Деменция менән өлкән кешеләр өсөн мәҡәл уйындары

Мәҡәлдәрҙе бөтөрөү уйыны — һуңғы һүҙҙән алда туҡтаған таныш фраза. Күп кеше өсөн был рәхәт, ҡыйынлыҡһыҙ уртаҡ мәл. Уйын ошо рәүешле эшләй, сөнки һүҙҙәр борондан таныш, һәм кешегә бөгөн тураһында бер нәмәне лә иҫләргә кәрәкмәй. Был яҙма уйнарға, мәҡәлдәр һайларға һәм уйынды рәхәт тотоуға ярҙам итә.

Мәҡәлдәрҙе бөтөрөү уйыны нимә ул?

Был ҡыҫҡа уйын: береһе мәҡәлдең беренсе өлөшөн уҡый, икенсеһе ахырын өҫтәй. Миҫалға: «Эш һөйләүҙән көслерәк…» йәки «Иртә торған…». Кеше ахырын ҡысҡырып әйтә ала, күрһәтә ала, йәки һеҙ тәҡдим иткән ике-өс варианттан һайлай ала. Кайһы кешеләр беренсе өлөштө уҡырға ярата.

Golden Moments был уйынды бушлай мәҡәл уйыны рәүешендә ҙур хәрефтәр менән тәҡдим итә. Уны экранһыҙ ҙа уйнарға мөмкин: беренсе өлөштө әйтеп, көтөп тороу еték.

Адым-адым нисек уйнарға

1. Тыныс мәл һайлағыҙ һәм кеше менән күҙ кимәлендә, йөҙ-йөҙгә ултырығыҙ.
2. Беренсе өлөштө әкрен уҡығыҙ, йылы тауыш менән, һәм туҡтағыҙ. Милли гериатрия институты әкрен һөйләргә һәм ҡыҫҡа, ябай өйрәнмәләр ҡулланырға кәңәш итә.
3. Көтөгөҙ. Бер нисә секунд көтөгөҙ. Әгәр бер ни ҙә булмаһа, дөрөҫ варианты ла индергән ике-өс вариант тәҡдим итегеҙ.
4. Һәр яуапты маҡтағыҙ. «Эйе, шул!» йәки «Мин уны уйлап та бирмәгәйнем» тигән һүҙҙәр уйынды йылы итә.
5. Мәҡәл тураһында һөйләшегеҙ. Уның уның өсөн нимә аңлатҡанын, ҡайҙан ишеткәнен һорағыҙ. Төп файҙа ошонда.
6. Арыған саҡта туҡтағыҙ. Бер нисә мәҡәл һәм бер йылмайыу — тулы сессия.

Һынамай вариант тәҡдим итеү

Бөтөрөү варианттары уйынды еңелерәк итергә мөмкин, ләкин уларҙы көрәш рәүешендә бирһәгеҙ, һынау кеүек тойола ала. Тонды еңел тотоғоҙ. «Ниндәйерәк?» тигән урында, «Ахырын ишетергә теләйһегеҙме, йәки үҙегеҙ һайларғамы?» тип әйтегеҙ. Вариантарҙы кеше яуап бирергә өлгөрмәгән тиклем түгел, туҡтағандан һуң ғына тәҡдим итегеҙ.

Әгәр кеше аптырағандыр йәки ойоҡҡандыр, уйынды туҡтатығыҙ һәм икенсе нәмәгә күсегеҙ. Беҙҙең аралашыу кәңәштәре шау-шыуһыҙ рәүештә юнәлеште үҙгәртеү тураһында аңлата.

Кешегә тап килгән мәҡәлдәр һайлау

• Кешенең үҙ мәҡәлдәрен файҙаланығыҙ. Ғаиләнән һорағыҙ: ата-әсәһе йәки ире-хәтеренә ҡатыны әйтеп торған нәмә ниндәй ине. Балалыҡтан килгән мәҡәлдәр күп осраҡта иң еңел була.
• Ҡыҫҡа, көндәлек мәҡәлдәр һайлағыҙ. Һауа торошо, аш бүлмәһе, баҡса, ғаилә һәм мәүсемдәр тураһындағы әйтемдәр таныш һәм еңел аңлашыла.
• Ябай тотоғоҙ. Борондан ҡулланылған һүҙҙәргә йәки аҙаҡ һабаҡҡа таянған мәҡәлдәр ҡатмарлы була ала. Уларҙы ошондай әйтемдәрҙе яратҡан кешеләр өсөн һаҡлағыҙ.
• Телде тикшерегеҙ. Күп идиомалар башҡа телгә тәржемәләнмәй. Кешенең үҙ телендә белгән мәҡәлдәрен файҙаланығыҙ, кәрәк булһа яңыларын таптағыҙ.

Темалар буйынса мәҡәлдәр

Түбәндәге миҫалдарҙа ахыр ҡәүестәрҙә күрһәтелгән. Һеҙ беренсе өлөштө генә уҡығыҙ, аҙаҡ көтөгөҙ.

• Һауа торошо: «Тамсы ташты…» (ахыры: «тишә»); «Тауҙың артында ҡояш…» (ахыры: «сыға»).
• Аш һәм ашханә: «Аш ҡайнаһа…» (ахыры: «тоҙ кәрәк»); «Ҡаҙ ҡарғамай…» (ахыры: «ашап ҡуймай»).
• Йорт һәм ғаилә: «Йорт — ул…» (ахыры: «йөрәк»); «Ҡан ҡойолһа…» (ахыры: «ер ҡатыҡ»).
• Мәүсемдәр һәм баҡса: «Яҙ килһә…» (ахыры: «сәскә ата»); «Нимә сәсһәң…» (ахыры: «шуны урып аласың»).

Әйтә алмаған кеше менән нисек булырға?

Кайһы кешеләр һуңғы стадияла һүҙ таба алмай. Уларҙан ваҡыт алмағыҙ. Мәҡәлде уҡығыҙ, йылмайығыҙ, ым ҡағығыҙ йәки сурат һайлауға ишара итегеҙ. Таныш ритм менән уртаҡлашыу әле лә уртаҡ мәл. Уйынды музыка, йылы эсемлек йәки ҡулдан массаж менән бергә ҡулланығыҙ — беҙҙең һуңғы стадия өсөн эшмәкәрлектәр буйынса күрһәтмәләргә ҡарағыҙ.

Мәҡәлдәрҙе башҡа файҙаланыу юлдары

Мәҡәлдәр кешенең үткәне тураһында һөйләшеүгә яҡшы юл асалар. Һорауҙар менән иҫкә төшөрөү һорауҙары аша хикәйәләр һорарға, йәки оҡшаш һөйләшеү карточкалары уйнарға мөмкин. Көн дәүамындағы башҡа идеялар өсөн деменциялы кешеләр өсөн эшмәкәрлектәр бүлегенә ҡарағыҙ.