Альцгеймерпа деменци вӑхӑтӗнче сӑрӑлама ӗҫсем

Сӑрӑласси — Альцгеймер е деменцин урӑх тӗсӗпе пурӑнакан ҫынна сӗнекен чи ансат пултарулӑх ӗҫсенчен пӗри. Вулама, аса илме е тӗрӗс хурав парма кирлӗ мар. Алӑсем хускалаҫҫӗ, тӗссем тухаҫҫӗ, калаҫма тата сӑн ҫинчи ӳкерчӗк пур. Ку кӑтарту хатӗрлевсене мӗнле суйламаллине, мӗн хатӗрлемеллине тата ачасем евӗрлӗ е экзамен евӗрлӗ туйӑмсӑр пӗрле мӗнле сӑрӑламаллине ҫырса парать.

Сӑрӑласси мӗншӗн деменципе пурӑнакан нумай ҫын валли лайӑх

Сӑрӑласси алӑсене ӗҫпе тивӗстерет, куҫсене тытса пыракан япала парать. Сӗтел хушшинче е чӳрече айӗнчи кресла ларса та ӑна тума май пур, пуҫласа хӑварма та ҫӑмӑл. Alzheimer’s Association ӳнере туйӑмсене палӑртмалли тата хальхи самантпа киленмелли май пек ӑнлантарать, ун валли пултарулӑх кирлӗ мар тесе палӑртать.

National Institute on Aging ҫын хальлӗхе мӗн тума пултараканне шута илсе ӗҫ суйлама тата пултарулӑхсем улшӑннӑ май йӗркелеме сӗнет. Сӑрӑламалли ӗҫе йӗркелеме ансат: пысӑкрах ӳкерчӗк, пысӑкрах пастель, сахалрах тӗс е пусса сӑрӑламалли экран.

Аслӑ ҫынсем валли ӳкерчӗксем суйлӑр

Аслӑ ҫынсем чылай чухне ача ӳкерчӗкӗсене юратмаҫҫӗ. Ҫакна шырар:

• Ҫут ҫанталӑк сӑнӗсем: пысӑк чечеклӗ пахча, кимӗллӗ кӳлӗ, ура ҫинчи кайӑксем.
• Паллӑ япаласем: чейник, велосипед, улма-ҫырла пайӗ, калпак.
• Пысӑк тата ансат йӗркесем: пысӑк пайлӑ мандалӑсем тата уҫӑ геометри формисем.
• Ӳнер ӳкерчӗкӗсем е пейзажсем — ҫын юратнӑ вырӑн е художникӑн ӗҫне аса илтерме пултараканнисем.

Пӗчӗк, шутла пайлӑ хатӗрлевсенчен пӑрӑнӑр, вӗсене тултарма йывӑр. Пичетлемелли аслӑ хатӗрлевсем лайӑх вариант, деменци валли тÿлевсĕр пичетлемелли ӗҫсем пайӗнче те пысӑк шрифтлӑ хатӗрлевсем пур.

Мӗн хатӗрлемелле

• Тытма ансат, калӑпӑшлӑ хатӗрсем. Пысӑк пастель, калӑпӑшлӑ маркер е пысӑк тытӑмлӑ тӗслӗ карандаш ҫинкӗллӗ ручкарен ансатрах.
• Сахал тӗс. Виҫӗ-тӑваттӑ тӗс ҫителӗклӗ. Ытла нумай суйлав пӑтӑртма пултарать.
• Хытӑ хут е картон. Ҫинкӗ хут ҫӗтӗлет те куҫать. Кӗтессине липкӑллӗ лентӑпа ҫумтарӑр е планшет усӑ курӑр.
• Таса сӗтел. Ытти япаласене хуратӑр та пӗр хутне кӑна парӑр.
• Ҫемҫерех тума пултаракан япала, сӑмахран, тутӑр е губка.

Планшет ҫинче сӑрӑласси

Golden Moments вылӑканӗнчи сӑрӑламалли вылӑкан ҫапла ӗҫлет: малтан тӗсе, кайран ӳкерчӗк пайне пусмалла. Алӑн пӗчӗк хусканӑвӗ кирлӗ мар, ҫавна май алӑ чарӑннӑ ҫынсем валли те лайӑх пулма пултарать. Экранпа пӗрле усӑ курас тесен ҫын патӗнче ларар та тӗссене унӑн суйлама май парӑр. Ӳкерчӗк тӗлне уҫӑ тӑрас тесен систерӳсене сӳнтерӗр.

Пӗрле мӗнле сӑрӑламалла

1. Пӗрремӗш йӗркине пӗрле пуҫлӑр. Пастеле унӑн аллипе пӗрле тытӑр е темиҫе йӗрке алӑна ун алли ҫийӗн хуратӑр, кайран ирӗк парӑр.
2. Тӗссемпе вырӑнсем ҫинчен калаҫӑр. «Ку тӗс питӗ илемлӗ кӑвак. Ҫапла кӑвак шыва эсир ӑҫта курнӑ?» — ку ыйтусӑр калаҫма май парать.
3. Суйлавшӑн сӑмахӑр, тӗрӗслӗхшӗн мар. «Эсир ҫапла ӑшӑ тӗссем суйланӑ» — «Йӗрке айӗнче сӑрӑланӑ» тенинчен лайӑхрах илтӗнет.
4. Ҫын хӑй ертсе пырӑр. Вӑл пӗтӗм хутне ҫавӑраса сӑрӑласшӑн пулсан, ирӗк парӑр.
5. Вӑл чарӑннӑ чухне чарӑнӑр. Пастельсене хуратӑр та чей ӗҫме е ҫула тухма сӗнӗр.

Деменци улшӑннӑ май йӗркелени

Малтанхи тапхӑрра ҫынсем чылай чухне йӗркеллӗрех хатӗрлевсене юратаҫҫӗ, тӗссене те ӳкерчӗксене те хӑйсене суйлама пултараҫҫӗ. Вӑтамрах тапхӑрта пысӑкрах ӳкерчӗксемпе сахалрах суйлав пулӑшать. Кайранхи тапхӑрсенче пӗр пысӑк форма, ҫемҫе тӗслӗ хут е юрӑ юрланӑ чухне пастель тытса ларни те ҫителӗклӗ пулма пултарать. Хӑш-пӗр ҫынсем хатӗр ӳкерчӗке пӑхма, тума шутнех, ытларах юратаҫҫӗ.

Кашни тапхӑрта пултарулӑх ӗҫӗсем ҫинчен тата деменципе пурӑнакан аслӑ ҫынсем валли алӑ ӗҫӗсем тата деменципе пурӑнакан ҫынсем валли ӳнер проектӗсем пайӗсенче вулама пулать.

Хӑҫан чарӑнмалла

Ҫын йӑлтахлансан, хута хӑйенчен аякраха йӑтсан е ывӑннӑ пек курӑнсан чарӑнӑр. Икӗ минутран чарӑнни те — вӑл кунпа киленсен, ӑнӑҫлӑ вӗҫленӳ. Каярах тепре тепӗр хут ҫитерме е сенсорлӑ ӗҫсем пек урӑх ӗҫе тӑрӑшма пулать.