Spelletjes om de zin af te maken voor senioren met dementie

Een spelletje om de zin af te maken gebruikt een bekende uitspraak die stopt net voor het laatste woord. Voor veel mensen is het een prettig, laagdrempelig moment om samen te delen. Het spel werkt omdat de woorden oud en bekend zijn, en de persoon hoeft zich niets van vandaag te herinneren. Deze gids legt uit hoe je speelt, hoe je zegswijzen kiest en hoe je het ontspannen houdt.

Wat is een spelletje om de zin af te maken?

Het is een kort spel waarbij de één het eerste deel van een zegswijs voorleest en de ander het einde invult. Voorbeelden zijn “Ochtendstond heeft goud…” en “Eigen haard is goud…”. De persoon kan het einde hardop zeggen, ernaar wijzen, of kiezen uit twee of drie einden die jij aanbiedt. Sommige mensen vinden het leuk om degene te zijn die het eerste deel voorleest.

Golden Moments biedt dit als een gratis spelletje om de zin af te maken met grote letters. Je kunt het ook zonder scherm spelen: zeg gewoon het eerste deel en wacht.

Zo speel je, stap voor stap

1. Kies een rustig moment en zit op ooghoogte, tegenover de persoon.
2. Lees het eerste deel langzaam voor met een warme stem, en pauzeer. De National Institute on Aging adviseert langzaam te spreken en korte, eenvoudige zinnen te gebruiken.
3. Wacht. Geef het enkele seconden. Komt er niets, bied dan twee of drie einden aan, waarvan één het juiste.
4. Vier elke reactie. “Ja, dat is hem” of “Daar had ik nog niet aan gedacht” houdt het vriendelijk.
5. Praat over de zegswijze. Vraag wat die voor de persoon betekent, of waar hij of zij die vandaan kent. Hier zit de echte waarde.
6. Stop voordat de persoon moe wordt. Een paar zegswijzen en een lach is een volledige sessie.

Keuzes aanbieden zonder te overhoren

Meerkeuze-einden kunnen het spel makkelijker maken, maar ze kunnen ook als een toets voelen als ze als uitdaging worden aangeboden. Houd de toon licht. Zeg “Wil je het einde horen, of er zelf een kiezen?” in plaats van “Welke is het?” Bied de keuzes aan na een pauze, niet voordat de persoon de kans heeft gehad om te antwoorden.

Als de persoon van streek of beschaamd raakt, laat het spel dan los en ga verder. Onze communicatietips leggen uit hoe je van richting verandert zonder ophef.

Zegswijzen kiezen die bij de persoon passen

• Gebruik de eigen zegswijzen van de persoon. Vraag familie welke zegswijzen de ouder of partner altijd gebruikte. Zegswijzen uit de jeugd zijn vaak het makkelijkst.
• Kies korte, alledaagse zegswijzen. Uitspraken over het weer, de keuken, de tuin, het gezin en de seizoenen zijn gangbaar en makkelijk te volgen.
• Houd het eenvoudig. Spreekwoorden met verouderde woorden of een moraal kunnen verwarrend zijn. Bewaar die voor mensen die ervan genieten.
• Let op de taal. Veel uitdrukkingen vertalen niet goed. Gebruik zegswijzen die de persoon kent in zijn of haar eigen taal, ook als je nieuwe moet zoeken.

Zegswijzen per thema

Bij elk voorbeeld hieronder staat het einde tussen haakjes, voor jou. Lees alleen het eerste deel voor en wacht.

• Weer: “Ochtendstond heeft goud…” (einde: “in de mond”); “Na regen komt…” (zonneschijn).
• Keuken en eten: “Te veel koks…” (bederven de bouillon); “Reken de kuikens niet…” (voordat ze uit het ei zijn).
• Thuis en familie: “Eigen haard is goud…” (waard); “Bloed is dikker dan…” (water).
• Seizoenen en tuin: “Wie zaait…” (zal oogsten); “Een goed begin is…” (het halve werk).

Wat met een persoon die niet kan antwoorden?

Sommige mensen kunnen in de late fase helemaal geen woorden meer vinden. Geef de zegswijze dan niet op. Lees hem voor, glimlach en nodig uit tot een reactie met een gebaar, een knik, of door een plaatje te kiezen. Een bekend ritme delen is nog steeds een gedeeld moment. Combineer het spel met muziek, een warme drank of een handmassage, zoals in onze activiteiten in de late fase.

Meer manieren om zegswijzen te gebruiken

Zegswijzen leiden goed naar een gesprek over het verleden van de persoon. Je kunt verhalen uitlokken met vragen uit vragen om herinneringen op te halen, of een verwant spel spelen, zoals de gesprekskaarten. Voor meer ideeën gedurende de dag, zie activiteiten voor mensen met dementie.