Tembiapo sa'y rehegua Alzheimer ha dementiape g̃uarã

Sa’y oñembosa’y ha’e peteĩ tembiapo apoha ndahasýivéva oñeme’ẽkuaa hag̃ua peteĩ tapichápe oikóva Alzheimer térã ambue dementiarehe. Ndoikotevẽi ñemoñe’ẽ, mandu’a térã mbohovái hekopete. Po omyi, sa’ykuéra ojehechauka, ha oĩ peteĩ ta’anga oñe’ẽkuaa hag̃ua hese. Ko tape oñemombe’u mba’éichapa eiporavóta kuatia, mba’épa emoĩta mesa ári, ha mba’éichapa oñembosa’y oñondive, ani hag̃ua oñeñandu mitãme g̃uarãvaramo térã peteĩ aranduchaukáramo.

Mba’érepa sa’y oñembosa’y ikatu iporã heta tapichápe orekóvape dementiarehe

Sa’y oñembosa’y ome’ẽ pokuérape mba’e ojapokuaa ha tesápe mba’e ohechakuaa. Ikatu ojejapo oñeguapy jave mesa jerére térã apyka peteĩ ovetã ykére, ha ikatu oñepyrũ ha oñemohu’ã ndahasýiete. Alzheimer’s Association omombe’u arte ha’eha peteĩ tape oñeñandukuaa hag̃ua ha ovy’akuaa hag̃ua ko’ág̃aite, ha he’i ndoikotevẽiha katupyry apohápe.

National Institute on Aging oñe’ẽ eiporavo hag̃ua tembiapo ojoajúva mba’e pe tapicha ikatúva gueteri ojapo rehe, ha oñembohekopyahukuaa hag̃ua okakuaa jave hembiapokue. Sa’y oñembosa’y ndahasýi oñembohekopyahukuaa: peteĩ ta’anga tuichave, lápis sa’y tuichave, sa’y mbovyve, térã peteĩ jehechaukaha sa’y rehegua ojepokóva.

Eiporavo ta’anga kakuaa hekoitéva

Kakuaakuéra sapy’ánte ndohayhúi ta’anga mitãme g̃uarãva. Eheka:

• Ta’anga ka’aguýgui: peteĩ yvotyty yvoty tuicháva reheve, ypa yga reheve, guyra yvyra rakãre.
• Mba’e ojekuaáva: peteĩ tetera, peteĩ vicycleta, peteĩ yva, peteĩ akãngao.
• Ta’anga hasy’ỹva tuicháva: mandala ha ta’anga hekoitéva tuicháva iñe’ẽ mbovy’ỹmi reheve.
• Ta’anga térã yvy ape pe tapicha ikatúva ohechakuaa peteĩ tenda térã ta’angambyry ohayhuetévagui.

Ani eiporavo kuatia iñe’ẽ michĩ ha henyhẽva reheve, hasy oñemyenyhẽ. Kuatia kakuaa oñembokuatiaha iporã, ha ore tembiapo dementiarehe g̃uarã oñembokuatiaha rei omoĩ kuatia jehai tuicháva reheve.

Mba’épa emoĩta mesa ári

• Tembipuru tuicha ha ndahasýiva ojapyhy hag̃ua. Lápis sa’y tuichaiterei, marcador tuicháva térã lápis sa’y ijapyhyha tuicháva ndahasýive ojepuru ku peteĩ haiha po’íva.
• Sa’y mbovy’ỹmi. Mbohapy térã irundy sa’y iporãma. Hetaiterei poravokuaa ikatu ombopy’aguapy.
• Kuatia térã kuatia hatã. Kuatia po’i oñembyai ha omýi. Emboja umi yvyra kuatiágui térã eipuru peteĩ mba’e ojejoko hag̃ua.
• Mesa potĩ. Eipe’a umi mba’e ambuéva ha emoĩ peteĩ kuatiánte peteĩ jave.
• Mba’e oñemongu’e hag̃ua, peteĩ ao térã peteĩ esponja, oñembohysýive hag̃ua.

Sa’y oñembosa’y tablétape

Ñembosarái sa’y rehegua Golden Moments-pe oiko ojepoko jave peteĩ sa’y ha upéi ojepoko peteĩ pehẽ ta’angágui. Ndoikotevẽi po ñemongu’e porã, upévare ikatu iporã tapichakuérape ipohyikue oñemomichĩvape. Eguapy pe tapicha reñangarekóva ykére ikatu hag̃uáicha pehecha oñondive jehechaukaha, ha eheja chupe toiporavo sa’ykuéra. Embogue marandu ani hag̃ua opyta ambue mba’e jehechaukahápe.

Mba’éichapa oñembosa’y oñondive

1. Eñepyrũ oñondive peteĩ haihára. Ejapyhy lápis sa’y hendive, térã emoĩ nde po ijapóre sapy’ami, ha upéi eheja.
2. Eñe’ẽ sa’ykuéra ha tendakuéra rehe. “Pe hovy iporãiterei. ¿Moõpa rehecha y hovy koichagua?” ombojurujáma ñomongeta, ndojapóiha porandu.
3. Emomba’eguasu poravokuéra, ndaha’éi oñembosa’y porãpa. “Reiporavo sa’ykuéra mbytéva” iporãve “Reime línea ryepýpe”.
4. Eheja chupe tomotenonde. Ohaiséramo kuatia tuichaháicha, eheja chupe.
5. Epyta ha’evéinte opytáramo. Emoĩ lápis sa’ykuéra, ha eñe’ẽ peteĩ yguáicha térã peteĩ jeguata rehe.

Ñembohekopyahu okakuaa jave dementiarehe

Ñepyrũhápe, tapichakuéra sapy’ánte ovy’a kuatia hekoitéva rehe ha ikatu oiporavo hikuái sa’y ha ta’anga. Mbytepegua jave, ta’anga tuichave ha poravokuaa mbovyve oipytyvõ. Mokõiha rupi, eñeha’ã peteĩ ta’anga tuicha, peteĩ kuatia isa’y mbytéva, térã ejapyhýnte peteĩ lápis sa’y reipurahéi aja peteĩ purahéi. Oĩ tapicha ovy’aveha ohecha jave ta’anga opa mboyve, ojapo rangue.

Reikuaaseve hag̃ua tembiapo apoha peteĩteĩva jave rehegua, ehecha tembiapo apoha kakuaakuérape g̃uarã orekóvape dementiarehe ha tembiapo arte rehegua tapichakuérape g̃uarã orekóvape dementiarehe.

Araka’épa ikatu ñapytamava’erã

Epyta pe tapicha oñembyasyetereíramo, omombo kuatia térã ojehechaukaramo ikaneha. Oñemohu’ã mokõi aravo’ípe rire ha’e porã, ovy’a ramoguare. Ikatu rejevy ag̃ave, térã eñeha’ã ambue ta’anga térã ambue tembiapo, techapyrãrõ tembiapo andukuaa rehegua.