Enda-setningaleikir fyri eldri við demens

Ein enda-setningaleikur nýtir eina kendu setning, sum steðgar júst áðrenn seinasta orðið. Fyri nógv fólk er tað ein hugnalig og lágstreyta leið at deila eina stund saman. Leikurin virkar, tí orðið eru gomul og væl kend, og persónurin hevur ikki neyðugt at minnast nakað frá í dag. Hendan vegleiðingin forklarar, hvussu tú spælir, hvussu tú velur setningar, og hvussu tú heldur stundan afslappaða.

Hvat er ein enda-setningaleikur?

Tað er ein stuttur leikur, har ein lesur fyrstu partin av einari setning, og hin skal enda hana. Dømi eru “Gerðir tala harðari enn…” og “Tíðliga fuglur fingur…” Persónurin kann siga endan høgt, vísa til hana ella velja millum tveir ella tríggjar valmøguleikar, sum tú bjóðar. Nakrir dáma eisini at vera tey, sum lesa fyrstu hálvu.

Golden Moments bjóðar hetta sum ein ókeypis enda-setningaleik við stórum bókstavum. Tú kanst eisini spæla tað uttan skíggja, bert við at siga fyrstu hálvu og bíða.

Hvussu spælir tú, skref fyri skref

1. Vel eina róliga stund og set teg í eyðhásæti, andlit móti andliti við persóninum.
2. Les fyrsta partin spakuliga, við einum blíðum rødd, og steðga. National Institute on Aging ráðleggur at tala spakuliga og nýta stuttar, einfaldar setningar.
3. Bíða. Gev nøkrar sekundir. Um einki kemur, bjóð tveir ella tríggjar valmøguleikar, har ein av teimum er rætta endin.
4. Tak hvørja svar væl ímóti. Tað kann hjálpa at siga t.d. “Ja, tað er tað” ella “Hetta hevði eg ikki hugsað um”, fyri at halda stundan vinaliga.
5. Tos um setningina. Spyr, hvat hon merkir fyri persóninum, ella hvar hann ella hon hevði hoyrt hana. Hetta er ofta tað virðismesta.
6. Steðga, áðrenn persónurin verður trøyttur. Nakrar setningar og eitt smíl eru ein fullfíggjað lota.

At bjóða valmøguleikar uttan at taka royndir

Valmøguleikar kunnu gera leikurin lættari, men teir kunnu eisini følast sum ein roynd, um teir verða bjóðaðir sum ein avbjóðing. Halt tónin ljóvan. Sig heldur “Vilt tú hoyra endan ella velja millum nøkur?” enn “Hvør er rætti?” Bjóð valmøguleikar eftir eina løtu, ikki áðrenn persónurin hevur havt møguleika at svara sjálvur.

Um persónurin verður ørkymlaður ella skammar seg, lat leikurin vera og far víðari. Várar ráðgeving um samrøðu vísa, hvussu tú kann skifta gang uttan at gera mikið burtur úr tí.

At velja setningar, sum passa til persóninum

• Nýt setningar frá persóninum sjálvum. Spyr familju, hvat foreldur ella maki altíð segði. Setningar frá barnæsku eru ofta lættastar at kennast aftur.
• Vel stuttar, gerandis setningar. Setningar um veður, køk, urtagarð, familju og árstíðir eru vanar og lættar at fylgja.
• Halt tær einfaldar. Orðtøk, sum byggja á gomlum orðum ella eina siðalæru, kunnu vera ring at skilja. Spar tær til fólk, sum dáma tær serliga væl.
• Kanna málið. Nógv orðatiltøk kunnu ikki beinleiðis umsetast. Nýt setningar, sum persónurin kennir á sínum egna máli, eisini um tú mást finna nakrar nýggjar.

Setningar eftir evni

Hvørt dømi niðanfyri vísir endan í svigum fyri teg. Les bert fyrsta partin og bíða so.

• Veður: “Regn áðrenn sjey…” (hetta hevur samband við gott veður seinni); “Øll ský hava…” (eina silvurlínu).
• Køkur og mat: “Ov nógv kokkar…” (spilla seyðasuppuna); “Tel ikki hønur tínar…” (áðrenn tær eru klæktar).
• Heim og familja: “Heim er har, hjarta…” (er); “Blóð er tjúkkari enn…” (vatn).
• Árstíðir og urtagarð: “Aprílregn bringir…” (maímatur/blómur); “Tú uppskerar, tað tú…” (sær).

Hvat um persónurin ikki kann svara?

Nakrir fólk kunnu ikki finna orð í seinari stigum av demens. Lat ikki setningina vera. Les hana, bros og bjóð eina svar við bending, nikki ella við at velja eina mynd. At deila tann kendu rytmun er framvegis ein felags stund. Tú kanst sameina leikurin við tónleik, eitt heitt drekka ella eina blíða hondakroyst, sum lýst er í okkara virksemi í seinari stigum.

Fleiri mátar at nýta setningar

Setningar kunnu leiða væl til samrøðu um fortíðina hjá persóninum. Tú kanst biðja um søgur við spurningum úr minningarspurningum, ella spæla ein skyldugan leik sum samrøðukort. Fyri fleiri hugskot gjøgnum dagin, sí virksemi fyri fólk við demens.