Ñe’ẽ ñemohu'ã ñembosarái kakuaa ha demenciagua

Peteĩ ñe’ẽ ñemohu’ã ñembosarái oipuru peteĩ ñe’ẽ ojeikuaáva opytáva pe ñe’ẽ paha mboyve. Heta tapichápe g̃uarã ha’e peteĩ tape vy’áva ha hasy’ỹva oñondivepa hag̃ua sapy’ami. Pe ñembosarái oiko porã pe ñe’ẽ tuja ha ojeikuaaitereígui, ha pe tapicha natekotevẽi omandu’a mba’eve ko áragua. Ko tape rehegua omyesakã mba’éichapa oñembosarái, mba’éichapa ojeporavo ñe’ẽ, ha mba’éichapa oñeñongatu py’aguapýpe.

Mba’épa peteĩ ñe’ẽ ñemohu’ã ñembosarái?

Ha’e peteĩ ñembosarái mbyky peteĩ tapicha omoñe’ẽhápe pe ñe’ẽ vore ha ambue omoĩhápe pe ñemohu’ã. Techapyrã ha’e “Actions speak louder than…” ha “The early bird catches the…” Pe tapicha ikatu omoĩ pe ñemohu’ã ñe’ẽ rupive, ohechauka hese, térã oiporavo mokõi térã mbohapy ñemohu’ã rehechauka va’ekue apytégui. Oĩ tapicha ovy’áva omoñe’ẽvo pe vore.

Golden Moments ome’ẽ kóva peteĩ ñe’ẽ ñemohu’ã ñembosarái reigua tai tuicháva reheve. Ikatu avei eñembosarái pantalla’ỹre, emombe’u pe vore ha eha’ãrõ añoite.

Mba’éichapa oñembosarái, peteĩteĩ

1. Eiporavo peteĩ ára kirirĩháme ha eguapy pe tapicha rechapyrãme, hendive.
2. Emombe’u pe vore mbeguekatúpe, ñe’ẽ mborayhu reheve, ha epyta. National Institute on Aging he’i oñe’ẽ hag̃ua mbeguekatúpe ha oñepuru hag̃ua ñe’ẽjoaju mbyky ha hasy’ỹva.
3. Eha’ãrõ. Eme’ẽ chupe aravo’i michĩmi. Ndouramo mba’eve, ehechauka mokõi térã mbohapy ñemohu’ã, peteĩva ha’e pe hekopete.
4. Evyererõ oimeraẽva mbohovái rehe. “Heẽ, upéva” térã “Nda’achemandu’ái upévare” omantene vy’ápe pe aty.
5. Eñemongeta pe ñe’ẽ rehe. Eporandu mba’épa he’ise chupe g̃uarã, térã moõpa ohendu. Ko’ápe oĩ pe mba’e tuichavéva.
6. Epyta okane’õ mboyve. Heta’ỹ ñe’ẽ ha peteĩ pukavy ha’e peteĩ aty opa porãva.

Mba’éichapa jahechauka poravopyre aranduchauka’ỹre

Ñemohu’ã heta poravopyre reheve ikatu ombohasy’ỹ pe ñembosarái, ha katu avei ikatu oñeñandu aranduchaukaháicha oñeme’ẽramo peteĩ ñeñangarekorãramo. Eguereko pe ñe’ẽ vy’ápe. Ere “Rehendusépa pe ñemohu’ã térã reiporavosépa peteĩ?” ha ndaha’éi “Máva piko?” Ehechauka pe poravopyre eha’ãrõ rire, ndaha’éi pe tapicha oñembohovýi mboyve.

Pe tapicha oñembyasy térã otĩramo, eheja pe ñembosarái ha eku’e ambue mba’épe. Ore ñemongeta rape omyesakã mba’éichapa oñemoambue tape apañuãi’ỹre.

Mba’éichapa ojeporavo ñe’ẽ pe tapichápe g̃uarãva

• Eipuru pe tapicha ñe’ẽ tee. Eporandu familiakuérape mba’épa pe itúva térã hembireko he’i meme. Ñe’ẽ mitãrusu guare ndahasýi jepi ojehechakuaa.
• Eiporavo ñe’ẽ mbyky ha ára ha ára rehegua. Ñe’ẽ ára, kosina, korapy, familia ha ára rape rehegua ojepuru jepi ha ndahasýi oñehendu.
• Eguereko hasy’ỹme. Ñe’ẽnga oikotevẽva ñe’ẽ tuja térã peteĩ tekopykuaa ikatu ombopytavy. Eñongatu umi tapicha ovy’áva hendive g̃uarã.
• Ema’ẽ pe ñe’ẽ rehe. Heta ñe’ẽjoaju ndaikatúi oñembohasa ambue ñe’ẽme. Eipuru ñe’ẽ pe tapicha oikuaáva iñe’ẽ tee rupive, ejuhu va’erãramo jepe ambue.

Ñe’ẽ peteĩteĩ téma rupive

Peteĩteĩ techapyrã ko’ápe ohechauka pe ñemohu’ã ( ) ryepýpe nde g̃uarã. Emombe’u pe vore añoite, upéi eha’ãrõ.

• Ára: “Rain before seven…” (ñemohu’ã: “fine by eleven”); “Every cloud has…” (a silver lining).
• Kosina ha tembi’u: “Too many cooks…” (spoil the broth); “Don’t count your chickens…” (before they hatch).
• Óga ha familia: “Home is where the heart…” (is); “Blood is thicker than…” (water).
• Ára rape ha korapy: “April showers bring…” (May flowers); “You reap what you…” (sow).

Mba’épa oñeñangareko peteĩ tapicha ndaikatúi oñembohovi rehe?

Oĩ tapicha ndaikatúiva ojuhu ñe’ẽ pahaitépe. Ani eheja pe ñe’ẽ. Emombe’u, epukavy, ha eipepirũ tombohovái peteĩ ñe’ẽ rehe’ỹme, iñakã mongu’e rupive, térã oiporavóvo peteĩ ta’anga. Oñondivepa peteĩ ñe’ẽpúpe ojeikuaáva ha’e gueteri peteĩ ára oñondivepa. Emoĩ pe ñembosarái purahéi, peteĩ tembi’u haku, térã ipo ñemongu’e ndive, tembiaporã pahaitépe g̃uarã ohechaukaháicha.

Ambue tape eipuru hag̃ua ñe’ẽ

Ñe’ẽ oipytyvõ oñepyrũ hag̃ua oñe’ẽ pe tapicha yma guare rehe. Ikatu eipepirũ tembiasakue mandu’a reropu’ã porandu rupive, térã eñembosarái peteĩ ñembosarái ojogueraháva ñemongeta kuatia’atã reheve. Hetave temimo’ã ára pukukue rehegua, ehecha tembiaporã tapichakuéra oikovéva demencia reheve g̃uarã.