Geheugenspelletjes voor ouderen met dementie: rustige versies zonder test

Zoek op “geheugenspelletjes voor ouderen” en het meeste wat je vindt, is gemaakt voor mensen die hun hoofd aan het werk willen zetten: omgedraaide kaartjes, klokken die aftellen, niveaus en scores. Voor iemand met dementie maken die onderdelen van een spel een test van precies wat moeilijk is geworden. Dezelfde spelletjes kun je op een rustigere manier spelen. Op deze pagina lees je hoe, en vind je spelletjes die in elke fase goed werken.

Waarom frustreren klassieke geheugenspelletjes mensen met dementie?

Omdat je er nieuwe informatie voor moet onthouden, en dat is meestal het eerste waar alzheimer, de meest voorkomende oorzaak van dementie, invloed op heeft. De Alzheimer’s Association schrijft dat moeite met het onthouden van net geleerde informatie het meest voorkomende vroege verschijnsel van alzheimer is. Bij klassieke memory draai je twee kaartjes om, onthoud je waar ze lagen en gebruik je dat een minuut later. Dat is nieuwe informatie die je moet vasthouden en weer ophalen.

Voeg daar een klok, een score of een zoemer bij een fout antwoord aan toe, en iemand wordt herinnerd aan wat hij of zij niet kan, waar een geliefde bij is. Veel mensen hebben dan stilletjes geen zin meer om te spelen.

Iets herkennen wat je kunt zien, is een andere en meestal makkelijkere taak. Naar het tweede theekopje wijzen als ze allebei in beeld zijn, voelt goed. De truc is dus: houd het zoeken van paren en laat de geheugentest weg.

Hoe maak je een geheugenspel rustig?

Deze aanpassingen werken voor kaartspellen, bordspellen en spelletjes op een scherm.

1. Laat de plaatjes open liggen. Plaatjes bij elkaar zoeken die je kunt zien, is nog steeds een echt spel, en vaak een spel dat voldoening geeft.
2. Gebruik minder kaartjes. Begin met twee of drie paren. Voeg er pas meer toe als het te makkelijk voelt en je naaste meer wil.
3. Kies grote, vertrouwde plaatjes voor volwassenen. Een theekopje, een zonnebloem, een zeilboot. Geen tekenfilmplaatjes en geen drukke taferelen.
4. Speel als team. “Laten we de hondjes zoeken” in plaats van “jij bent aan de beurt”. Wijs en help elkaar om de beurt.
5. Laat de score weg. Niemand hoeft te winnen. Vraagt iemand ernaar, dan is een eenvoudig “het is ons gelukt” genoeg.
6. Speel nooit tegen de klok. Geen klokken, en geen haast tussen de beurten.
7. Praat over de plaatjes. “Kijk eens naar die boot. Heb jij weleens gezeild?” Het gesprek is vaak het mooiste deel.
8. Stop op een fijn moment. Eindig na een gevonden paar, zolang het nog prettig voelt.

Het National Institute on Aging geeft in dezelfde geest algemeen advies: stem de activiteit af op wat iemand kan, let op frustratie en zorg dat de persoon zich succesvol voelt.

Rustige geheugen- en zoekspelletjes om te proberen

Paren zoeken (memory met zichtbare plaatjes)

Paren zoeken is een spel om paren te zoeken met grote plaatjes en 4 tot 12 kaartjes. De plaatjes kunnen zichtbaar blijven, dus het draait om tweelingen vinden, niet om onthouden waar ze lagen. Begin met vier kaartjes. Voor iemand in de vroege fase die wat meer uitdaging leuk vindt, kun je overschakelen op Plaatjes verborgen, maar ga terug naar zichtbare plaatjes zodra het niet meer leuk is.

Hetzelfde plaatje

Hetzelfde plaatje laat bovenaan één plaatje zien en daaronder twee tot vier keuzes. Tik op het plaatje dat hetzelfde is. Het is het eenvoudigste zoekspel op de site en past bij mensen die een volle rij kaartjes te druk vinden, ook bij veel mensen in de latere fasen met iemand naast zich.

Fotoparen (memory met familiefoto’s)

Fotoparen maakt van foto’s die jij kiest een spel om paren te zoeken: de hond, de tuin, het vakantiehuisje. Vertrouwde gezichten en plekken brengen vaak meer gesprek op gang dan welk standaardplaatje ook. De foto’s blijven in je browser en worden nooit geüpload.

Samen sorteren

Bij Samen sorteren leg je elk plaatje in de mand waar het hoort, zoals de keuken of de tuin. Sorteren doet een beroep op wat iemand al heel lang weet over hoe de wereld in elkaar zit, niet op het kortetermijngeheugen.

Plaatjespuzzel

Plaatjespuzzel knipt een plaatje in 4 of 9 stukjes. Tik op twee stukjes om ze te verwisselen, tot het plaatje weer heel is. Het hele plaatje blijft als voorbeeld op het scherm staan.

Echte kaarten op tafel

Je hebt geen scherm nodig. Haal paren uit twee spellen kaarten of uit een set plaatjeskaarten. Leg ze open neer in twee rijen en zoek samen de paren. Later kun je in plaats daarvan sorteren op kleur of soort. De Alzheimer’s Foundation of America noemt kaartspellen en bordspellen bij de activiteiten voor de vroege fase.

Welke geheugenspelletjes passen bij welke fase?

Fasen zijn ruime labels. Ga uit van wat je naaste vandaag leuk vindt.

Helpen geheugenspelletjes bij dementie?

Van geen enkel geheugenspel is aangetoond dat het dementie behandelt, vertraagt of stopt. Een Cochrane-review over hersentraining op de computer bij mensen met lichte cognitieve stoornissen vond het bewijs te beperkt om te zeggen of die dementie voorkomt. Onze gids over hersenspelletjes en dementie legt uit wat studies wel en niet laten zien.

Dat is geen reden om spelletjes over te slaan. De Alzheimer’s Association raadt aan je te richten op plezier, niet op prestatie. Tien minuten plaatjes bij elkaar zoeken en erover praten kan echt een fijn deel van de dag zijn.

En geheugenspelletjes voor ouderen zonder dementie?

Vindt een oudere zonder geheugenproblemen puzzels met een klok, scores en moeilijkere niveaus leuk, dan is daar niets mis mee. Reken er alleen niet op dat het tegen dementie beschermt; van geen enkel spel is dat aangetoond. De rustige versies hierboven werken ook goed als generaties samen spelen: een opa of oma met dementie en een jong kleinkind kunnen als team plaatjes bij elkaar zoeken, zonder dat een van beiden getest wordt.

Wanneer stop je of pas je het spel aan?

Zuchten, de tablet wegschuiven, zeggen “Ik kan dit niet” of angstig kijken zijn allemaal signalen om het makkelijker te maken of te stoppen. Probeer minder kaartjes, draai de plaatjes open, stap over op Hetzelfde plaatje, of kijk gewoon naar de plaatjes en praat wat. Wil je naaste helemaal niet spelen, dan is dat ook prima. Onze gids zo speel je samen vertelt meer over tempo en helpen.