Mvutu ya nkufi
Kulambula mikubu kele kisalu ya pete mpi ya kukangama ve: mvutu ya mbi kele ve, mpi yo lenda yantika to suka na ntangu yina muntu kezola. Sambu na bantu badi kuzinga na maladi ya divunza ya Alzheimer to maladi ya nkaka ya divunza, pona bafoto ya bambuta yina kele na bitini ya nene mpi ya pwelele, mpi pesa bakreyon to bamakere ya nene. Vanda pene-pene na yandi, kembila mikubu yina yandi me pona kansi ve kana yandi me landa ndilu, mpi bika muntu yina nge ke kebaka pona ntangu ya kusuka. Kisalu ya kulambula na kutula na ekrani mpi balutiti ya kuimprima kele nyonso bangindu ya mbote.
- Pona bafoto ya bambuta bonso bisika ya lugangu, mandala, bima ya kuzaba mbote mpi bifwanisu ya pete, kansi ve badesen ya bana.
- Sadila bakreyon ya nene, bamakere ya nene to bakreyon ya mabaya ya nene. Kangisa lutiti na ndonga mpi bika mikubu fioti mpamba.
- Muntu lenda lambula mikubu na ekrani na kutula diboko na mukubu, na nima na kitini ya kifwanisu, yo ke lomba ve mayele mingi ya maboko.
- Tubila mikubu mpi kifwanisu, kansi ve kana muntu me landa ndilu ya mbote to ve.
- Kusuka nswalu kele mbote. Mwa miniti ya kulambula mikubu kumosi kele kisalu ya mvimba.
Na lutiti yai (bitini 7)
Kulambula mikubu kele mosi ya bisalu ya pete ya kusala ti muntu yina ke zinga na maladi ya divunza ya Alzheimer to maladi ya nkaka ya divunza. Yo ke lomba ve kutanga, ve kuyibuka mpi ve mvutu ya sikisiki. Maboko ke nikisaka, mikubu ke basikaka, mpi kifwanisu kele sambu na kutubila. Lutiti yai ke monisa mutindu ya kupona balutiti, bima ya kutula na mesa, mpi mutindu ya kulambula mikubu kumosi kukonda kuvanda bonso kisalu ya bana to kumeka.
Sambu na nki kulambula mikubu ke fwanaka na bantu mingi badi na maladi ya divunza
Kulambula mikubu ke pesa maboko kima ya kusala mpi meso kima ya kulanda. Muntu lenda sala yo na kuvanda na mesa to na kiti pene-pene ya fenetre, mpi yo lenda yantika mpi yambula na pete. Alzheimer’s Association ke tendula nde kisalu ya art kele nzila ya kumonisa mabanza mpi ya kusepela na ntangu yai, mpi yo ke lomba ve mayele ya art.
National Institute on Aging ke pesa ndongisila ya kupona bisalu yina ke wakana ti mambu yina muntu lenda sala kaka, mpi ya kusoba yo ntangu mayele ke sobaka. Kulambula mikubu kele pete na kusoba: kifwanisu ya nene, bakreyon ya nene, mikubu fioti, to ekrani ya kutula diboko sambu na kulambula.
Pona bifwanisu ya bambuta
Bambuta mingi ke zolaka ve bifwanisu ya bana. Sosa:
- Bisika ya lugangu: kilanga ya bafurere ya nene, dizanga ti maswa, bandeke na lutangu.
- Bima ya kuzaba mbote: tiyere, velo, mbuma, kapu.
- Bifwanisu ya pete mpi ya nene: mandala mpi bifwanisu ya nene ya geometri yina kele na bitini fioti ya nene.
- Bifwanisu ya art to ya bisika yina muntu lenda zabaka mbote, bonso kisika to mpentu yina yandi ke zolaka.
Bika balutiti yina kele na bitini ya fioti-fioti mingi, sambu yo lenda pesa mpasi. Balutiti ya bambuta ya kuimprima kele ndongisila ya mbote, mpi bisalu ya dementia ya kuimprima ya ofele na beto kele ti balutiti ya masonama ya nene.
Bima ya kutula na mesa
- Bisadilu ya nene mpi ya pete na kusimba. Bakreyon ya nene, bamakere ya nene, to bakreyon ya mabaya ya nene kele pete kuluta bamakere ya fioti.
- Mikubu fioti. Mikubu tatu to iya me lunga. Kupona mingi lenda pesa kisakasaka.
- Papie to karte ya ngolo. Papie ya fioti ke pasukaka mpi ke nikisaka. Kangisa bansongi na bande to sadila clipboard.
- Mesa ya pwelele. Katula bima ya nkaka mpi tula lutiti mosi na mbala mosi.
- Elamba to eponge, kana nge kezola kusala nde mikubu vanda malembe.
