Jawawu karawa
Cidaa zane kam dementia-a karga ro ngəla cidajin sa cidaa so loktu gana-a, lamarra-a kǝndoram-a kuru baditǝram fal kǝla kǝndoram-a. Rangi ruwa fǝlejin, kolaaji suro jarida lan, laam ləwuləwu, fataa kəli kəli kǝla kaagə kime lan, kuru kaskə-a rangi cindəna lan fǝlejin, kuru cidaa so-a kǝltǝram ro badin. Karəgə cidabe nzǝkkata kǝndoram-a, səwandə kura-a, kǝrewa gana gana bawo-a, kura faadə-a bawo-a kuru karəgə-a cidatə cizanyi-a bawo-a. Cidaa dǝwo-a fǝlezǝna-a ngəla; awo cidaatǝna dǝ awo kǝskabe.
- Cidaa baditǝram fal kǝla kǝndoram-a karta, misallo buroshi suro ruwa ro yikkə-a aw kǝla foto cəttə-a, kam dǝ baditǝro waljin.
- Karəgə cidabe nzǝkkata kǝndoram-a, səwandə kura-a, kǝrewa gana gana bawo-a, kura faadə-a bawo-a kuru karəgə cizanyi-a bawo-a faidatə.
- Kǝltǝram ro badin, ngawo sure bǝlinne. Am kada baditǝram bǝrma-a aw cattǝram bǝrma-a runzǝ fǝlezǝnaro bas.
- Sa kǝndoram kam dǝ faltin ro, cidaa dǝ faltə: cidaa kǝla kǝndoram kura-a badiyaram lan har kǝla lamarra ngǝwua kǝndoram kura bawo-a ngawo ro.
- Kartəgǝ-a kuru awo lezǝna-a burwone, kǝndoram cidaa dǝwo-a gani. Cidaa dǝ kǝji fajin ro dazǝna ma, daatə.
Suro shafi adǝlan (fannu 10)
Cidaa zane dǝ awo kǝji fal wo loktu ngəla kam dementia-a karga-a rokko fǝlezǝnaro. Mukko-a, sim-a kuru lamarra-a cidaa ro sədin, kuru awo mana bǝlinye mbeji. Shafi adǝye cidaa laa kərma kərma-a kuru bayin kǝla karəgə cidabe amari ro nzǝkkata dǝ-a sadin. Kaidawa kǝla zane kam kura ro, misallo karəgə kawu sawa laa faidatənyi-a, zane-a kuru cidaa mukko lan kam kura dementia-a karga ro rui.
Futu cidaa zane ye baditə
- Baditǝnyi kawu ro dazə. Karəgə fal aw indi, kaagə kariwa-a kuru tawu ləbləba-a dazə.
- Baditǝram bǝrma-a fǝletə. Buroshi-a suro ruwa ro yikke, kǝreta bǝrma-a cətte, aw laam gana cizəkke, kuru shi ma adǝga dioro bowone.
- Kǝltǝram ro cidaa de. Cidaa nəmmin kǝska dǝ kartǝne, cidaa dǝ kǝltǝram ro kǝla dio, kuru sandi ro kǝla dio gani.
- Awo rumin-a manane. Kəli-a, lezǝna-a kuru fǝletǝ-a bayin, cidaa dǝ-a sharaatənyi.
- Kǝndoram dǝ cizəptǝnyi kawu ro daatə. Minti mewu har fuwurindi loktu ngəla so.
Alzheimer’s Association bayin zana dǝ dalil fal wo hangal fǝletǝro kuru halaktǝro, kǝndoram zane kura majin ba. National Institute on Aging shawari sadin cidaa-a kərma gana gana ro kəltəgəro.
Rangi ruwa fǝlejin
Kaagə ruwa kuruwu, buroshi ləwuləwu kura-a kuru kəli laa suro tasa gana lan faidatə. Kaagə dǝ-a ruwa ngəla lan ləbtə, ngawo shi-a kəli dǝ kǝlan fidoro koltə. Kaagə dǝ gana gana ro kǝltəgə kəli so-a kǝltǝram ro lezǝnaro. Awo kǝlutə dǝ foto nalnal nal nal wo, plan majin ba.
- Daraja bǝrma: Kəli-a kartǝro kuru foto lardǝ fǝlezǝro koltə.
- Daraja dawudin: Kəli indi aw yasku kolro kuru kaagə ləbtǝram dǝ nəmmin de.
- Daraja ngawo: Sa shi suro spanji lan gǝptin ma, kaagə dǝ-a mukkonəm ro ta.
Kolaaji jarida lan
Warak jarida foto kəli ngəla-a, fure, kǝmbu, dabba, mota aw bəlala suro-a sammatə. Foto-a kǝreta kura ro cətte, adǝ cattǝram ma ngəla nbeji, kuru kǝla kaagə kartǝn lan ləptə. Kolaaji dǝ mana baditǝro ngəla, dalilnzǝ foto fal fallen taktu gade suro hangal ro isajin. Kam jartǝ-a kuru kartǝ-a raajin ro ngəla.
Laam ləwuləwu
Laam kǝlan ngaamjin aw laam ləwuləwu ngammajin, rattǝgǝ, fǝletǝgǝ kuru cizǝgǝ tǝdin. Tasa gana aw kaagə feraa dǝro. Laam dǝ lezǝna mukko lan ngəla, adǝma am awo rotǝgǝ raajin ro hangal banzayin. Kǝrewa kura ro koltə, kuru karəgə cidatə cizanyi-a faidatənyi.
Fataa kəli kəli kǝla kaagə kime lan
Kaagə kime kəli fataa-a-a kǝlan wurajin. Fataa kura kura faidatə kuru kam dǝ-a kǝndoram kura lan fǝlezǝro aw ngulondo lan aw tawu lan kǝltǝro koltə. Fataa dǝ bubu sədin, adǝro kǝla tasa lan dazə kuru ngawo mukko-a cində. Fataa ləwuləwu nzǝkkata kǝndoram-a diye kartǝ.
Kaskə fǝlejin
Kaskə kura suro kulo lan sammatə, rangi cindəna kǝla jijiya nzǝben yikke, kuru kaskə dǝ-a kǝla kaagə lan tappǝ. Hangal lan gotə kuru fǝletǝram dǝ-a rui. Cidaa adǝ cidaa deya-a kuru kulo-a lan kǝltǝram ro ngəla, kuru kaskə sammatǝro letǝram lan badijin.
Kazəm-a kuru fure jartǝ
Kazəm lezǝna gade gade kǝla lezǝna lan jartə, aw fure ngəla laa suro tasa ro dazə. Adǝ cidaa lamarra wo, zaktǝ gana lan. Am ngawo daraja ro kərgawo so ro ma ngəla. Bayin gade ro, cidaa lamarra kam dementia-a karga ro rui.
Karəgə cidabe nzǝkkatǝ
Karəgə cidabe dǝ kǝla amari-a kuru kǝji-a ro faida kuraa, cidaa nzəli dǝwo-a gani. Sa kartǝmin ma, adǝ-a manaatə:
- Nzǝkkata kǝndoram-a kuru cindəna: Alamaram nzǝkkata kǝndoram-a diye manaa kuru rangi so cindəna.
- Səwandə kura: Kureyo kura, buroshi kuruwu kuru fataa kura mukko ro ta ngəla.
- Kǝrewa gana gana bawo: Kǝrewa, butil, kǝrewa fǝlezǝna gana gana kuru kəliwur fǝlezǝna yizayin-a koltə.
- Karəgə cizanyi bawo: Makasi amari-a faidatə aw kaagə-a mukko lan cətte.
- Alerji: Latex-a kuru kəli kaziyi kǝndoram-a manaatə.
- Ruwo ngəla: Kəli ngəla kǝla kaagə bulla aw kaagə kime lan ruiro ngəla.
- Karəgə gana gana: Karəgə indi aw yasku bas, kada so hangal bannazayin.
- Cindəram ngəla: Tasa, kaagə leda-a kuru tawu ləbləba-a faidatə, kazantu dǝ dalil datǝram ro waltǝnyi.
Kǝla daraja lan faltǝ
Daraja bǝrma lan, am kada cidaa-a bana gana lan planzayin kuru tammaro tǝdin. Daraja dawudin lan, kartǝgǝ gana gana kuru bayin kada kolro. Daraja ngawo lan, lamarra cidaa so-a, misallo laam ngammaro aw rangi suro spanji lan gǝptǝ, kǝla dio kuru awo kǝlutəna dǝ-a kǝji ro dio.
Bayin gade kǝla daraja so lan, daraja bǝrma, daraja dawudin kuru daraja ngawo cidaa nzǝ rui. Kam dǝ kasatsəna aw hangalnzǝ bannatəna ma, shimo andeye kǝla sa kam fal «a’a» can ma bayin futu sure bǝlinye dioro.
Bǝri lan kǝltǝ
Ngawo loktu rangi fǝlezǝna yen, rangi fǝlejin tablet lan jarabtə cidaa nalnal nal nal ro, aw foto suro foto lan kǝltǝgǝ cidaa tammaro. Indi yaye mukko-a cidaa lan sajin, kǝndoram gana gana majin ba.
Kura-kura bayintin
Cidaa zane jiri fiye kam dementia-a karga ro ngəla wo?
Awo ngəla so-a suro-a: rangi ruwa kaagə kuruwu lan fǝlejin, kolaaji suro foto jarida lan, laam ləwuləwu ngammaro kuru rattəgəro, fataa kəli kəli kǝla kaagə kime lan, kaskə-a rangi cindəna lan fǝlejin, kuru kazəm aw fure jartǝ. Awo kam dǝ raajin-a kuru kǝndoram nzǝ kǝla-a karta.
Ndayin gale karəgə cidabe kam dementia-a karga ro kartǝkǝ?
Karəgə nzǝkkata kǝndoram-a, cindəna-a, səwandə kura-a kuru kəli ngəla-a manatə, kuru kǝrewa gana gana, butil, kəliwur fǝlezǝna, gilashi ləbləba, makasi cizanyi-a aw awo kam so yizayin-a koltə. Alerji-a manaatə, misallo guwanti latex aw rangi laa. Ruwo ngəla kartə, misallo kaagə bulla kǝla kəli ngəla lan, kuru karəgə cidabe gana gana ro koltə.
Kam ngawo daraja yeyima-a cidaa zane cidajin ba?
Aa, cidaa lamarra gana gana lan. Laam ləwuləwu ngammaro, rangi buroshi kura lan suro ruwa lan fǝlejin, aw kazəm kǝla lezǝna lan jartǝ jarabtə. Mukko kam dǝbe sətara majin. Kəli-a rui-a kuru manazǝ-a shi ma shi kǝlanzǝn cidaa lan.
Shi «wu rangi fǝlejin rakǝnyi» can da, awi dikǝ?
Futu-a kolro, rangi-a kǝla kǝji kəli-a kuru lezǝna-a mbejiro, kǝndoram cidaa dǝwo-a gani. Fǝlezǝram bǝrma-a nəmmin fǝlezə kuru shi-a fǝlezǝnaro bowone. Adǝ yaye kasatsəna ma, cidaa gade fal bowone; shimo kǝla kasatə-a kuru hangal bannatə-a kǝra.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS