iTuvatuva ni Droini, Yadua na iKalawa

Na ituvatuva ni droini e sala vinaka mo vakayagataka kina na gauna vata kei e dua e bula ena mate ni guiguilecavi. Era vakayagataka na liga, na mata kei na vakila ni yago, ka solia vei kemudrau e dua na ka mo drau veitalanoataka. Na tabana oqo e solia eso na ituvatuva matata kei na ikalawa rawarawa, kei na ivakasala me baleta na digitaki ni iyaya ena sala vinaka. Me baleta na ivakavuvuli ni cakacaka ni liga me baleti ira na qase, me vaka na levei ni iyaya ni gone, raica na cakacaka ni liga me baleti ira na qase era bula ena mate ni guiguilecavi.

Na sala ni tekivu ena dua ga na ituvatuva ni droini

1. Vakarautaka ni bera ni tekivu. Biu e dua se rua na iyaya, e dua na iubi ni taqomaki kei na isulu suasua.
2. Vakaraitaka na imatai ni kalawa. Sucu na burusi, basuraka na imatai na tiki, se qiqia e dua na tiki qele lailai, ka sureti koya me cakava tale ga.
3. Cakacaka vata ena yasana. Maroroya na nomu cakacaka ena yasana me rairai ni drau cakacaka vata, sega ni vakadikevi.
4. Veitalanoa me baleta na ka o raica. Vakamacalataka na roka, na kena vakila kei na kena ibulibuli, ka kua ni lewai na cakacaka.
5. Muduka ni bera ni lutu na igu. Tini ki na ruasagavulu na miniti e rairai vinaka.

Na Alzheimer’s Association e kaya ni droini e sala ni vakaraitaka na nanuma kei na bulia e dua na ka, ka sega ni gadrevi kina na kila-ka ni droini. Na National Institute on Aging e vakatura me wasei na itaviqaravi ki na ikalawa lalai ka rawarawa.

Wai ni roka

Vakayagataka na pepa bibi ni wai ni roka, e dua na burusi levu malumalumu kei na vica na roka ena bilo tawa titobu. Suataka na pepa ena wai savasava, oti qai laiva me lutuka na roka kina. Vakasukataka vakamalua na pepa me drodro na roka. Na ka e rawa e dua na iyaloyalo malumalumu ka sega ni gadrevi kina na ituvatuva.

• iTabagauna taumada: Laiva me digia na roka ka droinitaka e dua na vanua.
• iTabagauna e loma: Solia rua se tolu na roka ka cakava na suasua ni pepa me baleta koya.
• iTabagauna e muri: Taura na pepa ni sa tabaka ena sipoci.

Kolaji mai na ivola ni itukutuku

Kumuna na tabana ni ivola ni itukutuku e tiko kina na iyaloyalo rokataki ni senikau, kakana, manumanu, motoka se ilakolako. Basuraka na iyaloyalo ena tiki lelevu, e rawarawa cake mai na musuka, ka kabita ena dua na pepa kaukauwa. Na kolaji e yaga me tekivu kina na veitalanoa, baleta na iyaloyalo yadua e rawa ni kauta mai e dua na nanuma. E veirauti kei e dua e taleitaka na tuvatuva kei na digidigi.

Qele malumalumu

Na qele e mamaca ena cagi se na qele ni buli ka malumalumu e rawa ni qiqi, vakananumi ka lobiki. Bulia e dua na bilo rawarawa se dua na tilebutebu raraba. Na qele e vinaka na kena vakila ena liga, ka rawa ni vakaceguya vei ira era taleitaka na taura tiko e dua na ka. Maroroya na tiki me lelevu, ka levea na iyaya e gata na kena mua.

Joki ena pepa loaloa

Na pepa loaloa e vakararama na roka ni joki. Vakayagataka na joki lelevu ka laiva me cakava na droini lelevu se me veiwaki ena iqaqalo ni liga se ena tisiu. Na joki e dau kuvu, oqo mo vakarautaka ena terei ka savata na liga ni oti. Digitaka na joki malumalumu e volai kina ni sega ni ca.

Taba ni draunikau

Kumuna mai na iteitei na draunikau lelevu, boroya na wai ni roka e rawa ni savasava ena kena sala ni wai, ka tabaka ena pepa. Laveta vakamalua ka raica na taba. Na ituvatuva oqo e sema vinaka kei na itaviqaravi e tautuba kei na teitei, ka rawa ni tekivu ena dua na taubale lekaleka me kumuni kina na draunikau.

Tuvatuva ni isulu kei na senikau

Tuvata na tiki ni isulu e duidui na kena vakila, se tuvata vica na senikau bulabula ena dua na bilo senikau. Oqo na ituvatuva e vakayagataka na yago ka lailai na veitauvi. Era veirauti tale ga kei ira ena itabagauna e muri. Me baleta eso tale na vakasama, raica na itaviqaravi ni vakila me baleti ira era bula ena mate ni guiguilecavi.

Na digitaki ni iyaya ni droini

Na iyaya e bibi cake ena taqomaki kei na marau mai na kena vinaka sara. Ni o digitaka, nanuma:

• Sega ni ca ka rawa ni savasava: Vakasaqara na ivakatakilakila e kaya ni sega ni ca ka raica ni rawa ni savasava na wai ni roka.
• iTautauri levu: Na koreni lelevu, na burusi vavaku kei na joki lelevu e rawarawa me tauri.
• Sega na tiki lalai: Levea na ibei, na ibulukau, na ititikini serau kei na ititikini serau e veisere ka rawa ni tilomi.
• Sega na iyaya gata: Vakayagataka na sisisivi taqomaki se basuraka na pepa ena liga.
• Mate ni yago: Raica na latekisi, kei na mate ni kuli sa kilai.
• Duidui vinaka: Na roka matata ena pepa vulavula se ena pepa loaloa e rawarawa me laurai.
• Lisi lekaleka: Rua se tolu na iyaya e rauta. Na digidigi levu e rawa ni veivakasaurarataki.
• Rawarawa na savasava: Vakayagataka na terei, na isulu palasitika kei na isulu suasua, me kua ni yaco na dukadukali me vuna ni muduki.

Veisautaka me salavata kei na itabagauna

Ena itabagauna taumada, e levu era rawa ni tuvatuva ka vakacavara e dua na cakacaka ena veitokoni lailai. Ena itabagauna e loma, solia na digidigi lailai ka levu cake na veidusimaki. Ena itabagauna e muri, vakanamata ki na cakacaka ni vakila me vaka na lobika ni qele se na tabaka ni wai ni roka ena sipoci, ka marautaka na ka e yaco, sega ni kena oti sara.

Me baleta eso tale na vakasama me salavata kei na itabagauna, raica na itabagauna taumada, itabagauna e loma kei na itabagauna e muri. Kevaka e bese se rarawa o koya o qarava, na noda ivakasala me baleta na gauna e kaya kina e dua e sega e vakamacalataka na sala ni vakalailaitaka.

Semata kei na qito

Ni oti e dua na gauna ni roka, tovolea na rokataki ena tepi me dua na itaviqaravi vakacegu, se dua na puzzle ni iyaloyalo me itaviqaravi ni vakacavara. Rau vakayagataka ruarua na liga ka sega ni gadrevi kina e dua na kila-ka matailalai.