Nhlamulo ya nkoka
Mintlawu ya ku hetisa rito yi hlaya rito leri tivekaka, kutani yi yima hi nkarhi ku nga si fika eka rito ra makumu, lo fana na "Ku nga verhi tinkuku ta wena ku nga si tlhela..." Munhu a hetisa makumu, kumbe a hlawula kati ka swihlawulekisa swimbirhi kumbe swinharhu. Tirhisa marito lama munhu a ma tivaka eka vutomi bya yena, nyika swihlawulekisa, kutani u teka mpendulo yin'wani ni yin'wani tanihi sungulo ra vulavulo, ku nga ri tanihi leyi nga kahle kumbe leyi nga biha. Golden Moments yi ni ntlawu wa ku hetisa rito wo nga riki na mbhoyi, lowu nga endliwaka eka thebulete kumbe komputara.
- Tirhisa marito lama nga eka vutomi ni tikhale ta munhu, kutani u nyika swihlawulekisa swa makumu loko mpendulo yo pfuleka yi tika.
- Vulavula xiphemu xo sungula hi ku olova, u yima, u tshama u languta. Ku nga ri ku hetisa rito hi ku hatlisa, ku nga ri ku vutisa.
- Teka mpendulo yin'wani ni yin'wani tanihi sungulo ra vulavulo. Vula 'Hi rito leri lahleke' kutani u vulavula hi rona, ku nga ri ku n'wi lulamisa.
- Marito ya tindzimu a ma nga ni nkoka. Hlayisa marito lama olovaka ni lama tivekaka eka vanhu lava nga endzhaku ka nkarhi lowu lowu.
- Yima loko munhu a lahlekeriwa hi ntsako. Miniti ya ntlhanu ku ya eka khume ya marito i ntlawu wo hetiseka.
Eka pheji leyi (7 tiphara)
Ntlawu wa ku hetisa rito wu tirha hi rito leri tivekaka leri yimaka hi ku hatlisa ku nga si fika eka rito ra makumu. Eka vanyingi, i ndlela leyi olovaka yo tsakela nkarhi swin’we, hikuva marito ya khale ma tivekile, naswona munhu a nga fanelangi ku tsundzuka swilo swa namuntlha. Ndzima leyi yi hlamusela ndlela yo tlhela, ku hlawula marito, ni ku hlayisa ntlawu wo olova.
Ntlawu wa ku hetisa rito i yini?
I ntlawu wo koma lowu munhu un’we a hlayaka xiphemu xo sungula xa rito, kutani wun’wani a hetisa makumu. Swikombiso swi katsa “Mintirho yi vulavula ku tlula…” ni “Mhundzu wo sungula wu kuma…” Munhu a nga vula makumu hi rito, a komba leswi, kumbe a hlawula kati ka swihlawulekisa swimbirhi kumbe swinharhu leswi u swi nyikaka. Van’wana va tsakela ku va loyi a hlayaka xiphemu xo sungula.
Golden Moments yi nyika ntlawu wa ku hetisa rito wo nga riki na mbhoyi hi tipalo leti kulu. U nga wu tirhisa hi ku nga ri na skirini, hi ku hlaya xiphemu xo sungula kutani u yima.
Ndlela yo tlhela hi nyinyiksu
- Hlawula nkarhi lowu rhulaka kutani u tshama eka ntiyiso wa mahlo na munhu.
- Hlaya xiphemu xo sungula hi ku olova, hi rito ro olova, kutani u yima. National Institute on Aging yi kombisa ku vulavula hi ku olova ni mintirho yo koma.
- Yima. Nyika nkarhi wa miniti yin’wani. Loko ku nga ha vi na mpendulo, nyika swihlawulekisa swimbirhi kumbe swinharhu, un’we wa swona wu ri wa ntiyiso.
- Dzunisa mpendulo yin’wani ni yin’wani. “Ina, i leyi” kumbe “A ndzi nga ri ni ku anakanya leswi” swi endla leswaku ntlawu wu va wa ntsako.
- Vulavula hi rito. Vutisa leswi yi vulaka eka yena, kumbe a yi ve kwihi. Laha ku nga ni nkoka lerikulu.
- Hetisa loko va karhala. Marito mambirhi ni ntsako i nkarhi wo hetiseka.
Ku nyika swihlawulekisa handle ka ku vutisa
Swihlawulekisa swa makumu swi nga endla ntlawu wu olova, kambe swi nga endla munhu a titwa a ri ehansi ka ximbirhi loko swi nyikiwa tanihi xihoxo. Hlayisa ku olova. Vula “Xo a xi ri ku yingisa kumbe ku hlawula?” ku nga ri “Hi yihi leyi?” Nyika swihlawulekisa endzhaku ka nkarhi wo yima, ku nga ri swa ntsanvu, leswaku munhu a ta kuma nkarhi wo anakanya.
Loko munhu a hlundzuka kumbe a titwa a nga kahle, hlaphela ntlawu kutani u ya emahlweni. Switsundzuxo swa vulavulo swi kombisa ndlela yo cinca ndlela ya ku tirha handle ka ku tirhisa ku hlundzuka.
Ku hlawula marito lama faneleke munhu
- Tirhisa marito ya munhu. Vutisa vanhu va ndyangu leswi tata kumbe nyanyana a a ku vula minkarhi hinkwayo. Marito ya vutsongo a ma olovi ku tivisa.
- Hlawula marito yo koma lama olovaka. Marito ya mimpfhuka, khitšheni, mimbyana, ndyangu ni tinkarhi ta lembe a tiyiwa swinene naswona a ma olovi ku landza.
- Hlayisa swi olova. Marito leyi nga ni marito lama khale kumbe ndzayo wa vunene yi nga endla vunchumu byi nga tiyiseki. Hlayisa yona eka lava swi tsakelaka.
- Languta ririmi. Swivulavulo swo tala a swi tlhamusiwi. Tirhisa marito leswi munhu a ma tivaka eka ririmi ra yena, hambi ku ri ku fanele ku kuma marito lamantsha.
Marito hi tinhlokomhaka
Kutani hi tinhlokomhaka ta nkoka. Swikombiso swa swona ti kombisiwa hi mabakanya leswaku u tiva makumu: u hlaya xiphemu xo sungula ntsena.
- Mpfuka: “Mpfuka wa mixo wu…” (makumu: “u ta basa hi nkarhi wa ntlhanu”); “Lunghi ra mpfuka ri ni…” (leri kuma ndzawu).
- Khitšheni ni swakudya: “Vaphekisi va ntsongo…” (va onha swakudya); “Ku nga verhi tinkuku ta wena ku nga si…” (ku nga si tshovela).
- Ndyangu: “Ndyangu i ndzawu lowu nga ni mbilu…” (i ndzawu); “Ngati i ntsenyi ku tlula…” (mati).
- Minkarhi ni swilo swa ndzawu: “Mavunguvungu ya ntlhanu ya…” (vuwa swa siku); “Mhundzu wa munhu wu nga…” (wu tlhava).
Loko munhu a nga koti ku hlamula?
Van’wana va nga kumi marito hi nkarhi wa vutomi lebyi tele. Nga tshiki ntlawu. Hlaya rito, u tsaka, kutani u kombela mpendulo hi nkombiso, nhloko, kumbe hi ku khetha xifanekiso. Ku avelana nkhuvo wo tivekaka i nkarhi wo avelanaka. Hlanganisa ntlawu ni mimbango, ku khoma mavoko, kumbe mati ya ku hisa, tanihi leswi nga eka mintirho ya nkarhi wo hetelela.
Ku tirhisa marito hi ndlela yin’wani
Marito ma nga hlamusela swilo eka mhaka ya vutomi bya khale bya munhu. U nga vutisa swivutiso leswi nga eka swivutiso swa nkumbuko, kumbe u ringeta ntlawu wo fana na karata ya vulavulo. Ku engetela mintirho hi nkarhi wa siku, vona mintirho ya vanhu lava nga ni dementia.
Swivutiso leswi vulavuriwaka swinyingi
Mintlawu ya ku hetisa rito eka dementia yi wu ri yini?
I ntlawu lowu hlayaka rito leri tivekaka ku ya eka rito ra makumu, kutani wu kombela munhu a hetisa. Vanhu va nga hetisa makumu hi rito, va kombisa leyi hlawuleke, kumbe va tsakela ku yingisa rito. Golden Moments yi nyika ntlawu wo nga riki na mbhoyi lowu kombisaka swihlawulekisa eskirini naswona wu humesa makumu hi ndlela yo olova.
Ku hetisa rito i xiviko xa tsundzuka?
Swi nga va xiviko loko swi endliwa tanihi quiz. Endla swi va nkarhi lowu olovaka wa swin'we, nyika swihlawulekisa, hlaphela rito leri nga vavisaka, kutani u nga kombisi mpfhuka. Xikongomelo i ntsako ni vulavulo.
Ku yini marito lama tirhaka kahle eka vanhu lavakulu lava nga ni dementia?
Marito ya nkarhi lowu nga ni timhaka ta vutomi bya siku ni siku ya tirhaka kahle: mimpfhuka, ndlu ni khitšheni, ni marito ya ndyangu kumbe ya tinkarhi ta lembe. Marito ya vutomi bya munhu la vuriwaka yona ya ya olova ku tivisa. Hlaphela marito ya tindzimu lama nga tivekiki, lama nga ta endla vunchumu byi nga tiyiseki.
Loko munhu a nyika makumu yin'wani, ndzi endla yini?
Yi amukela hi ku olova, u vutisa leswi yi vulaka eka yena. Vanyingi va nyika makumu yo hambana kambe ya nkoka, kumbe ya rito rin'wani. Tirhisa yona tanihi ndlela yo sungula ku vulavula hi vutomi bya yena.
Swibumabumelo
Hi tlhela hi yisa eka swiyimo ni tidyondzo leswi pheji leyi yi swi tshembelaka. Un'wana ni un'wana a a kambisisiwile loko pheji yi tlhariheliwa.
- Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease: Do's and Don'ts · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS