Ko e tali nounou
Ko e fakalanu ko ha ngaue faingofua mo ‘oku ‘ikai ha tali hala. ‘E lava ke ‘osi ‘i ha taimi pē. Ki he kakai ‘oku mo‘ui mo e Alzheimer's pe dementia, filifili ha ngaahi tā ‘oku lahi ‘a e ngaahi kakai lahi, mo foaki ha kulisi mafuli pe feluhi lalahi. Nofo ofi ki he tangata, fakafiefia‘i ‘a e ngaahi lanu ka ‘ikai ko e ‘ikai ke ta‘eʻaongaʻi ‘i he tuʻunga, pea tuku ki he tangata ke fili ‘a e taimi ke taʻofi. Ko e ta‘alo lanu ‘i he tapalēti mo e pepa pulusi ‘oku lelei ‘ai ‘a e ngaahi filifili.
- Filifili ‘a e ngaahi tā ‘oku ‘ikai ko e ngaahi tā fakatamaiti, hangē ko e ngaahi fakatātā ‘o e ngaahi koloa mo e ngaahi motifi lahi mo faingofua.
- Ngāue ‘aki ‘a e kulisi mafuli, feluhi lalahi pe pensolo mafuli. Tauhi ‘a e pepa ‘oku malu, pea tauhi ‘a e lanu ‘oku iiki.
- Ko e fakalanu ‘e lava ke fai ‘i he sikelini ‘aki ‘a e tō ‘a e lanu pea toki tō ‘a e konga ‘o e tā, ‘o ‘ikai ha fiema‘u ki he ngāue nima lalahi.
- Talanoa ki he ngaahi lanu mo e tā, ‘ikai ko e fakamaau ‘i he taimi ‘oku ‘i loto pe ‘i tu‘a ‘a e ngaahi tafa‘aki.
- ‘Oku lelei ‘a e taʻofi taimi si‘isi‘i. Ko e fakalanu fakataha ‘i he miniti si‘isi‘i ‘oku ‘osi ‘a e ngaue kakato.
ʻI he peesi ni (7 ngaahi vahe)
Ko e fakalanu ko ha ngaue ‘oku faingofua taha ke foaki ki ha taha ‘oku mo‘ui mo e Alzheimer’s pe ha founga kehe ‘o e dementia. ‘Oku ‘ikai fiema‘u ha lau, mo ha mahino, pe ha tali totonu. ‘Oku kamata ‘a e nima, ‘oku fakaʻaongaʻi ‘a e mata, pea ‘oku ‘i ai ha tohi‘ata ke talanoa ki ai. ‘Oku ‘ai ‘e he tohi‘ata ni ha fokotu‘u ki hono fili ‘o e ngaahi pepa, ‘a e me‘a ke teuteu, pea mo e founga ke fakalanu fakataha ‘o ‘ikai ke hoko ‘o fakatamaiti pe ko ha fakamatala.
Ko e hā ‘oku fe‘unga ai ‘a e fakalanu mo e kakai lahi ‘oku mahaki ‘i he dementia
‘Oku foaki ‘e he fakalanu ha ngaue ki he nima mo ha ‘ulu‘ulu ki he mata. ‘E lava ke fai ia ‘i he nofo ‘i he tēpile pe ‘i he nofo ‘i he ‘ukuku ‘oku ofi ki he matapa‘anga, pea ‘e lava ke ma‘u mo tuku faingofua. Ko e Alzheimer’s Association ‘oku ‘ilo‘i ‘a e ngaue fakatātā ko ha founga ke fakahā ai ‘a e ongo mo fiefia ‘i he taimi ‘oku ‘i ai, pea ‘oku ‘ikai fiema‘u ha malava fakatātā.
Ko e National Institute on Aging ‘oku fakaʻaongaʻi ai ‘a e filifili ‘o e ngaue ‘oku fe‘unga mo e me‘a ‘oku ‘i ai ‘a e malava, pea fakalelei ‘i he taimi ‘oku liliu ai ‘a e malava. ‘Oku faingofua ‘a e fakalelei ‘o e fakalanu: tohi‘ata lalahi ange, kulisi mafuli ange, lanu si‘isi‘i, pe sikelini ‘oku tō ai ‘a e lanu.
Filifili ‘a e ngaahi tā ‘oku ma‘a ki he kakai lahi
‘Oku ta‘efiemālie ‘a e kakai lahi ki he ngaahi fakatātā fakatamaiti. Vakai ki:
- Ngaahi feitu‘u ‘o e natula: ngoue ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi fua lalahi, vai ‘oku ‘i ai ha vaka, manu ‘i ha vaka‘akau.
- Ngaahi koloa ‘oku ‘ilo‘i: ipu teaa, pasikala, konga fua, pe kofu ‘ulu.
- Ngaahi motifi lahi mo faingofua: ngaahi mandala mo ngaahi fakatātā ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi konga lalahi si‘isi‘i.
- Ngaahi tā ‘oku ‘ilo‘i: ngaahi tā ‘oku ‘ilo‘i ‘e he tangata mei ha feitu‘u pe ha tangata ‘oku ‘ofa ai.
‘Oku ta‘e‘aonga ‘a e ngaahi pepa ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi potu iiki mo lahi, ‘oku faingata‘a ke fakalanu. Ko e ngaahi pepa fakalanu ma‘a e kakai lahi ‘oku lelei, pea ko e ngaahi ngaue fakatātā ‘oku ta‘ofi ‘e ha pa‘anga ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi pepa lalahi.
Ko e hā ‘oku teuteu ai
- Ngaahi koloa mafuli mo faingofua ke puke. Ko e kulisi lalahi, feluhi mafuli pe pensolo ‘oku lahi ‘a e kafo, ‘oku faingofua ange ‘i he peni iiki.
- Lanu si‘isi‘i. Ko e lanu ‘e tolu pe fā ‘oku lava. Ko e ngaahi filifili lahi ‘oku lava ke ‘ai ke mamahi.
- Pepa mālohi pe kāātoa. Ko e pepa mǔ‘ili‘ili ‘oku lava ke maha mo holo. Tapa ‘a e ngaahi kongo ‘aki ha tepi pe ‘aki ha kilipoto.
- Tēpile ma‘a. Toʻo ‘a e koloa ‘oku ‘ikai fiema‘u, pea teuteu ha pepa ‘e taha ‘i he taimi.
- Ha me‘a ke tō pe holoholo ‘aki, hangē ko ha kelekele pe sipongi, ke ‘ai ai ha fakatātā ‘oku mo‘ui‘ia ange.
Fakalanu ‘i he tapalēti
Ko e ta‘alo fakalanu ‘i he Golden Moments ‘oku ngāue ‘aki ‘a e tō ‘a e lanu pea tō ‘a e konga ‘o e tohi‘ata. ‘Oku ‘ikai fiema‘u ha malohi nima lahi, ko ia ‘e lelei ai ki he kakai ‘oku ‘ikai ha malohi ‘i he nima. Nofo ofi ki he tangata koe‘uhi ke mou lava ke vakai ki he sikelini fakataha, pea fakaafe ke ne filifili ‘a e ngaahi lanu. Tāmate‘i ‘a e ngaahi fakamatala, koe‘uhi ke ‘oua ‘e fakahē ‘a e tohi‘ata mei he ngaue.
Founga ke fakalanu fakataha
- Kamata ‘a e laine ‘uluaki fakataha. Pule ‘a e kulisi fakataha mo ia, pe tuku ho nima ki ‘olunga ‘o hono nima ‘i ha ngaahi laine si‘isi‘i, pea toki tuku atu.
- Talanoa ki he ngaahi lanu mo e ngaahi feitu‘u. “‘Oku ‘ofa ‘a e lanu ko ‘eni. Ko e fē ‘a e feitu‘u ‘oku ke sio ai ki he vai ‘oku hangē ko e lanu ko ‘eni?” ‘Oku fakaʻaongaʻi ‘a e talanoa ‘oku ‘ikai ko e fakatotonu.
- Fakafiemālie ki he ngaahi filifili, ‘ikai ko e fakalelei. “Kuo ke filifili ‘a e ngaahi lanu vela” ‘oku lelei ange ‘i he “Kuo ke taʻofi ‘i he ngaahi tafa‘aki.”
- Tuku ke tataki ‘e he tangata. Kapau ‘oku fie tōʻaki ‘a e pepa kotoa, tuku ke ne fai.
- Taʻofi ‘i he taimi ‘oku ne taʻofi ai. Tuku hifo ‘a e kulisi, pea fakaafe ke inu ha tī pe ‘alu ha fononga.
Fakalelei ‘i he taimi ‘oku liliu ai ‘a e dementia
‘I he sitepu ‘uluaki, ‘oku fiefia lahi ‘a e kakai ki he ngaahi pepa lahi mo malava ke filifili ‘a e ngaahi lanu mo e ngaahi fakatātā. ‘I he sitepu lotoloto, ko e ngaahi tohi‘ata lalahi mo ngaahi filifili si‘isi‘i ‘oku tokoni. ‘I he ngaahi sitepu ki mui, feinga ki ha feitu‘u lahi pe, ha pepa ‘oku ‘i ai ha lanu malū, pe ko e tu‘u ‘o e kulisi pea hiva ha hiva. ‘Oku fiefia ‘a e ni‘ihi ‘i he sio ki ha tohi‘ata kuo fakalanu ‘i he fakafiefia ‘i hono fai.
Ki he ngaahi ngaue fakatātā ‘i he sitepu kotoa, vakai ki he ngaue fakatātā mo e kakai lahi mo e ngaahi ngaue fakatātā ki he kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia.
Ko e taimi ke taʻofi ai
Taʻofi kapau ‘oku ‘ita pe loto-hoha‘a ‘a e tangata, ‘oku ne tulihi ‘a e pepa, pe ‘oku ‘ita. Ko e māhina ‘e ua ‘oku ‘osi ‘a e ngaue kapau ‘oku ne fiefia. Ko e kuo lava ke ke foki mai ‘i ha ‘aho kehe, pe feinga ki ha tohi‘ata kehe pe ha ngaue kehe hangē ko e ta‘alo fakasensa.
Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā
‘Oku lelei ‘a e fakalanu ki he kakai ‘oku mahaki ‘i he Alzheimer's?
‘Oku ko e ngaue faingofua mo fiefia ‘oku ‘ilo‘i ‘e he tokolahi ko ha ngaue fakamaluma‘ia, pea ‘oku ‘ikai fiema‘u ha fakakaukau pe tali totonu. ‘Oku ‘ikai ko ha fakamaau, pea ‘oku ‘ikai ko e ‘uhinga ke fakamanatu ke ne fakaʻaongaʻi ki he mahaki. Ke ke fakakaukau ki ai ko ha ngaue fiefia ‘oku fakataha.
Ko e ngaahi pepa fakalanu fēfē ‘oku lelei ki he kakai lahi ‘oku mahaki ‘i he dementia?
Ko e ngaahi pepa ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi feitu‘u lalahi mo e ngaahi koloa ‘oku ‘ilo‘i ‘oku lelei ‘aupito: ngaahi fua, fua‘ā, ngoue, manu, vaka, pe ha me‘a ‘oku ‘ofa ai ‘a e tangata. Vakai ki he ngaahi motifi iiki mo ‘ikai ha ngaahi potu lahi, pea vakai ki he ngaahi tā ‘oku fakatamaiti. Ko e pepa fakalanu ‘aki ‘a e ‘aho‘aho pe ‘i he tapalēti ‘oku lelei ‘aupito.
‘Oku fakamamahi ‘a e fa‘ē‘eku ‘i he taimi ‘oku ne tō ‘i tu‘a ‘i he tā. Ko e hā ‘oku totonu ke u fai?
Tala ‘o pehē ‘oku ‘ikai ha mahu‘inga ‘a e ngaahi tafa‘aki. Filifili ha pepa ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi feitu‘u lalahi, pe fakaafe ke ne lanu‘i ‘a e pepa kotoa ‘i ha lanu ‘e taha. Fakafiemālie ki he ngaahi lanu ‘oku ne filifili, pea taʻofi kapau ‘oku ‘ita pe loto-hoha‘a.
‘E lava nai ke fai ‘a e fakalanu ‘i he tapalēti?
‘Io. ‘Oku ‘i ai ha ta‘alo fakalanu ‘i he Golden Moments ‘oku tō ai ‘a e lanu pea tō ‘a e konga ‘o e tohi‘ata. ‘Oku ‘ikai fiema‘u ha malohi nima lahi, pea faingofua ke kamata mo taʻofi.
Ngaahi mataʻitohi
ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS