Icookio rĩkuhĩ
Tũthako twa kũririkana kũrĩ andũ akũrũ marĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana tũkagĩa twega makĩria rĩrĩa tũtihooyaga kũririkana. Thakai tũthako twa kũringithania mbica irĩ o hau cionekage, hũthĩrai tũbango tũna nginya ithathatũ, thakai mũrĩ hamwe na mũtige gũtaranĩra. Kũmenya mbica nĩ kũhũthũ gũkĩra kũririkana ĩtarĩ ho, nĩ ũndũ ũcio thuurai tũthako tũrĩa indo ciothe ikoragwo cionekage. Gĩkeno, no ti moimĩrĩro, nĩkĩo kĩrĩa kĩnene.
- Tũthako twa kũririkana twa tene tũhithaga makarita, na ũndũ ũcio tũgeragia ũndũ ũrĩa ũrimũ wa kwaga kũririkana ũtumaga ũkorwo ũrĩ mũritũ. Reke mbica ikorwo cionekage.
- Indo nini, mbica nene na gũthuura kũmwe o ihinda rĩmwe nĩ itũmaga mũthako ũkorwo mwega.
- Thakai mũrĩ hamwe, garũraniai gũteithania na mũtige gũtaranĩra. Gũtirĩ mũndũ wagĩrĩirwo nĩ kũigwo harĩa hangĩhoteka.
- Gũtirĩ mũthako wa kũririkana wonetio ũrĩa ũhonagia, ũgiragia kana ũkinyagia ũrimũ wa kwaga kũririkana. Thakai tondũ nĩ ihinda rĩega rĩa gũkorwo hamwe.
- Tigai mũthako rĩrĩa o wothe ũrĩ mwega. Kwarĩrĩria mbica nĩ moimĩrĩro mega.
Thĩinĩ wa rũkungu rũrũ (icunjĩ 7)
- Nĩ kĩĩ gĩtũmaga tũthako twa kũririkana twa tene tũthĩĩnie andũ marĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
- Ũngĩtũma mũthako wa kũririkana ũkorwo mũnyoroku atĩa?
- Tũthako twa kũririkana na kũringithania twa ũhooreri mũngĩgeria
- Nĩ tũthako tũrĩkũ twa kũririkana tũkĩagĩrĩire o harĩa mũndũ arĩ?
- Tũthako twa kũririkana nĩ tũteithagia ũrimũ wa kwaga kũririkana?
- Ĩ tũthako twa kũririkana kũrĩ andũ akũrũ matarĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
- Rĩrĩa wagĩrĩirwo nĩ kũrũgamia kana kũgarũra mũthako?
Ũngĩcaria “tũthako twa kũririkana kũrĩ andũ akũrũ”, maũndũ maingĩ marĩa ũkoona mathondeketwo nĩ ũndũ wa andũ arĩa mendaga kwĩruta meciria: makarita mahithe, thaa ya gũtara, mĩthemba mĩingĩ ya wĩra na amanoti. Kũrĩ mũndũ ũrĩa ũtũũraga na ũrimũ wa kwaga kũririkana, maũndũ macio matũmaga mũthako ũtuĩke ũgerio wa ũndũ ũrĩa wĩtuĩkĩte mũritũ. Tũthako o tuo no tũthakwo na njĩra nyororo. Gĩcunjĩ gĩkĩ nĩ kĩonania ũrĩa, na gĩkaruta mũtaratara wa tũthako tũrĩa tũkĩrutaga wĩra wega o harĩa mũndũ arĩ.
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga tũthako twa kũririkana twa tene tũthĩĩnie andũ marĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Nĩ tondũ tũhooyaga mũndũ aikarie ũhoro mwerũ meciria-inĩ, na ũndũ ũcio nĩguo ũkoragwo wa mbere kũhinyĩrĩrio nĩ Alzheimer’s, ĩrĩa arĩ yo itũmaga andũ aingĩ magĩe na ũrimũ wa kwaga kũririkana. Alzheimer’s Association yugaga atĩ rũũri rwa mbere rũrĩa rũonekaga mũno wa Alzheimer’s nĩ thĩĩna wa kũririkana maũndũ marĩa mũndũ erutĩte o ica-iku. Thĩinĩ wa Concentration ya tene, ũgarũraga makarita meerĩ, ũkaririkana harĩa marĩ, na ũkahũthĩra ũhoro ũcio thutha wa dagĩka imwe. Ũcio nĩ ũhoro mwerũ, ũikarĩtio na ũkaririkanwo.
Ũngĩongerera thaa ya gũtara, mũtaratara wa amanoti kana mũgambo wa kwonania mahĩtia, mũndũ ũcio no aririkanio maũndũ marĩa atangĩhota gwĩka, arĩ mbere ya mũndũ ũrĩa endete. Andũ aingĩ makaanja kwaga wendi wa gũthaka matekwaria.
Kũmenya kĩndũ kĩrĩa ũrorete nĩ wĩra ũngĩ, na kaingĩ nĩ mũhũthũ. Kuonania gĩkombe gĩa keerĩ gĩa cai rĩrĩa cierĩ irĩ ho nĩ kũrehaga gĩkeno. Nĩ ũndũ ũcio, ũrĩa ũbataire nĩ gũtiga kũringithania gũgĩthiĩ na mbere, no ũkeheria ũgerio wa kũririkana.
Ũngĩtũma mũthako wa kũririkana ũkorwo mũnyoroku atĩa?
Magarũrĩrio maya nĩ marutaga wĩra kũrĩ tũthako twa makarita, twa metha na twa gĩcunjĩ kĩa kompiuta.
- Reke mbica ikorwo cionekage. Kũringithania mbica iria ũrorete o na rĩu nĩ mũthako wa ma, na kaingĩ nĩ ũkenagia.
- Hũthĩra indo nini. Ambĩrĩria na mĩbango ĩĩrĩ kana ĩtatũ. Ongerera tu rĩrĩa ĩkuoneka ĩrĩ mĩhũthũ mũno nao makenda makĩria.
- Thuura mbica nene, cia mũndũ mamenyereire, cia andũ akũrũ. Gĩkombe gĩa cai, ihũa rĩa riũa, gatarũ ka maaĩ. Ti mbica cia tũthaka twa ciana, na ti mbica irĩ na indo nyingĩ mũno.
- Thakai mũrĩ hamwe. “Rekei tũcarie ngui” handũ ha “nĩ ihinda rĩaku.” Garũraniai kuonania na gũteithania.
- Tigai gũtaranĩra. Gũtirĩ mũndũ ũbataire kũhoota. Mũndũ angĩũria, kuuga o “nĩ twahota” nĩ kũiganu.
- Mũtikanahiũhe thaa. Gũtirĩ thaa ya gũtara, na gũtirĩ kũhiũha gatagatĩ ka magarũrĩrio.
- Aranĩriai ũhoro wa mbica. “Rora gatarũ kau. Nĩ wathiiaga na gatarũ ka maaĩ?” Kaingĩ kwaranĩria nĩkũo gũkoragwo kũrĩ kwega makĩria.
- Tigai mũthako ũrĩ na mũkaro mwega. Rĩkiai thutha wa kũringithania, rĩrĩa ũrĩ o mwega.
National Institute on Aging ĩheanaga ũtaaro wa mũthemba ũcio: ringithania wĩra na ũrĩa mũndũ angĩhota gwĩka, rora kana nĩ kũrĩ na thĩĩna, na ũmenyerere atĩ nĩ araigua ahotete.
Tũthako twa kũririkana na kũringithania twa ũhooreri mũngĩgeria
Picture pairs (kũringithania na mbica cionekage)
Picture pairs nĩ mũthako wa kũringithania mbica nene na tũbango tũna nginya 12. Mbica no ikorwo cionekage, nĩ ũndũ ũcio nĩ ũhoro wa kuona mbica igĩrĩ ihaanaine, ti kũririkana kũrĩa ciarĩ. Ambĩrĩria na tũbango tũna. Kũrĩ mũndũ ũrĩ kĩambĩrĩria-inĩ ũrĩa ũkenagĩra wĩra mũritũ hanini, no ũgarũre ũthiĩ Hidden pictures, no cookia mbica cionekage o rĩrĩa mũthako ũtigĩte gũkenia.
Find the same
Find the same yonanagia mbica ĩmwe igũrũ na ithuura igĩrĩ nginya inya thĩ. Hũũra ĩrĩa ĩhaanaine nayo. Nĩguo mũthako mũhũthũ mũno wa kũringithania gĩcunjĩ-inĩ gĩkĩ, na nĩ ũkĩagĩrĩire andũ arĩa monaga mũtaratara mũnene ũrĩ na indo nyingĩ, hamwe na aingĩ arĩa marĩ kũrigĩrĩria-inĩ makorwo marĩ na mũndũ hau hamwe nao.
Photo pairs (mũthako wa kũririkana na mbica cia famĩlĩ)
Photo pairs ũgarũraga mbica iria ũthuurĩte gũtuĩka mũthako wa kũringithania: ngui, mũgũnda, nyũmba ya rũteere-inĩ. Mothiũ na kũndũ kũrĩa mũndũ amenyereire kaingĩ nĩ irehaga kwaranĩria gũkĩra mbica o ciothe. Mbica ikoragwo thĩinĩ wa browser yaku na ititũmagwo kũndũ kũngĩ.
Sort together
Sort together ũkũũraga ũige mbica o ĩmwe gĩkabũ-inĩ kĩrĩa kĩagĩrĩire, ta riko kana mũgũnda. Kũgayania kũringanaga na ũmenyo wa matukũ maingĩ wa ũrĩa maũndũ mathiiaga, ti kũririkana kwa ihinda inini.
Picture puzzle
Picture puzzle ũtinangagia mbica tũcunjĩ tũna kana 9. Hũũra tũcunjĩ twĩrĩ nĩguo tũgarũranie handũ nginya mbica ĩcooke ĩgĩe hamwe. Mbica ĩrĩa ĩkinyanĩte ĩkoragwo ĩonekaga gĩcunjĩ-inĩ kĩu nĩguo ĩgũteithie.
Makarita ma ma metha-inĩ
Ndũbataire gĩcunjĩ kĩa kompiuta. Ruta mĩbango ĩhaanaine kuuma makarita meerĩ ma kũruta wĩra kana kuuma kũrĩ makarita ma mbica. Maige marorete mĩtarĩ-inĩ ĩĩrĩ na mũcarie mĩbango ĩyo hamwe. Thutha ũcio, no mũmagayanie kũringana na rangi kana mũthemba. Alzheimer’s Foundation of America ĩtaranagia tũthako twa makarita na twa metha ta imwe cia mĩtugo ya kĩambĩrĩria-inĩ.
Nĩ tũthako tũrĩkũ twa kũririkana tũkĩagĩrĩire o harĩa mũndũ arĩ?
Mĩthemba ya harĩa mũndũ arĩ nĩ cionereria tu. Rũmagĩrĩra ũrĩa mũndũ ũcio arakenio ũmũthĩ.
| Harĩa mũndũ arĩ | Tũthako tũrĩa kaingĩ tũkĩagĩrĩire | Ũrĩa mũngatũhaarĩria |
|---|---|---|
| Kĩambĩrĩria | Picture pairs, Photo pairs, Picture puzzle na tũcunjĩ 9, tũthako twa makarita twa mũndũ mamenyereire | Reke athuure. Tũbango no tũgarũrũo angĩkenio nĩguo; tiga gũtaranĩra angĩona tĩ kwega |
| Gatagatĩ | Picture pairs na tũbango tũna nginya ithathatũ cionekage, Find the same, Sort together | Mbica ikorwo hĩndĩ ciothe cionekage. Icara hamwe nake na mũgarũranagie gũteithania |
| Kũrigĩrĩria | Find the same na ithuura igĩrĩ, kũrora mbica ĩmwe nene hamwe | Ihinda inini mũno. Wee nyita tablet; we akoiga na kĩara, kana akarora na athikĩrĩrie |
Tũthako twa kũririkana nĩ tũteithagia ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Gũtirĩ mũthako wa kũririkana wonetio ũrĩa ũhonagia, ũgiragia kana ũkinyagia ũrimũ wa kwaga kũririkana. Ũthuthuria wa Cochrane wa kũruta meciria na kompiuta kũrĩ andũ marĩ na thĩĩna mũnini wa kwaga kũririkana wonire atĩ ũhoro ũrĩa ũrĩ ho ndũigana gũtũma tũmenye kana nĩ ũgiragia ũrimũ wa kwaga kũririkana. Mũtaratara witũ wa tũthako twa meciria na ũrimũ wa kwaga kũririkana nĩ ũtaaragĩria ũrĩa ũthuthuria wonanagia na ũrĩa ũtonanagia.
Ũcio ti gĩtũmi gĩa gũtiga tũthako. Alzheimer’s Association ĩtaaraga atĩ mwĩcũhĩrĩrie gĩkeno, ti moimĩrĩro. Dagĩka ikũmi cia kũringithania mbica na kwaranĩria ũhoro wacio no ikorwo irĩ gĩcunjĩ kĩega kĩa mũthenya.
Ĩ tũthako twa kũririkana kũrĩ andũ akũrũ matarĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Mũndũ mũkũrũ ũtarĩ na thĩĩna wa kwaga kũririkana angĩkenio nĩ marigithania marĩ na thaa, amanoti na mĩthemba mĩritũ, hatirĩ ũũru. No ndũkagĩrĩirwo nĩ kwĩhoka atĩ nĩ ikũmũgitĩra kuuma kũrĩ ũrimũ wa kwaga kũririkana; gũtirĩ mũthako wonetio ũrĩa ũhotaga gwĩka ũguo. Njĩra iria nyororo iria tũkwaria igũrũ no irute wĩra wega rĩrĩa njiarwa itiganĩte irathaka hamwe: mũndũ mũkũrũ ũrĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana na mũcũkũrũ mũnini no maringithanie mbica marĩ hamwe, hatarĩ ũrĩa ũragerio.
Rĩrĩa wagĩrĩirwo nĩ kũrũgamia kana kũgarũra mũthako?
Kũhũma mĩhũmĩ, gũtindĩka tablet na kũraihu, kuuga “ndingĩhota gwĩka ũguo” kana kuoneka ũrĩ na mĩtangĩko ciothe nĩ imenyithia cia kũũhũthia kana kũrũgamia. Geria tũbango tũnini, garũra mbica ikorwo cionekage, hũra ũthiĩ Find the same, kana mũrore mbica tu na mwaranĩrie. Angĩkorwo ndendaga gũthaka o na hanini, ũcio no wega. Mũtaratara witũ wa ũrĩa mũngĩthaka hamwe ũrĩ na ũhoro ũngĩ wa ũrĩa mũngĩthiĩ na mĩtũkĩ na gũteithania.
Ciũria iria ciũragio kaingĩ
Nĩ mũthako ũrĩkũ mwega wa kũririkana kũrĩ mũndũ ũrĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Mũthako wa kũringithania mbica nene, cia mũndũ mamenyereire, iria ingĩikara cionekage, ta Picture pairs rĩrĩa ũtũmĩrĩtwo na tũbango tũna kana ithathatũ. Kuona mbica ĩngĩ ĩhaanaine na ĩrĩa ũrorete nĩ gũkenagia hatarĩ kũgeria ũhoti wa kũririkana maũndũ mahinda ma ta tene. Find the same nĩ mũhũthũ makĩria, tondũ harĩ na mbica ĩmwe ya kũringithania na ithuura igĩrĩ nginya inya.
Tũthako twa kũririkana nĩ tũteithagia ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Gũtirĩ mũthako wa kũririkana wonetio ũrĩa ũhonagia, ũgiragia kana ũkinyagia ũrimũ wa kwaga kũririkana; ũthuthuria wa Cochrane wonire atĩ ũhoro wa kũmenyithania ũrĩa ũrĩ ho igũrũ rĩa kũruta meciria na kompiuta ndũigana gũtũma tũmenye kana nĩ ũgiragia ũrimũ wa kwaga kũririkana. No rĩrĩ, tũthako no tũkorwo tũrĩ njĩra njega ya gũikara hamwe na thaayũ. Tũthuurei nĩ ũndũ wa gĩkeno na ũrũmwe.
No thake Concentration ya tene na mũndũ ũrĩ na ũrimũ wa kwaga kũririkana?
Kĩambĩrĩria-inĩ, andũ amwe no makenere ũthakaga, makĩria rĩrĩa makarita marĩ manini. Kũririkana kũrĩa makarita marĩ kwambĩrĩria kũrehe thĩĩna, garũra makarita makorwo marorete na mwĩra na mũcarie mĩbango ĩyo hamwe. Ũndũ ũcio nĩ ũtigagia kũringithania na ũkeheria ũgerio wa kũririkana.
Nĩ tũthako tũrĩkũ twa kũririkana tũkĩagĩrĩire kũrĩ andũ akũrũ marĩ gĩkundi-inĩ?
Picture bingo na mwĩtani wa gĩcunjĩ kĩa kompiuta, kũrĩĩkia ciugo iria imenyereirwo na mũgambo, na makarita ma kwaranĩria ciothe nĩ ciagĩrĩire gĩkundi-inĩ. Thakai nginya karita o gothe kaiyũre na mũtigacarie kuuga nũũ ũcooketie icokia, nĩguo gũtikagĩe mũndũ ũkuona ta aheanĩtwo.
Nĩ kũrĩ na tũthako twa kũririkana tũtarĩ thogora kũrĩ andũ akũrũ intaneti-inĩ?
Ĩĩ. Tũthako tũrĩ gĩcunjĩ-inĩ gĩkĩ, hamwe na Picture pairs, Find the same, Photo pairs na Picture puzzle, nĩ tũtarĩ thogora, tũtibataraga kwĩandĩkithia na nĩ tũrutaga wĩra thĩinĩ wa thimũ, tablet na kompiuta. Gũtirĩ kamwe karĩ na thaa ya gũthima kana mũtaratara wa amanoti.
Kĩhumo kĩa ũhoro
Nĩ tũnyitanĩte na ikundi na mothuthuria marĩa rũkungu rũrũ rwĩhokete. O kĩmwe nĩ kĩarorirwo rĩrĩa rũkungu rũkĩrĩtwo kĩerũ.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Computerised cognitive training for preventing dementia in people with mild cognitive impairment · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)