Аҭак кьаҿ
Асахьақәа рҧшшәахәыртәра мариоуп, аус ахьӡынтәуп: ииашам аҭак аҵәҟьа ҟалаӡом, иарбан сааҭразаалак уи аанкылара ауеит. Альцгеимери адеменциеи змоу ауаа рзы адуцәа ирықәшәо асахьақәа, аформа ҟәымшәышәқәа ралхра бзиоуп, иара убас ибжьажәоу акрандашьқәа ма амастикқәа рҭара еиӷьуп. Рҿаԥхьа шәтәа, асахьа ариашара рацәак акәымкәа аԥшшәахәқәа ралхра иахҭыс, аанкылара аамҭагьы ахаҭа ирыӡбарыштә шамахар. Екраны иқәыӷәӷәаны аԥшшәахәыртәра хәмарреи икьыԥхьу адаҟьақәеи ҩбагьы алхра ҟалоит.
- Ахәыҷтә сахьақәа ракәымкәа, адуцәа ирықәшәо асахьақәа алшәх: аԥсабара, амандалақәа, идыру амаҭәарқәа, имариоу апаттерн дуқәа.
- Ибжьажәоу акрандашьқәа, амаркер дуқәа ма иҭбаау афломастерқәа хархәалатәуп. Ақаӷь иӷәӷәаны икылда, аԥшшәахәқәа рхыԥхьаӡара маҷзаатәуп.
- Асахьа аԥшшәахәыртәра екраны иалшоит, аԥшшәахәи асахьа ахәҭеи рықәыӷәӷәарала, уи анапқәа ҵаулак рымаҷра аҭахӡом.
- Аԥшшәахәқәеи асахьеи шәрылацәажәа, ацәаҳәа иалмыҵӡакра рацәак шәазымхәыцларан.
- Аамҭа ҿнак аус аанкылара ииашоуп. Аамҭа кьаҿк асахьақәа шәацырԥшшәахәыр, уи хыркәшоу усуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
Асахьақәа рҧшшәахәыртәра Альцгеимери ма даҽа деменциа формак змоу ауаҩы дицны аус аҟаҵаразы зегь раасҭа имариоу амаҵзурақәа ируакуп. Аԥхьара, агәалашәара, ма ииашоу аҭакқәа аҭахӡом. Анапқәа аныҟәоит, аԥшшәахәқәа цәырҵуеит, уи ашьҭахь асахьа шәалацәажәар ҟалоит. Ари агәаларшәара аҟны иарбоуп адаҟьақәа рылхра шьаҿақәас иҟоу, шәазыхиаша, насгьы аус ахәыҷтә ма гәаҭаратә џьабаамырҵарала еицыҟаҵашьа.
Избан адеменциа змоу рацәаҩны ауаа асахьақәа рҧшшәахәыртәра бзиа изырбо
Асахьақәа рҧшшәахәыртәра анапқәа аус рнаҭоит, аблақәагьы ихәаԥшуа ак рымазаауеит. Уи астол аҿы ма аԥенџьыр азааигәара аҭынчтәарҭаҟны шәтәаны аҟаҵара ауеит, алагареи аанкылареи имариоуп. Alzheimer’s Association аҟны иҳәоуп аҟазара анкьа-сааҭрала агәацәаныррақәа раарԥшреи аамҭа бзиа ахгареи шалшо, насгьы уи хадала асахьаҭыхратә ҟазара шаҭахым.
National Institute on Aging ргәаҳәарала, ауаҩы иалшо аусқәа ирықәшәо ахәмаррақәа алхра бзиоуп, аҟазарақәа рыԥсахрала аусқәа рҽеиҭаркра ауеит. Асахьақәа рҧшшәахәыртәра еиҭакра мариоуп: идуӡоу асахьа, ибжьажәоу акрандашьқәа, аԥшшәахәқәа маҷк, ма екраны иқәыӷәӷәаны аԥшшәахәыртәра.
Адуцәа рзы асахьақәа алшәх
Адуцәа лассы-лассы ахәыҷтә сахьақәа ргәаԥхаӡом. Абас еиԥш иҟоу шәахәаԥш:
- Аԥсабаратә сахьақәа: шәҭ дуқәа зцу абаҳча, анасыԥ зцу аӡиа, аҵла амахә аҿы итәоу аԥсаатәқәа.
- Идыру амаҭәарқәа: ачаин ник, авелосипед, аҵламышә, ахылпа.
- Идуоу, имариоу апаттернқәа: амандалақәеи ҭбаарыла иҟоу агеометриатә формақәеи.
- Асахьаҭыхратә репродукциақәа ма апейзажқәа, бзиа ирбо аҭыԥқәа ма асахьаҭыхҩцәа ирдыруазар.
Ихәыҷыӡоу, ижәпаӡоу ахәҭақәа змоу адаҟьақәа шәрыцәцала, урҭ аҭәра уадаҩуп. Адуцәа рзы икьыԥхьу адаҟьақәа алхра бзиоуп, ҳара ҳатәы free printable dementia activities иаҵанакуеит идуоу шәрифҭ змоу адаҟьақәа.
Иарбан маҭәароу шәазыхиаша
- Ибжьажәоу, аҭакра имариоу амаҭәарқәа. Акрандашь дуқәа, амаркер ҭбаақәа, ма акрандашь ҵардуқәа аԥчы маҷқәа раасҭа еиӷьуп.
- Аԥшшәахәқәа рхыԥхьаӡара маҷк. Хԥа-ԥшьба ԥшшәахәык фақьны иазхоит. Алхрақәа рацәазар, ауаҩы иҽеилаигар алшоит.
- Иӷәӷәоу ақаӷь ма акартон. Ақаӷь ԥсыҽ ԥхасҭахоит, аиҵысра ауеит. Акәакьқәа скотчла шәырӷәӷәа ма апланшет-папка шәхырхәа.
- Ицқьоу астол. Астол аҿы иҟоу аԥхасҭақәа ныхә, цыракны адаҟьа шьҭаҵа.
- Аҵәцаразы ма аилаҵаразы амаҭәарқәа, ҿырԥштәыс, амаҭәа хәыҷы ма агубка, ираҟәоу аеффект азы.
Апланшет аҟны асахьа аԥшшәахәыртәра
Golden Moments аҟны иҟоу coloring game аус ауеит аԥшшәахәи асахьа ахәҭеи рықәыӷәӷәарала. Уи анапқәа ҵаулак рымч аҭахӡом, анапқәа рмч лаҟәыз ауаагьы ирықәшәоит. Аекран еицыжәбаратәы ауаҩы ивара шәтәа, аԥшшәахәқәа хаҭала ирылхыр шәақәшаҳаҭ. Агәалашәарақәа (уведомлениақәа) шәырцәа, асахьа заҵәы шәаҿкны шәыҟазарц.
Ишԥаеицыҟаҵатәу
- Алагамҭатә цәаҳәа еицышәҵа. Акрандашь еицышәкылда, ма анапала шәрықәыӷәӷәаны цәаҳәақәак шәыҵа, анаҩс шәнапқәа шәырҭынч.
- Аԥшшәахәқәеи аҭыԥқәеи шәрылацәажәа. «Уа, абри ҵаҟатәи аԥшшәа бзиоуп. Абас еиԥш иҟоу аӡы абасҭа ахьыубаз?» — убас еиԥш иҟоу аицәажәара гәаҭарак ҟамҵаӡакәа агәрагара азнархиоит.
- Алхрақәа шәрыргәырӷьа, ариашара акәымкәа. «Иара убас иԥшӡоу аԥшшәахәқәа уалхит» уҳәар, «Ацәаҳәа уалмыҵӡеит» уҳәара аасҭа еиӷьуп.
- Ахаҭа аамҭа рышәҭ. Адаҟьа зегьы ихәыч-мыхәычны ирҭәырц ирҭахызар, изызмырҭахуазеи.
- Аанкыларазы шахьӡо уаанкыл. Акрандашьқәа шьҭаҵа, ачаи жәажәа ма агәаҟара шәрылацәажәа.
Адеменциа аамҭақәа ишырхысу ала аҭагылазаашьа аҧсахра
Алагамҭаҟны, ауаа ирацәоу ахәҭақәа змоу адаҟьақәа ргәаԥхоит, аԥшшәахәқәеи асахьақәеи хаҭала ирылхыр алшоит. Агәҭаҟны, идуӡоу асахьақәеи имаҷу алхрақәеи еиӷьуп. Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рҿы, форма ду заҵәык, аԥшшәахәы ҭынч змоу ақаӷь, ма акрандашь анапала акылдара заҵәык хәарҭоуп, уаанӡа шәара ашәа ахьышәҳәо. Шьоукы асахьа ҟаҵара аасҭа, ихыркәшоу асахьа ахәаԥшра бзиа ирбоит.
Ес-аамҭа ирықәшәо аҟазаразы еиҳаны шәаԥхьар шәылшоит arts and crafts for adults with dementia иара убас art projects for people with dementia рҿы.
Аанкылара аамҭа
Ауаҩы игәы каҳазар, ақаӷь дацәицахыр, ма ауадаҩра ду ҟалахьазшәа убазар, уажәнатә иаанкыл. Ҩ-минуҭк рҩнуҵҟа ахыркәшара уи ақәҿиара дууп, уи агәырӷьара рзаанаргазҭгьы. Анаҩс шәрызхынҳәыр ҟалоит, ма даҽа сахьак, ма даҽа усқәак, ҿырԥштәыс sensory play шәаԥышәар шәылшоит.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Асахьақәа рҧшшәахәыртәра Альцгеимер змоу ауаа рзы еиӷьума?
Уи имариоу, гәырӷьарак змоу аусуп, уи рацәаҩны ауаа ргәы арҭынчуеит, агәалашәареи ииашоу аҭакқәеи аҭахӡом. Уи ахәшәтәра акәӡом, насгьы ачымазара ахәаҽра анахысуеит ҳәа ара акгьы ануӡам. Уи ҳаҭырқәҵарала еицыҟаҵатәу мариоу аусуп ҳәа иахәаԥштәуп.
Иарбан ҧшшәахәыртәра адаҟьақәоу адеменциа змоу адуцәа ирықәшәо?
Иҭбаау, ииашоу аҭыԥқәа змоу, идыру атемақәа зцу адаҟьақәа еиӷьуп: ашәҭқәа, аҵламышәқәа, абаҳчақәа, аԥсаатәқәа, анасыԥқәа, ма бзиа ирбо амаҭәарқәа. Ахәыҷахәыҷтә гьежьқәа ма ахәыҷтә сахьақәа шәрыцәцала. Икьыԥхьу адаҟьақәеи аекрантә хәмаррақәеи ҩбагьы алхра бзиоуп.
Сан ацәаҳәа иалҵыр лгәы каҳауеит. Ишԥаҟасҵари?
Ацәаҳәақәа рацәак хьаас ишрымаӡам лаҳәа. Идуӡоу аформақәа змоу адаҟьа алшәх, ма адаҟьа зегьы аԥшшәахәы заҵәла аҭәра лаҳәа. Иаллыхыз аԥшшәахәқәа шәрыргәырӷьа, лгәы уадаҩхар уажәнатә иаанкыл.
Апланшет аҟны асахьа аԥшшәахәыртәра ҟалома?
Ааи, ҟалоит. Golden Moments аҟны асахьақәа рԥшшәахәыртәра ахәмарра ыҟоуп, аԥшшәахәи асахьа ахәҭеи руак акәынџьарала аус ауеит. Уи анапқәа рацәа рымч аҭахӡом, насгьы алагареи аанкылареи имариоуп.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS