Mvutu ya nkufi
Bisalu ya art ke salama mbote kana yo kele nkufi, ke simba mabanza mpi kele ti ndambu ya ntete ya pwelele. Meka kusala mukubu ya masa, collage ya bifwanisu ya bazulunalu, ntoto ya pete ya kusala, craie ya mikubu na papie ya ndombe, to kutula bima ya matiti ti mukubu. Yantika konso kisalu kumosi. Pona bima ya ke lembika ve, ya maboko ya nene, ya kele ve ti bima ya fioti to ya nseke, mpi yidika yo na mutindu ya muntu. Kiese ya kusala kele mfunu kuluta; kisalu ya me mana kele kaka diambu ya mbote ya nkaka.
- Pona bisalu yina kele ti ndambu mosi ya pwelele ya kubanda, bonso kutula pinceau na mukubu to kupasula kifwanisu, sambu muntu kuyantika na pete.
- Sadila bima ya ke lembika ve, ya maboko ya nene, ya kele ve ti bima ya fioti, ti mupepe ya mbi to ti bima ya nseke.
- Yantika kumosi, na nima vutuka mwa nima. Bantu mingi ke lombaka kaka ndambu ya ntete mpo na kulanda.
- Sobaka kisalu na mutindu mayele ya muntu ke sobaka, banda na bisalu ya fioti tii na bansobolo ya nene ya ke simbaka mabanza.
- Pesa dikebi na baponi mpi na mutindu bima ke wakana na maboko, kansi ve na mayele ya kusala, mpi yambula ntangu kisalu ke pesa diaka kiese ve.
Na lutiti yai (bitini 10)
Bisalu ya art lenda vanda nzila ya mbote ya kulutisa ntangu ti muntu yina ke zingila na mavimpi. Yo ke sadisa maboko, meso mpi mabanza, mpi yo ke pesa diambu ya kutubila. Lutiti yai ke pesa bisalu ya sikisiki ti bandambu ya pete, mpi malongi ya kupona bima na mutindu ya mbote. Mpo na mabanza ya kuluta sambu na art ya bambuta, bonso kubuya bima ya bana, tala bisalu ya maboko mpi ya art mpo na bambuta badi na mavimpi.
Mutindu ya kuyantika konso kisalu ya art
- Yidika yonso na ntwala. Tula kima mosi to zole, elengi ya kutanina mesa mpi dilembi ya madidi.
- Monisa ndambu ya ntete. Tula pinceau na mukubu, pasula kitini ya ntete, to fina kitini ya fioti ya ntoto ya kusala, mpi benda yandi na kusala mutindu mosi.
- Salaka pembeni na pembeni. Bika kisalu na nge pembeni sambu kisalu kuvanda bonso ya nge zole, kansi ve bonso nge ke tala yandi.
- Tubaka sambu na bima yina nge ke mona. Tubila mikubu, mutindu bima ke wakana na maboko mpi banzila, kansi ve kufundisa kisalu.
- Yambula na ntwala nde ngolo kumanisa. Minuta kumi tii makumi zole mbala mingi kele ntangu ya mbote.
Alzheimer’s Association ke tuba nde art kele nzila ya kumonisa mabanza mpi kusala bima ya mpa kukonda kulomba mayele ya art. National Institute on Aging ke pesa ndongisila ya kukabula bisalu na bandambu ya fioti, ya pete.
Mukubu ya masa (watercolor wash)
Sadila papie ya ngolo ya mukubu ya masa, pinceau ya nene ya pete mpi mikubu mwa fioti na bakopo ya fioti ya masa. Wutisa papie ti masa ya pwele, na nima bika yandi kutula mikubu na zulu na yo. Bendisa papie malembe sambu mikubu kutambula. Nsuka na yo kele kifwanisu ya pete yina ke lombaka ve pulani.
- Kitini ya luyantiku: Bika yandi kupona mikubu mpi kupenta kifwanisu ya kisika.
- Kitini ya kati: Pesa mikubu zole to tatu mpi wutisa papie mpo na yandi.
- Kitini ya nsuka: Simba papie ntangu yandi ke tula mukubu ti éponge.
Collage ya bazulunalu
Vukisa balutiti ya bazulunalu yina kele ti bifwanisu ya ngolo ya bintuntu, madia, bambisi, bakamio to banzietelo. Pasula bifwanisu na bitini ya nene, yina kele pete kuluta kuzenga, mpi kola yo na lutiti ya ngolo. Collage ke sadisaka masolo, sambu konso kifwanisu lenda yibusa kimbuktu. Yo ke fwanaka mpo na muntu yina ke zolaka kuyidika mpi kupona.
Ntoto ya pete ya kusala
Ntoto ya ke yuma na mupepe to ntoto ya pete ya kusala lenda vanda kufina, kubenda mpi kukamuna. Sala kopo ya pete to dilonga ya lalama. Ntoto yai ke simbaka maboko, yo yina yo lenda pesa pima na bantu yina ke zolaka kusimba bima. Bika bitini kuvanda ya nene, mpi buya bisadilu ya kele ti nsonge ya nseke.
Craie ya mikubu na papie ya ndombe
Papie ya ndombe ke sadisa mikubu ya craie kumonana mbote. Sadila bakreyon ya nene mpi bika muntu kusala bansobolo ya nene to kuvukisa ti musapi to ti papie ya pete. Craie ke basisaka putulu, yo yina yidika yo na zinga mpi kukula maboko na nima. Pona craie ya pete yina kele ti kidimbu nde yo ke lembika ve.
Kutula bima ya matiti
Vukisa matiti ya nene na kilanga, tula mukubu ya ke kukulaka na misisa na yo, mpi finika lutiti na zulu ya papie. Katula yo malembe mpi tala kifwanisu yina me bikala. Kisalu yai ke wakana mbote ti bisalu ya nganda mpi ya kilanga, mpi yo lenda banda ti nzietelo ya fioti ya kuvukisa matiti.
Kuyidika bilele mpi bintuntu
Pona bitini ya bilele ya kuswaswana na mutindu yo ke wakana na maboko, to yidika bintuntu mwa fioti ya mpa na vase. Yai kele bisalu ya ke simbaka mabanza yina kele ti kingolo fioti. Yo ke fwanaka mpi mpo na bantu badi na bitini ya nsuka. Mpo na bangindu ya nkaka, tala bisalu ya ke simbaka mabanza mpo na bantu badi na mavimpi.
Kupona bima ya art
Bima ya nge ke pona kele mfunu mingi mpo na kizunu mpi kikesa kuluta mpo na kitoko. Ntangu nge ke pona, tadila:
- Ya ke lembika ve mpi ya ke kukulaka: Sosa bidimbu yina ke monisa nde yo ke lembika ve mpi tala kana mikubu ke kukulaka.
- Maboko ya nene: Bakreyon ya nene, bapinceau ya nene mpi craie ya nene ke simbama mbote na diboko.
- Kukonda bima ya fioti: Buya mabanga, bakipu, bima ya ke sema mpi bima ya fioti ya ke sema yina muntu lenda mina.
- Kukonda bima ya nseke: Sadila makasi ya kizunu to pasula papie na maboko.
- Alerzi: Tala mambu ya me tala latex mpi konso alerzi ya nkanda ya nzutu yina nge me zaba.
- Kumonana mbote: Mikubu ya ngolo na papie ya mpembe to ya ndombe ke monana pete.
- Ndonga ya nkufi: Bima zole to tatu me lunga. Bima mingi lenda vanda mpasi.
- Kupetula na pete: Sadila zinga, elengi ya plastiki mpi dilembi ya madidi, sambu mvindu kukonda kuvanda kikuma ya kuyambula.
Kusobaka na kutadila kitini
Na kitini ya luyantiku, bantu mingi lenda yidika mpi kumanisa kisalu ti lusadisu ya fioti. Na kitini ya kati, pesa baponi fioti mpi lutwadisu mingi. Na kitini ya nsuka, tula dikebi na bansobolo ya ke simbaka mabanza bonso kufina ntoto ya kusala to kutula mukubu ti éponge, mpi sepelaka ti mambu yina ke salama kansi ve ti kumanisa kisalu.
Mpo na bangindu ya nkaka na kutadila kitini, tala kitini ya luyantiku, kitini ya kati mpi bisalu ya kitini ya nsuka. Kana muntu ke buya to ke wa nkaka, lutwadisu na beto ya ntangu muntu ke tuba nde ve ke monisa mutindu ya kuvutuka mwa nima.
Vukisa ti nsaka
Na nima ya ntangu ya kupenta, meka coloring na tableti bonso kulanda ya pima, to picture puzzle bonso kisalu ya nsuka. Zole yango ke sadisa maboko kukonda kulomba mayele ya fioti mingi.
Bangiufula ya mbala mingi
Bisalu ya art ya nki ke fwanaka mpo na bantu badi na mavimpi?
Banzila ya mbote kele mukubu ya masa na papie ya ngolo, collage ya bifwanisu ya bazulunalu, ntoto ya pete ya kusala mpo na kufina mpi kubenda, craie ya mikubu na papie ya ndombe, kutula bima ya matiti ti mukubu ya ke kukulaka, mpi kuyidika bilele to bintuntu. Pona kisalu yina ke fwanaka ti bima yina muntu ke zolaka mpi ti mayele na yandi.
Inki mutindu mono lenda pona bima ya art mpo na muntu yina kele na mavimpi?
Sosa bima ya ke lembika ve, ya ke kukulaka, ya maboko ya nene mpi ya mikubu ya ngolo. Bika bima ya fioti bonso mabanga, bakipu, bima ya ke sema, maneti ya vitirio to bima yonso yina muntu lenda mina. Tala kana muntu kele ti alerzi, bonso na bagan ya latex to na mikubu ya nkaka. Sadila bima ya ke monana mbote, bonso papie ya mpembe ti mukubu ya ngolo, mpi bika ndonga ya bima kukonda kuluta.
Keti muntu yina kele na kitini ya nsuka lenda sala art?
Ee, ti bansobolo ya pete yina ke simbaka mabanza. Meka kufina ntoto ya pete ya kusala, kupenta ti pinceau ya nene na zinga ya masa, to kuyidika bitini ya bilele ya kuswaswana. Nge lenda vanda na mfunu ya kutwadisa diboko na yandi. Kutala mpi kutuba sambu na mikubu kele mpi mutindu ya kuvukana.
Keti yandi ke tuba nde yandi lenda penta ve?
Pesa yandi kikesa nde art kele mpo na kiese ya mikubu mpi ya mutindu bima ke wakana, kansi ve mpo na mayele. Yantika ndambu ya ntete nge mosi mpi benda yandi na kulanda. Kana yandi ke buya kaka, pesa kisalu ya nkaka; tala lutwadisu ya mutindu ya kusala ntangu muntu ke buya to ke wa nkaka.
Bisina ya masolo
Beto ke tulaka balien na bimvuka mpe bansosa yina lutiti yai me simbama. Konso kima me talatamaka ntangu lutiti me vutukilamaka na mpa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS