กิจกรรมระบายสีสำหรับอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อม

การระบายสีเป็นหนึ่งในกิจกรรมสร้างสรรค์ที่ง่ายที่สุดที่จะชวนผู้ที่อยู่กับอัลไซเมอร์หรือภาวะสมองเสื่อมรูปแบบอื่นทำได้ ไม่ต้องอ่าน ไม่ต้องใช้ความจำ และไม่มีคำตอบที่ถูกต้อง มือได้ขยับ มีสีปรากฏขึ้น และมีภาพให้พูดคุยกัน หน้านี้อธิบายวิธีเลือกภาพ สิ่งที่ควรเตรียม และวิธีระบายสีด้วยกันโดยไม่ให้รู้สึกเหมือนเป็นกิจกรรมเด็กหรือการสอบ

ทำไมการระบายสีจึงเหมาะกับหลายคนที่มีภาวะสมองเสื่อม

การระบายสีให้มือได้ทำอะไรบางอย่าง และให้ตาได้มองตามสิ่งที่เกิดขึ้น ทำได้ทั้งนั่งที่โต๊ะหรือนั่งบนเก้าอี้ริมหน้าต่าง และหยิบขึ้นหรือวางลงได้ง่าย สมาคมอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s Association) อธิบายศิลปะว่าเป็นวิธีแสดงความรู้สึกและเพลิดเพลินกับปัจจุบัน และระบุว่าไม่จำเป็นต้องมีทักษะทางศิลปะ

สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติ (National Institute on Aging) แนะนำให้เลือกกิจกรรมที่ตรงกับสิ่งที่คนคนนั้นยังทำได้ และปรับเมื่อความสามารถเปลี่ยนไป การระบายสีปรับได้ง่าย เช่น ใช้ภาพที่ใหญ่ขึ้น สีแท่งที่หนาขึ้น สีที่น้อยลง หรือหน้าจอแบบแตะเพื่อระบาย

เลือกภาพสำหรับผู้ใหญ่

ผู้ใหญ่มักไม่ชอบภาพที่ดูเป็นเด็ก ให้มองหาสิ่งเหล่านี้

• ฉากธรรมชาติ: สวนที่มีดอกไม้ใหญ่ ทะเลสาบที่มีเรือ นกบนกิ่งไม้
• สิ่งของที่คุ้นเคย: กาน้ำชา จักรยาน ผลไม้สักลูก หมวกสักใบ
• ลวดลายง่ายและใหญ่: มันดาลาและรูปทรงเรขาคณิตที่ชัดเจน มีไม่กี่ช่องขนาดใหญ่
• ภาพศิลปะหรือทิวทัศน์ ที่เขาอาจจำได้จากสถานที่ที่ชอบหรือจิตรกรที่ชื่นชอบ

หลีกเลี่ยงภาพที่มีพื้นที่เล็กและแออัด เพราะระบายให้เต็มแล้วจะน่าหงุดหงิด ภาพสำหรับผู้ใหญ่ที่พิมพ์ได้เป็นตัวเลือกที่ดี และกิจกรรมภาวะสมองเสื่อมที่พิมพ์ได้ฟรี ของเรามีหน้าตัวอักษรใหญ่ด้วย

สิ่งที่ควรเตรียม

• เครื่องมือที่หนาและจับถนัด สีแท่งใหญ่ ปากกาเมจิกหนา หรือดินสอสีที่มีด้ามจับกว้างจับได้ง่ายกว่าปากกาเส้นเล็ก
• ชุดสีเล็ก ๆ สามถึงสี่สีก็พอ ตัวเลือกมากเกินไปอาจทำให้ท่วมท้น
• กระดาษหรือกระดาษแข็งที่แข็งแรง กระดาษบางจะฉีกและลื่น ติดเทปที่มุมหรือใช้แผ่นรองไม้
• โต๊ะที่โล่ง เอาสิ่งของที่รกออก และวางทีละหน้า
• ของสำหรับจุ่มหรือเกลี่ยสี เช่น ผ้าหรือฟองน้ำ เพื่อให้สีนุ่มขึ้น

การระบายบนแท็บเล็ต

เกมระบายสี บน Golden Moments ทำงานโดยแตะสีแล้วแตะส่วนของภาพ ไม่ต้องใช้การควบคุมมือที่ละเอียด จึงเหมาะกับคนที่การจับถือเริ่มอ่อนแรง นั่งข้างคนคนนั้นเพื่อดูหน้าจอด้วยกัน และให้เขาเลือกสี ปิดการแจ้งเตือนเพื่อให้ภาพเป็นจุดสนใจ

วิธีระบายสีด้วยกัน

1. เริ่มเส้นแรกด้วยกัน จับแท่งสีไปพร้อมกับเขา หรือวางมือของคุณทับมือเขาสักสองสามเส้น แล้วค่อยปล่อย
2. พูดคุยเรื่องสีและสถานที่ เช่น “สีฟ้าสวยมาก เคยเห็นน้ำที่มีสีแบบนี้ที่ไหนบ้าง” ชวนคุยได้โดยไม่เป็นการถาม
3. ชมที่การเลือก ไม่ใช่ความเรียบร้อย “เลือกสีอุ่น ๆ ได้สวยมาก” ฟังแล้วรู้สึกดีกว่า “ระบายอยู่ในเส้นดีมาก”
4. ให้เขานำ ถ้าเขาอยากขีดทั้งหน้า ก็ให้ทำได้
5. หยุดเมื่อเขาหยุด วางแท่งสีลง และชวนดื่มชาหรือเดินเล่นสักหน่อย

ปรับตามการเปลี่ยนแปลงของภาวะสมองเสื่อม

ในระยะแรก คนมักชอบภาพที่ละเอียดและเลือกสีกับลวดลายของตัวเองได้ ในระยะกลาง ภาพที่ใหญ่ขึ้นและตัวเลือกที่น้อยลงช่วยได้มาก ในระยะหลัง ลองใช้รูปทรงใหญ่เพียงรูปเดียว แผ่นกระดาษสีอ่อน หรือเพียงถือแท่งสีไว้ขณะที่คุณฮัมเพลงไปด้วย บางคนชอบมองภาพที่ระบายเสร็จแล้วมากกว่าการระบายเอง

ดูกิจกรรมสร้างสรรค์ในแต่ละระยะได้ที่ ศิลปะและงานฝีมือสำหรับผู้ใหญ่ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อม และ โปรเจกต์ศิลปะสำหรับผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม

เมื่อใดควรหยุด

หยุดเมื่อเขาหงุดหงิด ผลักกระดาษออกไป หรือดูเหนื่อย การหยุดหลังผ่านไปแค่สองนาทีถือว่าสำเร็จ ถ้าเขาได้สนุกแล้ว คุณกลับมาทำต่อในภายหลังได้ หรือลองภาพอื่น หรือกิจกรรมอื่นอย่างการเล่นกระตุ้นประสาทสัมผัส