Kulambula mikubu na tableti
Kisalu ya kulambula mikubu na Golden Moments ke salama na kutula diboko na mukubu mpi na nima na kitini ya kifwanisu. Yo ke lomba ve mayele mingi ya maboko, yo yina yo lenda fwana sambu na bantu yina maboko na bo me kuma ngolo ve mingi. Vanda pene-pene ya muntu sambu beno tala ekrani kumosi, mpi bika yandi pona mikubu. Katula bansangu ya ekrani sambu kifwanisu vanda mambu ya ntete.
Mutindu ya kulambula mikubu kumosi
- Yantika ndilu ya ntete kumosi. Simba kreyon ti yandi, to tula diboko na nge na zulu ya diboko na yandi sambu na mwa bandilu, na nima bika.
- Tubila mikubu mpi bisika. «Mukubu yai ya bleu kele kitoko. Na kisika yina nge me mona masa ya mukubu ya mutindu yai?» ke pesaka nzila ya kutuba kukonda kuyula bangiufula ya kumeka.
- Kembila mambu yina yandi me pona, kansi ve ndilu. «Nge me pona mikubu ya mbote ya tiya» ke pesaka kiese kuluta «Nge me landa ndilu.»
- Bika yandi twadisa. Kana yandi ke zola kusonika na lutiti ya mvimba, bika yandi sala yo.
- Yambula ntangu yandi ke yambula. Tula bakreyon na ndonga, mpi lomba yandi kunwa tii to kutambula mwa fioti.
Kusoba ntangu maladi ya divunza ke sobaka
Na luyantiku ya maladi, bantu mingi ke sepelaka ti balutiti ya mambu mingi mpi lenda pona mikubu ti bifwanisu na bo mosi. Na kati-kati ya maladi, bifwanisu ya nene mpi kupona fioti ke sadisaka. Na bitini ya nsuka, meka kitini mosi ya nene, lutiti ya mukubu ya malembe, to kaka kusimba kreyon ntangu nge ke yimbila nkunga. Bantu ya nkaka ke sepelaka mingi na kutala kifwanisu yina me manisa kuluta na kusala yo.
Sambu na mambu mingi ya kusala na maboko na konso kitini, tala bisalu ya maboko sambu na bambuta badi na maladi ya divunza mpi bisalu ya art sambu na bantu badi na maladi ya divunza.
Ntangu ya kusuka
Yambula kana muntu ke kuma na mpasi, ke pusa lutiti na lweka, to ke monana lembi. Kusuka na nima ya miniti zole kele nsangu ya mbote kana yandi me sepela na yo. Beno lenda vutuka na nima, to meka kifwanisu ya nkaka to kisalu ya nkaka bonso bisalu ya kubokula banzwa.
Bangiufula ya mbala mingi
Keti kulambula mikubu kele mbote sambu na bantu badi na maladi ya divunza ya Alzheimer?
Yo kele kisalu ya pete mpi ya kiese yina bantu mingi ke monaka bonso kisalu ya kupemisa, mpi yo ke lomba ve kuyibuka to mvutu ya sikisiki. Yo kele ve nkisi, mpi kima mosi ve awa ke tuba nde yo ke lembika maladi. Tala yo bonso kisalu ya kiese yina beno ke sala kumosi.
Inki balutiti ya kulambula mikubu me fwana mbote sambu na bambuta badi na maladi ya divunza?
Balutiti yina kele na bisika ya nene, ya pwelele mpi bima ya kuzaba mbote ke salaka mbote mingi: bafurere, bambuma, bilanga, bandeke, bamaswa, to kima yina muntu ke zolaka mingi. Bika bifwanisu ya fioti-fioti yina me fuluka, mpi bika bifwanisu yina ke monana bonso ya bana. Balutiti ya bambuta ya kuimprima mpi bisalu ya kulambula na kutula na ekrani kele nyonso bangindu ya mbote.
Mama na mono ke vanda na kiese ve kana yandi ke lambula na nganda ya ndilu. Inki mono fwete sala?
Songila yandi nde ndilu kele mfunu ve. Pona lutiti yina kele na bitini ya nene, to lomba yandi kulambula lutiti ya mvimba na mukubu mosi. Kembila mikubu yina yandi ke ponaka, mpi yambula kisalu kana yandi ke yindula mpasi.
Keti bantu lenda lambula mikubu na tableti?
Ee. Golden Moments kele na kisalu ya kulambula mikubu, kisika yina nge ke tula diboko na mukubu mpi na nima na kitini ya kifwanisu. Yo ke lomba ve mayele mingi ya maboko mpi yo kele pete na kuyantika mpi na kusuka.
Bisina ya masolo
Beto ke tulaka balien na bimvuka mpe bansosa yina lutiti yai me simbama. Konso kima me talatamaka ntangu lutiti me vutukilamaka na mpa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS