Yn answoor giare
Ta cur daah aashagh as foshlit: cha nel freggyrt erbee neu-chiart, as foddee eh scuirr ec traa erbee. Da sleih ta cummal lesh Alzheimer ny co-inçhynys, jean reih jeh jalloonyn son deiney as mraane lesh cummaghyn mooarey, cronnal, as cur crayonyn ny markeyryn mooarey. Soie marish ad, cur moylley da ny daahghyn nagh vel da yn neatys, as lhig da’n phersoon reih traa dy scuirr. Ta cluich tap dy chur daah as duillagyn dy phrental nyn ndoyrtyn mie.
- Jean reih jeh jalloonyn son deiney as mraane, myr shen cooishyn dooghyssagh, mandala, reddyn ennagh, as pattyryn mooarey aashagh, cha nel cartooyn paitçhey.
- Jean ymmyd jeh crayonyn mooarey, markeyryn mooarey ny penselynn çhiu. Cum y phabyr shickyr as cum y palette beg.
- Foddee oo cur daah er y scaaean liorish tap er daah as eisht tap er ayrn jeh’n jalloo, as cha lhiass fine reill gleck.
- Loayr mychione ny daahghyn as y jalloo, cha nel mychione vel y persoon tannaghtyn cheusthie jeh ny linyaghyn.
- Ta scuirr ro-vennic mie dy liooar. Ta kuse dy vinnidyn dy chur daah ry cheilley ny ghooiney lane.
Er y duillag shoh (7 rheynn)
Ta cur daah ny ghooiney cruthtey sassey da sleih ta cummal lesh Alzheimer ny co-inçhynys elley. Cha lhiass eh lhaih, cooinaghtyn, ny freggyrt kiart. Ta laueyn gleashaghey, ta daahghyn çheet magh, as ta jalloo ayn dy loayrt mysh. Ta’n stiurey shoh cur coontey myr dy reih duillagyn, cre dy chur magh, as myr dy chur daah ry cheilley gyn jannoo eh jeeaghyn myr red paitçhey ny myr prow.
Cre’n fa ta cur daah cooie da ram sleih lesh co-inçhynys
Ta cur daah cur red ennagh da ny laueyn dy yannoo as red ennagh da ny sooillyn dy eiyrt. Foddee eh ve jeant soie ec boayrd ny ayns caairrey liorish uinnag, as t’eh aashagh dy ghoaill toshiaght as dy chur sheese. Ta’n Alzheimer’s Association cur coontey jeh ellyn myr aght dy hoilshaghey ennaghtyn as dy ghoaill soylley jeh’n traa t’ayn, as t’eh gra nagh lhiass eh schleï ellynagh.
Ta’n National Institute on Aging coyrlaghey dy reih reddyn ta cooie da ny reddyn foddee persoon foast y yannoo, as dy chaghlaa ad myr ta ablidyn caghlaa. T’eh aashagh cur daah y chaghlaa: jalloo ny smoo, crayonyn ny s’thiuickey, ny sloo daahghyn, ny scaaean tap dy chur daah.
Jean reih jeh jalloonyn son deiney as mraane
Cha nel ram deiney as mraane goaill soylley jeh jallooyn paitçhey. Jean shirrey son:
- Cooishyn dooghyssagh: garey lesh blaaghyn mooarey, loghan lesh baatey, ushagyn er banglane.
- Reddyn ennagh: pot tey, roar, mess, edd.
- Pattyryn mooarey, aashagh: mandala as cummaghyn cronnal lesh kuse dy ayrnyn mooarey.
- Prentyn ellyn ny cooishyn-thie foddee yn persoon toiggal veih boayl ny ellyneyder smooie lesh.
Jean shaghney duillagyn lesh ayrnyn beggey, lane, t’ad cur seose. Ta duillagyn prentit son deiney as mraane ny ndoyrtyn mie, as ta reddyn prentit nastee son co-inçhynys ain lesh duillagyn lesh clou mooar.
Cre dy chur magh
- Greienyn aashagh dy chummal. Ta crayonyn mooarey, markeyryn çhiu, ny penselynn daahit lesh greim lhean ny sassey na pennyn thanney.
- Palette beg. Ta tree ny kiare daahghyn dy liooar. Foddee ram reihghyn ve ro lane.
- Pabyr ny cairt lajer. Ta pabyr thanney raip as skirraghey. Jean tape er ny corneilyn ny jean ymmyd jeh clipboayrd.
- Boayrd glen. Jean seose jeh stoo elley as cur magh un duillag ec y traa.
- Red ennagh dy dip ny dy vlenney, myr eaddagh ny sponk, son bree ny s’meeley.
Cur daah er tablet
Ta’n cluich cur daah er Golden Moments gobbraghey liorish tap er daah as eisht tap er ayrn jeh’n jalloo. Cha lhiass eh reill laue-ghleck, myr shen foddee eh cooie da sleih ta’n greim oc er jeet ny sloo. Soie marish y persoon dy vod shiu yn scaaean y rheynn, as lhig da reih ny daahghyn. Jean fograghyn ass dy vod yn jalloo tannaghtyn ayns y vean.
Myr dy chur daah ry cheilley
- Toshiaght y chied streean ry cheilley. Cum y chrayon maree, ny cur dty laue harrish e laue son kuse dy streeanyn, as eisht lhig shaghey.
- Loayr mychione daahghyn as boaylyn. “Shen daah gorrym feer aalin. C’raad t’ou er nakin ushtey jeh’n daah shen?” T’eh cur cuirrey da coloayrt gyn ceistey.
- Cur moylley da ny reihghyn, cha nel da’n neatys. “T’ou er reih daahghyn feer çheh” ta ny share na “T’ou er tannaghtyn cheusthie jeh ny linyaghyn.”
- Lhig da leeideil. My by vie lesh scryssey harrish y duillag ooilley, lhig da.
- Scuirr tra t’eh scuirr. Cur ny crayonyn sheese, as cur roish cappan tey ny shooyl.
Caghlaa myr ta co-inçhynys caghlaa
Sy chied ayrn, t’adsyn dy mennick goaill soylley jeh duillagyn ny smoo cruinn as foddee ad reih nyn ndaahghyn as jalloonyn hene. Sy lhiass ayrn, ta jallooyn ny smoo as ny sloo reihghyn cooney. Sy jerrey, jean eab er un chummey mooar, duillag lesh daah meeley, ny ynrican crayon y chummal choud’s t’ou goaill arrane. Ta paart dy leih goaill ny smoo soylley jeh jeeaghyn er jalloo jeant na jannoo fer.
Son tooilley mychione obbyr cruthtey ec dagh ayrn, jeeagh er obbyr laue son deiney as mraane lesh co-inçhynys as prowaltyssyn ellyn son sleih lesh co-inçhynys.
Tra dy scuirr
Scuirr my ta’n persoon goll seose, cur y phabyr ersooyl, ny jeeaghyn skee. Ta cur jerrey erreish daa vinnid ny chooney my ren ad goaill soylley jeh. Foddee oo çheet er ash ny s’anmey, ny prowal jalloo elley ny ghooiney elley myr cloie ennaghtyn.
Feyshtyn cadjin
Vel cur daah mie da sleih lesh Alzheimer?
T’eh ny ghooiney aashagh, taitnyssagh ta ram sleih feddyn kiune, as cha lhiass eh cooinaghtyn ny freggyrtyn kiart. Cha nel eh ny lhiasaghey, as cha nel red erbee ayns shoh gra dy vel eh moalley yn ghooghys. Jean smooinaghtyn er myr ghooiney taitnyssagh ry yannoo ry cheilley.
Cre ny duillagyn cur daah ta gobbraghey share da deiney as mraane lesh co-inçhynys?
Ta duillagyn lesh ayrnyn mooarey, baghtal as cooishyn ennagh gobbraghey share dy mennick: blaaghyn, mess, gareyghyn, ushagyn, baatyn, ny nhee ennagh smooie lesh. Jean shaghney pattyryn beggey, lane, as jean shaghney jalloonyn ta jeeaghyn myr paitçhey. Ta duillagyn prentit son deiney as mraane as cluichyn tap dy chur daah nyn ndoyrtyn mie.
Ta my voir goll seose tra t’ee cur daah cheu-mooie jeh ny linyaghyn. Cre oddym y yannoo?
Insh jee nagh vel ny linyaghyn scanshoil. Jean reih jeh duillag lesh cummaghyn mooarey, ny cur roish ee dy chur daah er y duillag ooilley ayns un daah. Cur moylley da ny daahghyn t’ee reih, as scuirr my t’ee goll seose ny surransagh.
Foddee oo cur daah er tablet?
Ta. Ta cluich cur daah ayns Golden Moments raad t’ou tap er daah as eisht tap er ayrn jeh’n jalloo. Cha lhiass eh reill laue-ghleck, as t’eh aashagh dy gholl er y hoshiaght as dy scuirr.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS