ‘a e konga ‘uluaki ‘i he le‘o mālie, pea taʻofi. Ko e National Institute on Aging ‘oku fakaʻaongaʻi ke lea ‘i he founga ‘oku tōmaki‘i pea ‘aki ‘a e ngaahi fakamatala nounou.
3. Tatali. Foaki ‘a e ngaahi sekoni lahi. Kapau ‘oku ‘ikai ha me‘a ‘oku hā, foaki ha filifili ‘e ua pe tolu ‘o e ngaahi fakaʻosi, ‘e taha ‘oku totonu.
4. Fakafiemālie ki ha tali. “‘Io, ko ia pē” pe “‘Oku ou ‘ikai ha‘u ki he me‘a ko ia” ‘oku tauhi ai ‘a e ta‘alo ‘i he founga ‘ofa.
5. Talanoa ki he lea. Fehu‘i ‘a e me‘a ‘oku ‘uhinga ki ai kiate ia, pe ko fē ‘a ‘ene fanongo ki ai. ‘Oku ‘i ai ‘a e mahu‘inga mo‘oni ‘i ai.
6. Taʻofi ‘i mu‘a he ‘ikai ke ne fiema‘u. Ko e ngaahi lea si‘isi‘i mo e ‘ata ko e ta‘alo kakato.

Foaki ‘a e ngaahi filifili ta‘e‘ai ha fehu‘i

‘E lava ke faingofua ange ‘a e ta‘alo ‘aki ‘a e ngaahi filifili, ka ‘e lava foki ke hoko ko ha sivi kapau ‘oku foaki ko ha fakalaka. Tauhi ‘a e le‘o malu. Lea “Ko e fiema‘u ke ke fanongo ki he fakaʻosi pe ko e fili ‘e taha?” pe ‘ikai ko e “Ko fē ia?” Foaki ‘a e ngaahi filifili ‘i hono hili ‘a e taimi tatali, ‘ikai ko e kamata ‘a e tangata ‘e ‘ikai ha malava ke tali.

Kapau ‘oku ‘ita pe mā‘ulalo ‘a e tangata, mavahe ‘i he ta‘alo pea hoko ki ha me‘a kehe. Ko e tohi‘ata ki he ngaahi founga talanoa ‘oku fakamatala ai ‘a e founga ke liliu ai ‘a e taʻu ‘ai‘aki ha fakafiemālie.

Filifili ‘a e ngaahi lea ‘oku fe‘unga mo e tangata

• Ngaahi lea ‘a e tangata ‘ene ‘a e kāinga. Fehu‘i ki he fāmili ‘i he me‘a ‘oku lea ai ‘a e mātu‘a pe ‘a e hoa mali ‘i he taimi kotoa. Ko e ngaahi lea mei he taʻu iiki ‘oku faingofua ange ke ‘ilo‘i.
• Filifili ha ngaahi lea nounou, faingofua mo e ‘aho ‘oku ‘ilo‘i. Ko e ngaahi lea ‘oku ‘uhinga ki he ‘atā, ‘a e falekai mo e fale, ‘a e ngoue mo e ngaahi taʻu ‘oku ‘ilo‘i lelei.
• Tauhi ‘a e lea mālie. Ko e ngaahi lea ‘oku ‘ikai ko e ngaahi lea faka‘ilo‘ilo‘i, pe ‘oku ‘i ai ha ngaahi tu‘unga ‘oku faingata‘a, ‘oku lava ke ‘ai ke ‘ikai ke ‘ilo‘i. Ko e ngaahi lea ‘oku ‘ikai ko e faka‘ilo‘ilo‘i, pea ‘oku tōmaki‘i ai ‘a e tangata.
• Vakai ki he lea. ‘Oku ‘ikai ke fakaliliu ‘a e ngaahi lea lahi. Fakaʻaongaʻi ‘a e ngaahi lea ‘oku ‘ilo‘i ‘e he tangata ‘i hono lea ‘e ‘ai‘ai, ‘ahiahi pe ‘oku fiema‘u ke kumi ‘a e ngaahi lea fo‘ou.

Ngaahi lea ‘i he ngaahi kaveinga

‘Oku ‘ai ‘e he sāmipolo ‘i lalo ‘a e fakaʻosi ‘i he ngaahi puha. ‘Oku ke lea pe ‘a e konga ‘uluaki, pea tatali.

• Ta‘u: “‘Oku ‘uhu ‘a e ‘uha ‘i he taʻu…” (fakaʻosi: “‘oku ma‘ama‘a ‘i he ‘aho ‘e taha”); “‘Oku ‘i ai ‘a e kapa ‘o e tokaʻi ‘i he…” (ha fu‘u ‘ulu‘ulu ‘oku ma‘a).
• Kiliteni mo e me‘akai: “Ko e kau kuki ‘oku lahi…” (‘oku fakavale ‘a e kōkō); “‘Oua te ke fakakaukau ki he ngaahi moa ‘oku ‘ikai ha‘u…” (‘i mu‘a he‘enau fakatupu).
• Fale mo e fāmili: “Ko e fale ko e loto ‘oku…” (ko e ‘i ai); “Ko e toto ko ‘oku mahu‘inga ange ‘i he…” (vai).
• Ngaahi taʻu mo e ngoue: “‘Oku tupu ‘a e ngaahi uha ‘i he…” (ngaahi fuʻa); “‘Oku tōʻaki ‘e koe ‘a e me‘a ‘oku…” (tō).

‘I he ngaahi sāmipolo ko ‘eni, ‘oku ‘ai ‘a e fakaʻosi ‘i he ngaahi ‘apa‘apa ‘ae ‘oku ke pehē. Lea pe ‘a e konga ‘uluaki, pea toki tatali.

Ko e hā ‘oku totonu ke fai ki ha tangata ‘oku ‘ikai lava ke tali?

‘Oku ‘ikai lava ‘e he ni‘ihi ke ‘ilo‘i ha lea ‘i he sitepu ki mui. ‘Oua te ke fiemālie ki he ta‘alo. Lea ‘a e lea, fakafiefia, pea fakaafe ke tali ‘aki ha me‘a, ‘aki ha tu‘unga ‘ulu, pe ‘aki ha ki‘i tohi‘ata. ‘Oku ‘i ai pe ha mo‘ui fakataha ‘i he fakafeʻiloaki ‘o e lea fakaʻaʻi. Fakataha ‘a e ta‘alo mo e fakafiefia, ha inu vela, pe ha sēnau, hangē ko e ngaahi ngaue ‘i he sitepu ki mui.

Ngaahi founga kehe ke ngaue ai ‘aki ‘a e ngaahi lea

‘Oku ‘ave ‘e he ngaahi lea ‘a e talanoa ki he mo‘ui ‘o e kuonga ‘o muli. ‘E lava ke ke fakaʻaongaʻi ‘a e ngaahi fehu‘i mei he ngaahi fehu‘i fakamanatu, pe ta‘alo ha ta‘alo fe‘unga, hangē ko e kāate talanoa. Ki he ngaahi fakakaukau kehe ‘i he ‘aho kotoa, vakai ki he ngaahi ngaue ki he kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia.