Akissut naatsoq
Inuit dementiaqartunut eqqumiitsuliorneq pitsaassusilik inunngortunut tulluusaaq misigissaaqarlu: qalipaatinik qalipaaneq, atuagassianit assiliornernik kollaatit, naasuutinik ilikkartitsineq, marraq, naatsorsuineq nalinginnaasoq imaluunniit inunngortunut qalipaateqarfissanik qalipaaneq. Pikkorissanik ikittuinnaanik saaffigissavatit, pisariaqartikkuttaaq siullermik atugassaqalersinnaassavat, suliatigullu oqaloqatigissavat. Ataatsikkutinneq ilaqutariinnut pingaaruteqarpoq. Suliaq naammassineq pisariaqanngilaq.
- Inunngortunut tulluusaasunik pissarsiat tigussavatit, assersuutigalugu qalipaatinik qalipaatiffiusat, naasut ilumut, atuagassianillu assiliornerit, pinngitsaalisaanata allanik, stickersinik imaluunniit titartakkani assilialinnik qalipaateqarnikkut.
- Pilersaarut inuunermilu pingaarutaa: qalipaatit, marraap misigissusaa, oqaloqatigiinneq. Suliaq naammassineq nuannaarutigiinnassaaq, maannakkut immikkut pisoqaassanngilaq.
- Pisinnaaguttaaq siunertaqartitsissavatit, assersuutigalugu ernutanut naatsorsuineq imaluunniit nerrivimmi kaavimik ilikkartitsineq.
- Aallartilersinnaani ikiorlugit, kingornalu qimagutit. Siullermik qalipaatimik aallartillutik ikiuisinnaassallutit.
- Suliaq ataasicorlugu naammassinnegarnissaat pisariaqanngilaq, piffissap aallartinneranilu unitsinneqarnissaa ajornanngilluinnarpoq.
Quppernermi matumani (immikkoortut 9)
- Suna eqqarsaatigalugu eqqumiitsuliorneq inunngortuusoq, meeqqatulliunngitsoq?
- Sooq pilersaarut pingaaruteqarpa, suliamut naammassinermik sanilliullugu?
- Eqqumiitsuliornermi siunnersuutat misiliisinnaasatit
- Qanoq eqqumiitsuliornermik ataatsimiinnermi piareersartarpunga?
- Qanoq dementia siammasinnerulerlugu eqqumiitsuliorneq naleqqussartarpunga?
- Eqqumiitsuliornermi atortussat isumannaatsuunissaannut
- Qaqugukkut unitsittarpa?
- Pissut, nuannarigukku, takutikkit
- Spillit eqqaamallugu suliaqarlutit
Eqqumiitsuliorneq inuit dementiaqartunut qanoq misigisoq oqaatigisinnaallugu periarfissanik tunissinnaavoq, oqaatsit eqqortut ujarnegarnagit. Alzheimer’s Association malugaa suliniutit eqqumiitsuliornermut iluarneq misilinneqarnera siunertarlu pilersinnaasut, imminullu ersersitsisinnaalluni, isumagisaqarfimmut aamma inummut dementiaqartumut. Pingaaruteqarpoq inunngortuusoq, ajornanngitsoq aammalu kisimiikkunnaarnagu. Qupperneq una suliniutinik aalajangersimasunik, qanoq piareersarneqarnissaa aammalu qanoq naleqqussarneqarsinnaanera allanngornerup nalaani takutippaa.
Suna eqqarsaatigalugu eqqumiitsuliorneq inunngortuusoq, meeqqatulliunngitsoq?
Inunngortunut eqqumiitsuliorneq pikkutanik ilumut atorsinnaasunik, sammisanik inunngortunut naleqqussasunik ataqqinartumillu pissuseqartarpoq. Alzheimer’s Association siunnersuuppoq suliniutit inunngortunut naleqqussasut pissasut, sunillu ataqqinassutsimik annaasinnaasut imaluunniit meeqqatulliit.
| Meeqqatulliisoq | Inunngortuusoq |
|---|---|
| Pinngitsaalisat, foam stickers, isinik nutaaliaasunik | Qalipaatinik qalipaatiffiusat, annertusaat, naasut panertitat |
| Titartakkani assilialinnik qalipaateqarfissat | Naatsiiviit, quilts, biilit assallu pillugit qalipaateqarfissat |
| “Ajunngilluinnarpoq” nersorneq tamaasa nalunaarfigalugit | Oqaloqatigiinneq ilumut: “Qalipaat tungujortooq orsuujuup saniani pinnersuuvoq” |
| Suliaq atorneqarsinnaanngitsoq | Ikinngutimut naatsorsuineq, nerrivimmut ilikkartitsineq, tunissut |
| Malittarisassanik atuaaneq ilinniarnerusooq | Qinnuteqartoq: “Uannga ikiuisinnaavisinga?” |
Inup nammineq soqutigisaa eqqarsaatigissavat. Inuk mersukkamik kiffartortartoq annertusanik atuinermik nuannaarneqarsinnaavoq. Ingeniørisimasaq naammassuliorneq angisuunik sakkussanik soqutigisinnaavaa imaluunniit suliniummut atortussat immikkoortiterisinnaavai. Ilinniartitsisimasaq naatsorsuutinik pilersitsilluni nuannaarneqarsinnaavoq.
