Аҭак кьаҿ
Адеменциа зцу адуцәа рзы аҟазареи арукадельеи аиҳабацәа рҩызазар ауп: акварель, ажурналқәа ирҭыху аколлаж, ашәҭқәа реилаҵара, аԥслымӡ, аоткрытка маҷқәа рыҟаҵара ма адуцәа рзы асахьақәа рҭаԥшра. Маҷк аматериалқәа рхыҵәра, уахәҭоузар раԥхьатәи ашьаҿа аҟаҵара ацхыраара, усуцыԥхьаӡа ацәажәара — зегь раасҭа ихәарҭоу ари еицҵаара ауп. Аус зегьы хыркәшоуп ҳәа азин ҟаларгьы аԥсоуп.
- Иалшәх аиҳабацәа рзы ииашоу аматериалқәеи атемақәеи: акварельтә қаӷь, иҵоу ашәҭқәа, ажурналтә сахьақәа; абыржәлақәеи, анахьцақәеи, амультфильмқәеи рыцәцароуп.
- Апроцесс ахь шәахы шәырха: аԥштәқәа, аԥслымӡ амч, ацәажәара. Ихыркәшоу аусумҭа хықәкыс иҟам, уи убас еиӷьхо акәуп.
- Шәалшозар ахықәкы аҭара шәҽазышәшәа, иаҳҳәап, амаҭа дизырхо аоткрытка ма астол ирԥшӡо акомпозициа.
- Ишәыхылԥаало ауаҩы аус алагара дацхраа, анаҩс маҷк уацәаха. Еицылгара акист лассы-лассы азыхоит.
- Апроектқәа акырӡа заамҭазы хыркәшазар акәӡом, аамҭа ду шахьаӡо аҟәыҵра еснагь иҟалоит.
Ари адаҟьаҿы (9 аҟәшақәа)
- Иарбан ҟазшьоу аҟазаратә ус аиҳабацәа ирықәшәо иҟазҵо, ахәыҷтәы акәымкәа?
- Избан апроцесс ахь ухы ахархәара захадоу, аусумҭа аҵыхәтәантәи ахыркәшара акәымкәа?
- Аԥышәара шәазыҟаҵар ҟало аҟазаратә идеақәа
- Ишԥазеиҿыскааша аҟазаратә сессиа?
- Ишԥаҳалшо аҟазара аԥсахра адеменциа ҽеилацыԥхьаӡа?
- Аҟазаратә материалқәа ршәарҭадара
- Анбаҳҟәыҵлатәу?
- Аусумҭа ацәыргара, ауаҩы игәаԥхозар
- Ҳхәмаррақәа рҟны аҟазара аилаҵара
Аҟазареи арукадельеи адеменциа змоу ауаа рҽаарԥшразы алшара рырҭоит, уи ажәа ииашақәа рыԥшаара дахьыԥшымкәа. Alzheimer’s Association аҳәоит аҟазаратә проектқәа ахыркәшареи ахықәки ргәакьареи рҽаарԥшразы алшареи рааргар шрылшо, ишәыхылԥаало ауаҩы изыгьы, убас ишәаргьы шәзы. Ахадара змоу — аусқәа аиҳабацәа ирықәшәо, имарио, насгьы ақәыӷәӷәара ацымкәа рыҟаҵара ауп. Ари адаҟьа иаҳнарбоит ииашоу апроектқәа, урҭ реиҿкаашьа, насгьы аҭагылазаашьақәа ҽеилацыԥхьаӡа урҭ рыԥсахра шрылшо.
Иарбан ҟазшьоу аҟазаратә ус аиҳабацәа ирықәшәо иҟазҵо, ахәыҷтәы акәымкәа?
Аиҳабацәа ирықәшәо аҟазаратә ус ииашоу аматериалқәеи, аиҳабацәа ртемақәеи, апатуқәҵаратә бжьыи ахархәоит. Alzheimer’s Association иаҳәоит апроектқәа аиҳабацәа рыҩаӡараҿы рыхьчара, насгьы ауаҩы ипату ларҟәуа ма хәыҷтәу ҳәа избо акәзаалакгьы ацәцара.
| Ахәыҷтәы иеиԥшуп | Аиҳабацәа ирықәшәоит |
|---|---|
| Абыржәлақәа, аԥсабаратә нахьцақәа, алақәа | Акварельтә қаӷь, амаҭәа, иҵоу ашәҭқәа |
| Амультфильмқәа рсахьақәа рҭаԥшра | Абаҳчақәа, ахылԥаалатә хаҳәқәа, амашьынақәа ма аԥсабара рсахьақәа |
| Ес-хыҵра «ибзиоуп» ҳәа ахәшьара аҭара | Ииашоу ацәажәара: «Ари аҵәца ҟаԥшь аԥштә иаварцә даара иԥшӡоуп» |
| Хықәкы змам арукаделье | Аҩыза изы аоткрытка, астолтә композициа, аҳамҭа |
| Аҵара иеиԥшу анапхгара | Ааԥхьара: «Ари сзыҟауҵарызма?» |
Ишәыхылԥаало ауаҩы игәаԥхарақәа шәазхәыц. Аџьынџьыр азабз змоуз амаҭәа далаҟазар дгәырӷьар алшоит. Апенсиа иахьа иҟоу аинженер идуум амаҭәарқәа рыла амодель аиқәыршәара ма аматериалқәа реилаҩра бзиа ибозар ҟалоит. Аҵарадырҩыс иҟаз аоткрыткақәа рыҟаҵара игәаԥхозар алшоит.
Избан апроцесс ахь ухы ахархәара захадоу, аусумҭа аҵыхәтәантәи ахыркәшара акәымкәа?
Избанзар еицырцыз аамҭа ауп зегь раасҭа ихәарҭоу. Alzheimer’s Association аҩны адискуссиақәеи аусқәеи рзы анапхгараҿы иаҳәоит апроцесс ауп ахықәкы, ахыркәшара акәӡом ҳәа. «Аҵәца мацара» змоу асахьагьы сахьауп. Х-сахьак заҵәык змоу аколлажгьы коллажуп.
Ассоциациа убасгьы иазгәанаҭоит апрофессионал сахьаҭыхҩы иусқәа рыԥсахра даргәаанар шрылшо, аха асахьаҭыхра амаҭәа даара ззымдыруаз ауаҩы ари ҿыц ихы аарԥшразы алшара аҳасаб ала игәаԥхар шрылшо. Ишәыхылԥаало ауаҩы заанаҵтәи сахьаҭыхҩызар, иара бзиа иибоз аматериал акәымкәа даҽак шәаԥышәа, уи еиҿырԥшрас акәымкәа, ахәмарра аҩыза иаҳасаб ала иааирԥшырц азы.
Аԥышәара шәазыҟаҵар ҟало аҟазаратә идеақәа
Ес-идеа иацуп аус уадаҩхаргьы уи имарианы аҟаҵашьа.
- Акварельтә ӡыхыҵра. Ишәҵа акварельтә қаӷь ҵаршәышәа, насгьы ауаҩы акист ду ала аԥштәқәа ақәиҭәарц шәақәиҭтә. Аԥштәқәа хаҭала еилоуеит, убри аҟынтә гха змоу ахыркәшара ыҟаӡом. Имариоу: ҩ-ԥштәык заҵәык ирыдшәга, ма аӡы мацара ала асахьа аҭыхра ақаӷь шкәакәа ҵаршәышәа аҿы.
- Ажурналтә коллаж. Заанаҵтәи абаҳча аҟазаара, афатә ҟаҵара, амашьынақәа, аныҟәарақәа ма ауаҩы иколлекциақәа ирызку ажурналқәа ирҭых. Урҭ рхала алхра ақаӷь ҵаршәышәа ахь рхьыӡра шәалшоит. Имариоу: заанаҵтәи иҭыху ԥшь-сахьак аҵәца ҭыршьыи шәырҭа, еицырҵәца.
- Ашәҭқәа реилаҵара. Alzheimer’s Foundation of America иҭыху ашәҭқәеи аҵиаақәеи реилаҵара имариоу асезонтә композициақәа раҳасаб ала аус азура шәабжьанагоит. Ижәпау, еиҵарда игыло авазеи заанаҵтәи ихыху аҵлақәеи шәхы иашәырхәа. Имариоу: акәаба маҷ аҿы ашәҭ маҷқәа руак-руакла рыҵаҵара.
- Иҵоу ашәҭқәа змоу аоткрыткақәа. Ашәҭқәа ашәҟәы даҟьақәа рыбжьара мчыбжьык шәырҵа, анаҩс еикаԥсоу ақаӷь ҵаршәышәа ахь шәирҵәца. Имариоу: аҵәца шәара иҭышәшьоит, ауаҩы уи ашәҭ иқәирҵоит.
- Аиҳабацәа рзы асахьақәа рҭаԥшра. Иалшәх ииашоу аконтурқәеи атемақәеи змоу адаҟьақәа. Ҳара ркьыԥхьра зылшо асахьақәа рҭаԥшра убасгьы аекран аҿы аԥштәи асахьа ахәҭеи шәрықәхәацыԥхьаӡа рҭаԥшра алшоит. Имариоу: еиҳа иду уаҭақәа, еиҵоу аԥштәқәа, ижәпау амакерқәа.
- Аԥслымӡ ма ахәышҭара ҭәада. Иԥсыло аԥслымӡ ма ахәышҭара ҭәада еиҵашәыршәа, шәақәыӷәӷәа, аформа шәарҭа. Аԥслымӡ ахь абӷь ақәыӷәӷәара имариоу асахьа аҟаҵара алнаршоит. Имариоу: иашаны амчреи аиҵаршәреи хаҭала усумҭоуп. Ауаҩы аԥслымӡ аҿахәахь иимҵарц ахылаԥшра аҭахуп.
- Аоткрыткақәа рыҟаҵара. Alzheimer’s Association ари ииашоу хықәкык аҳасаб ала ақәыргылара шәабжьанагоит: «Ҳара ҳҩыза агәабзиара иззеиӷьаҳшьо аоткрытка иҳарҭоит. Сацхрааума?» Заанаҵтәи иҭыху ақаӷь ҵаршәышәеи ашәҭқәа рсахьа змоу анахьца маҷқәеи даара ибзианы аус руеит.
- Афотоальбом аиқәыршәара. Ажәытә фотосахьақәа, аоткрыткақәа ма абилетқәа ралбом даҟьақәа рахь еицырҵәца. Ес-сахьак аазы шәацәажәоит. Ажәытә аамҭақәа ралацәажәара имариоу амҩақәа рзы ҳәа шәаԥш ҳара агәалашәарақәа рзы ҳнапхгара.
- Амаҭәеи атекстуреи рпанельқәа. Авельвет, абаҳар, аџьут, ашьаша ркьасақәа ақаӷь ҵаршәышәа иахьырҵәца. Уи аҟаҵара хаҭала усумҭоуп, анаҩс уи анкьаҭрагьы даҽа хықәкууп. Еиҳаны аидеақәа ҳара ҳ сенсортә усқәа рнапхгара аҿы иҟоуп.
- Аҵла имариоу ахархәара. Аҵла азабз бзиа избоз ауаҩы изы аҵла хәыҷы аҭашәрышәра ма аԥсаатә ҩны аԥштәы аҭаҭәара идыруа аҩызазар алшоит. Аҵар амаҭәарқәа ралхра шәацәца, шәахылаԥшла.
- Амузыка аҵаҟа асахьа аҭыхра. Бзиа ижәбо амелодиа ашәыркы, агәахәара иақәшәо аформақәеи аԥштәқәеи рсахьа шәҭых. Ари ауаа рацәа бзиа ирбо ҩ-уск еиднакылоит. Шәаԥш амузикатә усқәа.
Ишԥазеиҿыскааша аҟазаратә сессиа?
- Заанаҵтәи аҽазыҟаҵара. Ауаҩы шәаԥхьаӡара аԥхьа зегь шәыркьаса, шәиаша, еиқәыршәа. Амачыс шәаԥшаацыԥхьаӡа аԥшра аамҭа ыӡыр ҟалоит.
- Имаҷны шәахьча. Ҩ-ԥштәык ма х-ԥштәык, акист заҵәык, ақаӷь даҟьа заҵәык. Алхра рацәа аԥырхагазар ҟалоит.
- Астол шәыхьча. Апластиктә маҭәа ма ажәытә хҭыра лассы аҭагылазаашьа иаԥырхагахар ҟалоит ҳәа агәҭынчымра амырҭоит.
- Еиваргыланы шәтәа. Уара ухаҭа уус иахылԥаа уара иаварцә. Уи еицырцу акәуп, контрол аҭахуп ҳәа иубаӡом.
- Алагара дацхраа. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит акист амҩаԥгара шәара шәҩык еицшәылагар шшахәҭоу. Ианрылагуа, ауаа рацәа хаҭала иацырҵоит.
- Усуцыԥхьаӡа шәацәажәа. Аԥштәқәеи атекстурақәеи шәрылацәажәа, ма аҟазара агәалашәарақәа шәырҭа. «Ари иарбану?» џьбароу азҵаарақәа шәрыцәца.
- Аамҭа рацәа шәырҭа. Апроект акырӡа заамҭазы ихыркәшазар акәӡом.
Ишԥаҳалшо аҟазара аԥсахра адеменциа ҽеилацыԥхьаӡа?
| Аҩаӡара | Иаҳа аус зуа | Иԥсахлатәу |
|---|---|---|
| Алагамҭа | Аҵарақәа, асахьақәа рҭаԥшра, альбоми открыткеи рыҟаҵара, афотосахьа иалхны аҭыхра | Апроектқәа ралхра шәырҭа; ацәажәара шәхьча |
| Абжьаратә | Заанаҵтәи иҭыху аколлаж, акварель, ашәҭқәа реилаҵара, иду уаҭақәа рҭаԥшра | Шьаҿа-шьаҿала; шәара шәхала шәыркьаса, шәирҵәца |
| Аҵыхәтәантәи | Акист ду ала ахыҵрақәа, аԥслымӡ амчра, амаҭәа анкьаҭра, шәахьыҭыхуа аԥшра | Асенсорика ахь шәахы шәырха; шәалшозар анапы имарианы шәнаԥхга |
NHS иаҳнарбоит аҵыхәтәантәи аҩаӡарақәа рҿы аусқәа еиҳа имариахар шауо, насгьы асенсортә ҵакы ахь ирырхахар шауо. Даҽаӡәи сахьа диҭыхуа ахәаԥшреи, аԥштәқәа рылацәажәареигьы — алахәхара ииашоу формауп. Еиҳаны аҩаӡарақәа рзы аидеақәа шәрыԥшаарц азы, шәаԥш ес-ҩаӡара азы аусқәа.
Аҟазаратә материалқәа ршәарҭадара
- Иалшәх шәарҭадара змам аԥштәқәа, амакерқәа, насгьы аҵәца ҭыршьқәа.
- Амачысқәа, аҵар аԥшаҳәқәа, насгьы ашоура змоу аҵәца пистолетқәа шәрыцәца. Агәылхрақәа зегь шәара шәхала, заанаҵтәи шәырҟаҵа.
- Ауаҩы аԥслымӡ, аԥштәы ма имаҷу амаҭәарқәа аҿахәахь иимҵарц ахылаԥшра аҭахуп.
- Аӡи ашәҭқәеи рзы еиҵарда игыло, ижәпау аҭаӡқәеи авазақәеи шәхы иашәырхәа.
Анбаҳҟәыҵлатәу?
Аԥшра ҽеилахаргьы, ма агәҭынчымра ааԥшыргьы шәаҟәыҵ. Alzheimer’s Association иаҳәоит аус аҟәыҵра ма уи аԥсахра, агәазыҳәара еиҵахацыԥхьаӡа ма агәаҟра ааԥшцыԥхьаӡа. Апроект шәарҭадара змоу аҭыԥ аҿы ишәырҭышә, насгьы аԥсшьара аҩыза акакә шәырҭа. Уацә шәиазхынҳар ҟалоит, ма ахаангьы. Урҭ ҩеиҷагьы ииашоуп.
Аусумҭа ацәыргара, ауаҩы игәаԥхозар
Асахьа ахолодильник аҿы ақәыргылара ма аколлаж арамкаҿы аҭаҵара апатуқәҵара аарԥшразы имариоу амҩоуп. Раԥхьа шәазҵаа. Шьоукы рҭӡамцқәа рҿы русумҭақәа рабара бзиа ирбоит; егьырҭ урҭ ахәаԥшра рҭахӡом.
Ҳхәмаррақәа рҟны аҟазара аилаҵара
Аԥштәқәа реиқәыршәара уадаҩу амшқәа рзы, Асахьақәа рҭаԥшра планшет аҿы аԥсыҽрада аус ауеит. Асахьатә пазл ахәҭақәа анеилажәырҵо асахьа наӡа аарԥшразы иахьчоит. Ацәажәаратә картақәа асахьа инаркны аҭоурых ахь уназго ааԥхьарақәа шәырҭоит. Зегьы рҿы атаймери ахыԥхьаӡареи ыҟаӡом. Шәара убасгьы ҳара ҳ ркьыԥхьра зылшо аусқәа рколлекциа аҟынтә адаҟьақәа шәыркьыԥхьыр шәалшоит.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Ишԥаҳалшозеи аҟазаратә усқәа ахәыҷтәы иеиԥшымкәа раартра?
Иаашәх ииашоу аҟазаратә материалқәа, аиҳабацәа ртемақәа, насгьы апатуқәҵаратә бжьы. Абыржәлақәеи амультфильмтә сахьақәеи рцынхәрас ихархәатәуп акварельтә қаӷь, амаҭәа, ашәҭқәа, ажурналтә фотоқәа, насгьы ихадоу асахьақәа рҭаԥшра. Ас еиԥш иҟоу аусумҭа хәыҷык исахьа еиԥш шәамҳәон; уи шәацәажәа ишышәацәажәо аиҳабы шәҩыза иаҳасаб ала.
Адеменциа аҵыхәтәантәи аҩаӡарақәа рҿы иарбан ҟазаратә усқәоу ухаҿы иааго?
Имариоу, асенсортә проектқәа еиҳа ибзиоуп: акист ду ала асахьа аҭыхра, аԥслымӡ ҭәада амчра, авазаҿы ашәҭ маҷқәа реилаҵара, ма амаҭәа кьасақәа рыҩнаҭаҿра. Иҟалап раԥхьа шәара еицшәылагар шәахәҭахар. Шәара шәахьыҭыхуа аԥшреи аԥштәқәа рылацәажәареигьы алахәхара аҩызоуп.
Ауаҩы сахьа сҭыхыр сзымшоит ҳәа иҳәозар, иҟаҵатәузеи?
Агәҭынчымра шәамырҭын. Ииашоу аҭак змам апроектқәа шәаԥышәа: акварельтә ӡыхыҵра, аколлаж, ма ашәҭқәа реилаҵара. Шәара убасгьы уаҳәар шәалшоит шәара ухаҭа ацхыраара шәахәҭоуп ҳәа, иаҳҳәап, аоткрытка азы аԥштә алхраҿы — убас аус гәаҭарас акәымкәа, гәыбылрас иҟалоит.
Асахьақәа рҭаԥшра адуцәа рзы хәыҷтәызар акәума?
Аиҳабацәа рзы иҟаҵазар — мап. Иалшәх аиҳабацәа ртемақәа змоу асабчықәа: абаҳчақәа, ахылԥаалатә хаҳәқәа, амашьынақәа ма аԥсабаратә ҭыԥқәа. Дара рҭаԥшра аҵара аҩыза акәымкәа, аԥсшьара аҩыза шәырба. Ҳара ҳсахьақәа ркьыԥхьра ҟалоит, ма апланшет аҿы аԥштәқәа рҭаҭәара шәалшоит.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America