Sooq pilersaarut pingaaruteqarpa, suliamut naammassinermik sanilliullugu?
Ataatsikkutinneq pingaaruteqarmat. Alzheimer’s Associationip angerlarsimaffimmi suliniutit pillugit siunnersuinerani aalajangersimasumik pilersaarummut, inerneranullu pinnagu, sammisinniarnissaq eqqartorpaa. Qalipaat “tungujortoorsinnaasoq” qalipaatitaavoq. Assiliornernik pingasunik kollaat aamma kollaatitaavoq.
Associationip aamma erseqqippaa eqqumiitsuliortoq suliaqarluni misilittagaq misiligassani allanngornerit pissutigalugu naammattumik misigisinnaasoq, misiliinngitsorlu nutaanik ersersitsisinnaalluni nuannaarneqarsinnaavoq. Inuk eqqumiitsuliortuusimagaluarpoq, taava atortussanik alianik misiliigit, nuannaarutaasumik misiginissaanut sanilliunneqarnani.
Eqqumiitsuliornermi siunnersuutat misiliisinnaasatit
Siunnersuut nuaannaralugu ajornanngortitsitsillunilu naatsorsuutigineqarpoq.
- Qalipaatinik qalipaaneq. Qalipaatinik qalipaatiffiusaq qitigaartoq masatseruk, qalipaatillu angisooq atorlugu qalipaatit akuerlugit. Qalipaatit namminneq siammarsarput, kukkusoqartoqanngilaq. Ajornanngortitsineq: qalipaatit marluk kisiisa ilanngukkit, imaluunniit qalipammik qalipaateqarfigiuk pappiaqqamut tarajoqisoq aalannersuaq takutitsisoq.
- Atuagassianit assiliornernik kollaatit. Naatsiiviit, iganeq, biilit, angalaneq imaluunniit inup soqutigisai siuliaqqat pillugit atuagassianit assiliornerit siusinnerusukkut kipikkit. Quppernerusanut nimeriassanik toqqaanissaannut ikkussaanissaannullu periarfissiigit. Ajornanngortitsineq: assiliornerit sisamat kipinneqarsimasut ikkussaatillu ilanngukkit, ikkussinerlu ataatsikkut suliaqarlusi.
- Naasuutinik ilikkartitsineq. Alzheimer’s Foundation of America siunnersuuppoq naasuutinik ivigalluni ilikkartitsinerit pisoqaasat nalinginnaasut. Vaasi oqimaassoq aappaartoq atussavat, naasuutillu siusinnerusukkut kipineqarsimasut. Ajornanngortitsineq: naasuutinik ikittuinnaanik kuppimut mikisumut ataaseq ataaseq kingornarlugu iliorlugit.
- Naasuutinik panertitanik naatsorsuineq. Naasutinit naasuutit atuagassiutit akorngannut sapaatip akunneranut panertikkit, kingornalu naatsorsuummut matusartumut ikkukkit. Ajornanngortitsineq: ilivit ikkussaqaaneq allallugu, taassuma naasoq naqikkiniassavaa.
- Inunngortunut qalipaateqarfissat. Titarnerit ersarilluinnaasut assilialillu ilumut atorsinnaasut toqqakkit. Uagut qalipaateqarfissavut naqiterisinnaavatit imaluunniit qalipaat toqqaarlugu assallu immikkoortui toqqaarlugit qalipaatilersinnaallugit. Ajornanngortitsineq: immikkoortut anginerusut, qalipaatit ikinnerusoq, markørinik qitigaartunik atuineq.
- Marraq imaluunniit mamappoq. Marraq silaannakkut panertoq imaluunniit modeling dough aqittuussaq nukittarlugu, naqillugu sanallugulu. Pilutaq marraarmut naqikkaangat assiliorneq nalinginnaasoq pilerpoq. Ajornanngortitsineq: aqerujukineq nukittarnerlu suliniutit naammattut isigineqarsinnaapput. Marraq qalipaatilluunniit nerineqarnissaanut mianersorfigiuk.
- Naatsorsuineq. Alzheimer’s Association siunnersuuppoq suliamik ilumut atorsinnaasumik saqqummiussallugu: “Ikinngutimut peqqissuunermut naatsorsuineq nassiutissavarput. Ikiiisinnaavisinga?” Naatsorsuutit kipineqarsimasut stickersillu naasuutinik imaluunniit stampinik atorsinnaapput.
- Scrapbooking. Assiliornerit pisoqaasat, postkortit imaluunniit bilittit kopiilai ataatsikkut albumimut ikkukkit. Ataatsimut isigalugu oqaluttuaralugit. Oqaluttuat pillugit isummanik oqallinneq eqqarsaatigalugu oqaluttuarneq pillugu ilitsersuut takuuk.
- Annertusanut misigisassanullu sammisat. Corduroy, velvet, burlap silkillu annerusimasut pappiaqqamut qitigaartumut ikkukkit. Sanaaq suliassarineqarpoq; kingornatigut misigineq suliassaavoq allamik. Siunnersuutit amerlanerit misigisassanik suliniutit pillugit ilitsersuummi takuneqarsinnaapput.
- Qisummik naammassitsilluni sulineq. Sanaartornernik soqutigisaqartoq, qisummik kusanartunik sananeq imaluunniit timmissat illuannik sanaaq qalipaateqarfigineq il familiarisut misigineqarsinnaavoq. Sakkussat iputtut peersukkit, nakkutilliinnarlugulu.
- Nipilersuutegarluni qalipaaneq. Nipilersuut soqutigisat tusarnaartitsigit, misigissutsitullu qalipaatit assilialilluunniit qalipaateqarfigilikkit. Tamanna inuit amerlasuut nuannarisartagaat ingerlattarlugit ataqatigiissippaa. Nipilersuutimut suliaqartut takuuk.
Qanoq eqqumiitsuliornermik ataatsimiinnermi piareersartarpunga?
- Siusinnerusukkut piareersarit. Inuk qaaqatinngikkaluarlugu tamakkiisumik kipikkit, pilerisarlugillu inissikkit. Qisummik ujartoqarluni utaqqineq piffissaq annaasinnaavaa.
- Mikisuinnartillugu pissavat. Qalipaatit marluk imaluunniit pingasut, qalipaat ataaseq, pappiaqqat ataaseq. Toqqaaneq amerlassooq annaasaqarsinnaavoq.
- Nerrivissaq illersoruk. Plastikkimik aammalu paannamik pisoqaasamik atuisinnaavutit, aalajangersimasumik eqqiluitsitsisoq eqqarsaatigineqarnavianngilaq.
- Saniani ingikkit. Ilisimasatit saniani nammineq suliarigit. Ataatsikkut sulisuusoq misigaaq, nakkutilliiffigineqarnani.
- Aallartilersinnaani ikioruk. Alzheimer’s Association erseqqippaa aallartinneq pisariaqartoq. Aallareernikkut inuit amerlasuut nangisarpaluttut.
- Suliorlutit oqaloqatigit. Qalipaatit misigisassallu pillugit oqaaseqaatit, imaluunniit eqqumiitsuliorneq oqaluttuarisitsinissaanut periarfissarit. Apeqqutinik misilitsitsisunik, soorlu “Sunaana una?” ingerlatitseqqiinnartassanngilatit.
- Piffissamik annertuumik periarfissiigit. Suliaq ataasicorlugu naammassinnegarnissaat pisariaqanngilaq.
Qanoq dementia siammasinnerulerlugu eqqumiitsuliorneq naleqqussartarpunga?
| Killiffik | Pitsaalluinnartut | Billiunneqartussat |
|---|---|---|
| Aallaqqaartoq | Ilinniartitaanerit, qalipaateqarfissat narrunartut, scrapbooking, naatsorsuineq, assiliornermit qalipaaneq | Suliniutit toqqaanissaannut periarfissiigit; inoqatinneq pingaarutillugu |
| Aku | Kipeqarsimasut kollaatit, qalipaatinik qalipaaneq, naasuutinik ilikkartitsineq, qalipaateqarfissat immikkoortunik angisunik | Ataaseq ataaseq ingerlarlugu; ilivinnut kipperneq ikkussarnerlu pisussaaffigissavatit |
| Kingulleq | Qalipaatinik angisunik qalipaaneq, marraq aqerujukineq, annertusanik misigisaq, qalipaatit isiginneq | Misigisassat pingaarutillugit; assaq ikiorlugu kajumissaartillugu, nuannarigukku |
NHS siunnersuuppoq killiffimmi kingullerusumik suliniutit ajornanngortinneqartarasut misigisassanullu tunngaveqartartunik. Allap qalipaatillugu isiginneq, qalipaatillu pillugit oqaloqatigiinneq, ilaani peqataaneq ilumut takutippaa. Killiffimmut naleqqussakkat pillugit siunnersuutit amerlanerit killiffinnut tamanut suliassat takuuk.
Eqqumiitsuliornermi atortussat isumannaatsuunissaannut
- Qalipaatit, markørit ikkussallu toqunangaartartut toqqakkit.
- Qisut, sakkut ikkussallu kissassuuteqartut pissarsiarisinnaanngikkit. Kipineq tamarmik ilivinnut siusinnerusukkut pisussaaffigissavat.
- Marraq, qalipaat imaluunniit atortussat mikisut neriartortariaqaraluartut nakkutilliigit.
- Imermut vaasinullu immersuutit aappaartut oqimaasut atukkit.
Qaqugukkut unitsittarpa?
Isumasiuinermut unitsitsigunik imaluunniit naammattumik misigigunik unitsittarit. Alzheimer’s Association siunnersuuppoq suliniut unitsinniarlugu imaluunniit allanngortinniarlugu isumasiuinerup annikillisinnerani imaluunniit naammattumik misiginerup annikillisinnerani. Suliaq isumannaatsoq toqqoruk, kingornalu sunermik eqqissisitsisumik neqeroorfigissavat. Aqagu misiliiniarlugu uterneqarsinnaavoq, imaluunniit unitsinneqarsinnaalluni. Tamarmik ajornanngilluinnarpoq.
Pissut, nuannarigukku, takutikkit
Qalipaat fridgemut ikkussaanersoq imaluunniit kollaat titartarfiusumut inissinneqarnissaa ataqqinnissaq nammineq takutissutissatut isigineqarsinnaavoq. Siullermik aperiigit. Inuppassuit suliatik igalassammi takuniarlugu nuannaraat; allat nuannarinngikkaluaraat.
Spillit eqqaamallugu suliaqarlutit
Ullut aalajangersimasut qalipaatinik piareersarneq amerlanngaarpat, Coloring tabletikkut eqqiluitsitsinani atoruk. Picture Puzzle assiliorneq tamaat takutinneqarpoq malittarisassatut, immikkoortut paarlaqatigiillugit. Conversation Cards ammasunik aperissutit pingaartittarpai, assiliornermit oqaluttuarisitsinissamut iluaqutaasinnaasut. tamarmik nalunaarsuiffimmik kisitsisinermilluunniit atorneqaratik. Aamma naqiterneqarsinnaasut suliniutit qupperneranniit quppernerit naqiterisinnaavatit.
Apeqqutit nalinginnaasut
Qanoq iliussaanga suliat meeqqat suliaannut assingasunik misiginnegarnissaat?
Eqqumiitsuliornermi pikkutat ilumut atorsinnaasut, inunngortunut sammisat ataqqinarlutillu oqaaseqaatit atussavatit. Pinngitsaalisat titartakkanillu assilialinni qalipaateqarfissat qalipaatinik qalipaatiffiusanut, annertusanut, naasuutinut, atuagassianillu assiliornertanut qalipaateqarfissanullu inunngortunut naleqqussasunut paarlugit. Meeqqatut titartaasimanera nersuinngikkit; inuttut allatulluunniit oqaloqatigiiffissatut oqaloqatigisinnaavat.
Suliat sunik eqqumiitsuliorneq dementia siammasinnerusumik misigisimasunut pitsaalluinnarpa?
Pilersaarutit faigofieusut misigisassanullu tunngasut kingornatigut pitsaanerupput: qalipaatimik angisooq atorlugu qalipaaneq, marraq aqittuussaq aqerujukineq, naasuutinik ikittuinnaanik vaasiimut ilikkartitsineq, imaluunniit annertusanik misigisussaat malillugu immikkoortiterineq. Aamma aallartisarneq pisariaqartinneqarsinnaavoq. Qalipaatit pillugit oqaloqatigillutit qalipaatillutik isiginneq ilaani peqataasutut isigineqarsinnaavoq.
Titartannginnama oqarutta?
Eqqumiitsuliorneq akisussaaffiginnarnagu suliaqartitsigit. Sulianik akissutissaqanngitsunik misiliigit, soorlu qalipaatinik qalipaatitsineq, assiliornernik kollaatit imaluunniit naasuutinik ilikkartitsineq. Aamma naatsorsuummut qalipaatinik toqqaanermik ikiorneqarnissannik qinnuiginninnaavutit, soorlu angusaqarluni misilinneqarnani ikiuinera misiginiassammat.
Qalipaateqarfissat inunngortunut meeqqatut misiginneqarsinnaappat?
Inunngortunut pilerisareersimasut atussanngikkaangata. Naatsiiviit, quilts, biilit assallu pillugit assiliornerit toqqakkit, sungiusaanermut ingerlallutillu tamaasa saqqummiullugit. Uagut qalipaateqarfissavut naqiterisinnaavatit imaluunniit tabletikkut qalipaatilersinnaallugit.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America