ކުރު ޖަވާބެވެ
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް ފަންނުގެ މަސައްކަތް އެންމެ ރަނގަޅަށް ކުރެވެނީ ކުރު ވަގުތެއްގައި، ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން، އަދި ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު ސާފުވާ ގޮތަށް ކުރާއިރުއެވެ. ވޯޓަރކަލަރ ވޮޝް، މެގަޒިން ކޮލާޖް، ނުރައްކާ މަށި، ކަޅު ކަރުދާހުގައި ޗޯކް ޕެސްޓެލް، ނުވަތަ ގަސްގެ ފަތް ޕްރިންޓް ކުރަން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ، އަދި ކޮންމެ މަސައްކަތެއް ވެސް އެކުގައި ފަށާށެވެ. ޒަހަރު ނެތް، ބޮޑު ހެންޑަލް ހުރި ސާމާނު ހޮވާށެވެ، ކުޑަ އެއްޗެހި ނުހުންނަން ބަލާށެވެ، އަދި މީހާގެ ޙާލަތަށް އެއްގޮތްވާ ގޮތަށް ހަދާށެވެ. މުހިންމީ މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ތަޖުރިބާއެވެ؛ ނިމުނު އެއްޗެއް ލިބޭނަމަ އެއީ އިތުރު އުފަލެކެވެ.
- ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު ސާފު މަސައްކަތް ހޮވާށެވެ، މިސާލަކަށް ބްރަޝް އަތްލުމުން ނުވަތަ ތަސްވީރެއް ނަގާލުމުން، އެއީ ތިބާ ބަލަމުން އަންނަ މީހާއަށް ފަސޭހައިން ފެށޭނެ ގޮތެއް.
- ޒަހަރު ނެތް ސާމާނު ބޭނުން ކުރާށެވެ، ބޮޑު ހެންޑަލް ހުރި، ކުޑަ އެއްޗެހި ނެތް، ދުންފަތް ނުވަތަ ހަރުފަ ސާމާނު ނެތް ގޮތަށް.
- އެކުގައި ފަށާށެވެ، ދެން ކުޑަކޮށް ފަސްކުރާށެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް ކުރިއަށް ދިޔުމަށް ބޭނުންވަނީ ފުރަތަމަ ސްޓްރޯކެއް ނުވަތަ ކަޓެއް އެކަންޏެވެ.
- މީހާގެ ކުރެވޭ ގޮތް ބަދަލުވާއިރު، މަސައްކަތް ވެސް އެއާ އެއްގޮތް ކުރާށެވެ، ފަށާ ފެންވަރުގައި ތަފްސީލީ މަސައްކަތުން ފެށިގެން ފަހުން ފުޅާ، ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން ކުރެވޭ ހަރަކާތްތަކަށް.
- ހުނަރު ނޫން، އިޚްތިޔާރުކުރި ކަންތަކާއި އެތަކެއްޗެހީގެ ގޮތް ވަނީނަމަ އެކަން ބުނާށެވެ، އަދި މަސައްކަތުން އުފަލެއް ނުލިބޭ ވަގުތު ހުއްޓާށެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (10 ބައިތައް)
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހަކާ އެކު ވަގުތު ހޭދަކުރަން ފަންނުގެ މަސައްކަތަކީ ވަރަށް ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ. މިއީ އަތް، ލޮލާއި ހިސްތައް ބޭނުންކުރުވާ ކަމެއް، އަދި ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ވެސް މައުޟޫއެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ. މި ޞަފްޙާގައި ސާދާ ފިޔަވަޅުތަކާ އެކު ބައެއް މަސައްކަތް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، ރައްކާތެރިކަމާ އެކު ސާމާނު ހޮވާ ގޮތާ ބެހޭ އިރުޝާދު ވެސް ދެންނެވިފައިވާނެއެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ފަންނުގެ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ އުސޫލުތައް، މިސާލަކަށް ކުޑަކުދިންނަށް ހާއްސަ ސާމާނު ދުރުކުރުން، ބެއްލެވުމަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ފަންނާއި އަތުން ހަދާ ކަންތައްތައް ބައްލަވާށެވެ.
ކޮންމެ ފަންނުގެ މަސައްކަތެއް ފެށޭ ގޮތް
- ފެށުމުގެ ކުރިން ތައްޔާރު ކުރާށެވެ. އެއް ނުވަތަ ދެ ސާމާނެއް، ހިމާޔަތް ޝީޓެއް އަދި ތެތް ފޮތިފިލައެއް ތައްޔާރު ކުރާށެވެ.
- ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު ދައްކާށެވެ. ބްރަޝް އަތްލާށެވެ، ފުރަތަމަ ޓުކުޑާ ނަގާށެވެ، ނުވަތަ ކުޑަ މަށި ކޮޅެއް ފިއްތާށެވެ، އަދި ތިބާ ބަލަމުން އަންނަ މީހާއަށް ހަމަ އެގޮތަށް ކުރުމަށް ދައުވަތު ދޭށެވެ.
- ކައިރިކައިރިން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. ތިބާގެ މަސައްކަތެއް ވެސް ކައިރީގައި ބަހައްޓާށެވެ، އެއީ މަސައްކަތް އެކުގައި ކުރަމުން ދާ ކަމެއް ކަމުގެ އިހުސާސް ލިބޭނެ ގޮތަށް.
- ފެންނަ ކަންތައްތަކާ މެދު ވާހަކަ ދެއްކާށެވެ. މަސައްކަތުގެ ރަނގަޅުކަން ނިންމާނުލައި، ކުލަ، ގޮތް އަދި ބައިތަކާ މެދު ވާހަކަ ދެއްކާށެވެ.
- ހިތްވަރު ދަށްވުމުގެ ކުރިން ހުއްޓާށެވެ. 10 އިން 20 މިނެޓަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ރަނގަޅު މުއްދަތެކެވެ.
Alzheimer’s Association ބުނަނީ ފަންނަކީ ހުނަރުވެރި މާހިރަތެއް ބޭނުން ނުވާނަމަވެސް، އިހުސާސް ފާޅުކުރެވޭނެ އަދި އުފެއްދުންތެރިކަން ދައްކާލެވޭނެ ގޮތެއް ކަމަށެވެ. National Institute on Aging ލަފާ ދެނީ މަސައްކަތްތައް ކުޑަ، ކުރެވޭ ފިޔަވަޅުތަކަށް ބަހާލުމަށެވެ.
ވޯޓަރކަލަރ ވޮޝް
ބޯ ވޯޓަރކަލަރ ކަރުދާސް، ބޮޑު ނުރައްކާ ބްރަޝެއް އަދި ކުޑަ ކަށުނިތަކުގައި ދެތިން ކުލަ ބޭނުން ކުރާށެވެ. ކަރުދާސް ސާފު ފެނުން ތެތް ކުރާށެވެ، ދެން އެ މައްޗަށް ކުލަ ޖައްސަވާށެވެ. ކުލަތައް ހަރަކާތްވުމަށް ކަރުދާސް މަޑުމައިތިރިކޮށް ތިރި ކުރާށެވެ. ނަތީޖާއަކީ ޕްލޭނެއް ނެތި ނުރައްކާ، އެބްސްޓްރެކްޓް ތަސްވީރެކެވެ.
- ފަށާ ފެންވަރު: ކުލަ އިޚްތިޔާރު ކުރަން އަދި މަންޒަރެއް ކުލަ ޖެހުމަށް ފުރުޞަތު ދޭށެވެ.
- މެދު ފެންވަރު: ދެ ނުވަތަ ތިން ކުލަ ހުށަހަޅާށެވެ، އަދި ކަރުދާސް ތެތް ކުރުމުގެ ކަން ތިބާ ކުރާށެވެ.
- ފަހު ފެންވަރު: ސްޕޮންޖުން ކުލަ ޖައްސަވަމުން ދާއިރު، ކަރުދާސް ތިބާ ހިފައިގެން ހުންނާށެވެ.
މެގަޒިން ކޮލާޖް
މަތަކު، ކާނާ، ޖަނަވާރު، ކާރު ނުވަތަ ދަތުރުފަތުރުގެ ބާރު ތަސްވީރުތައް ހުރި މެގަޒިން ޞަފްޙާތައް އެއްކުރާށެވެ. ތަސްވީރުތައް ބޮޑު ޓުކުޑާތަކަށް ނަގާށެވެ، އެއީ ކަތުރުން ކަނޑުމަށް ވުރެ ފަސޭހަ ކަމެކެވެ، ދެން ކާޑު ޝީޓެއްގެ މައްޗަށް ގު ޖައްސާށެވެ. ކޮލާޖަކީ ވާހަކަ ފެށުމަށް ރަނގަޅު ގޮތެއް، އެހެނީ ކޮންމެ ތަސްވީރަކުން ހަނދާނެއް އަނބުރާ ގެނެވިދާނެއެވެ. އެއްތަނަށް ޖައްސައި އިޚްތިޔާރު ކުރުމަށް ކަމުދާ މީހަކަށް މިއީ އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތެކެވެ.
ނުރައްކާ މަށި
ހަވާއިން ހިއްކޭ މަށި ނުވަތަ ނުރައްކާ މޮޑެލިންގ މަށި ބަންނާލެވޭނެ، އެތެރެކުރެވޭނެ އަދި ފިއްތެވޭނެއެވެ. ސާދާ ބައްޓިއެއް ނުވަތަ ހަމަ ޓައިލެއް ހަދާށެވެ. މަށިއަކީ އަތުން ބަލާ އެއްޗެއް ކަމުން، އެތަކެއްޗެހި އަތުން ބެލުމަށް ކަމުދާ މީހުންނަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިދާނެއެވެ. ޓުކުޑާތައް ބޮޑެތި ކޮށް ބަހައްޓާށެވެ، އަދި ހަރުފަ ތިންތައް ހުރި ސާމާނު ބޭނުން ނުކުރާށެވެ.
ކަޅު ކަރުދާހުގައި ޗޯކް ޕެސްޓެލް
ކަޅު ކަރުދާހުގައި ޕެސްޓެލް ކުލަތައް ވަރަށް ފާޅުވެ ފެންނާނެއެވެ. ބޮޑު ޗަންކީ ޕެސްޓެލް ބޭނުން ކުރާށެވެ، އަދި ފުޅާ ސްޓްރޯކް ޖައްސަވާށެވެ ނުވަތަ އިނގިލި ނުވަތަ ޓިޝޫއެއް ބޭނުންކޮށްގެން މިކްސް ކުރަން ދޭށެވެ. ޕެސްޓެލްއިން ފުނި ނެރޭނެ ކަމަށްވާތީ، ޓްރޭއެއްގެ މަތީގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާށެވެ އަދި ނިމުމުން އަތް ސާފު ކުރާށެވެ. ޒަހަރު ނެތް ކަމަށް ލިޔެފައިވާ ނުރައްކާ ޕެސްޓެލް ހޮވާށެވެ.
ގަސްގެ ފަތް ޕްރިންޓް
ގެސްތަނުން ބޮޑެތި ފަތްތައް އެއްކުރާށެވެ، ވެއިންތަކުގެ މައްޗަށް ދޮވެފައި ދާ ކުލަ ޖަހާށެވެ، އަދި ކަރުދާހުގެ މައްޗަށް ފިއްތާށެވެ. ފަސޭހައިން އުފުލާށެވެ އަދި ޕްރިންޓް ބައްލަވާށެވެ. މި މަސައްކަތް ބޭރުގައި ކުރާ އަދި ގަސްތަކާ ގުޅޭ މަސައްކަތްތައް އާ ރަނގަޅަށް ގުޅޭނެއެވެ، އަދި ފަތް އެއްކުރުމަށް ހިނގާ ކުރު ހިނގާލުމަކުން ފެށިދާނެއެވެ.
ކަންފަތާއި މާތަކު ތަރުތީބުކުރުން
އެކި ގޮތްގޮތުގެ ކަންފަތު ތަކެތި އަތުން ބެލައި އެއްތަނަށް ޖައްސާށެވެ، ނުވަތަ ފުލް ފްލާވަރ ވޭޒެއްގައި ކުޑަކͪޑަ މާތަކު ތަރުތީބު ކުރާށެވެ. މިއީ މަސްރަފު ކުޑަ، ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. ފަހު ފެންވަރުގައި ހުރި މީހުންނަށް ވެސް މިއީ އެކަށީގެންވާ ކަންތައްތަކެކެވެ. އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް ބައްލަވާށެވެ.
ފަންނުގެ ސާމާނު ހޮވުން
ރައްކާތެރިކަމާއި އަރާމަށް ސާމާނު ހޮވުމަކީ ކޮލިޓީއަށް ވުރެ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ހޮވާއިރު މި ކަންތައް ހަނދާން ބަހައްޓާށެވެ:
- ޒަހަރު ނެތް އަދި ދޮވެފައި ދާ: ޒަހަރު ނެތް ކަމުގެ ލޭބަލް ބަލާށެވެ އަދި ކުލަ ދޮވެފައި ދާތޯ ޔަގީން ކުރާށެވެ.
- ބޮޑު ގްރިޕް: ޖަމްބޯ ކްރެޔޯން، ބޯ ބްރަޝް އަދި ޗަންކީ ޕެސްޓެލް އަތުން ބަހައްޓަން ފަސޭހަވެއެވެ.
- ކުޑަ އެއްޗެހި ނުހުންނަން: ގިނަލެވިދާނެ މަނިކުތައް، ބަޓަން، ސީކުއިން އަދި ހުރަހެއް ނުވާ ގްލިޓާ ބޭނުން ނުކުރާށެވެ.
- ހަރުފަ ސާމާނު ނުހުންނަން: ރައްކާތެރި ކަތުރު ބޭނުން ކުރާށެވެ ނުވަތަ އަތުން ކަރުދާސް ނަގާށެވެ.
- އެލަރޖީ: ލޭޓެކްސް ހުރިތޯ، އަދި ހަމަށަށް އެނގިގެންވާ ހަމައަށް ހިތުމެއް އޮންނަތޯ ބަލާށެވެ.
- ތަފާތު ފާޅުވުން: ހުދު ނުވަތަ ކަޅު ކަރުދާހުގެ މަތީގައި ބާރު ކުލަ ފެނުމަށް ފަސޭހަވެއެވެ.
- ކުރު ލިސްޓެއް: ދެ ނުވަތަ ތިން ސާމާނު ފުދޭނެއެވެ. އިޚްތިޔާރު މާ ގިނަވުމުން ހިތްހަމަ ނުޖެހިދާނެއެވެ.
- ފަސޭހައިން ސާފުކުރެވޭ: ޓްރޭއެއް، ޕްލާސްޓިކް ޝީޓެއް އަދި ތެތް ފޮތިފިލައެއް ބޭނުން ކުރާށެވެ، އެއީ ނުރަނގަޅުކަމުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތް ހުއްޓުމަށް ނުވާން.
ފެންވަރަށް ބަލައިގެން ބަދަލުކުރުން
ފަށާ ފެންވަރުގައި ގިނަ މީހުންނަށް ކުޑަ އެހީއަކާ އެކު މަސައްކަތެއް ޕްލޭންކޮށް ނިންމާލެވޭނެއެވެ. މެދު ފެންވަރުގައި އިޚްތިޔާރު މަދުކޮށް، އިރުޝާދު އިތުރު ކުރާށެވެ. ފަހު ފެންވަރުގައި ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން ކުރެވޭ ކަންތައްތަކަށް ބާރު ދޭށެވެ، މިސާލަކަށް މަށި ފިއްތުން ނުވަތަ ސްޕޮންޖުން ކުލަ ޖެހުން، އަދި ނިންމުމަށް ވުރެ ނަތީޖާއިން އުފަލު ލިބުމަށް ސަމާލުކަން ދޭށެވެ.
ފެންވަރަށް އެއްގޮތްވާ އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް ފަށާ ފެންވަރު، މެދު ފެންވަރު އަދި ފަހު ފެންވަރުގެ މަސައްކަތްތައް ބައްލަވާށެވެ. ތިބާ ބަލަމުން އަންނަ މީހާ ދެކޮޅު ހަދައިފިނަމަ ނުވަތަ ހިތްހަމަ ނުޖެހިއްޖެނަމަ، މީހަކު ނޫން ބުނާ ވަގުތު ގެ އިރުޝާދުގައި ފަސްކުރާ ގޮތް ބަޔާން ކޮށްދެނީއެވެ.
ގޭމެއް އެކުގައި ކުރާށެވެ
ކުލަ ޖެހުމުގެ ސެޝަނެއް ނިމުމުން، ހަމަހިމޭން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ޓެބްލެޓްގައި ކުލަ ޖެހުން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ، ނުވަތަ ނިންމުމުގެ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ތަސްވީރު ޕަޒްލް ކުރާށެވެ. މި ދެ ކަމުން ވެސް ބާރު ހުނަރެއް ނޭޅި އަތް މަޝްގޫލު ކޮށްދެއެވެ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް ކޮން ފަންނުގެ މަސައްކަތްތަކެއް އެކަށީގެންވޭހެއްޔެވެ؟
ރަނގަޅު އިޚްތިޔާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ބޯ ކަރުދާހުގައި ވޯޓަރކަލަރ ވޮޝް، މެގަޒިން ތަސްވީރުން ކޮލާޖް ހެދުން، ނުރައްކާ މަށި ބަންނަން އަދި ފިއްތަން، ކަޅު ކަރުދާހުގައި ޗޯކް ޕެސްޓެލް، ދޮވެފައި ދާ ކުލައިން ގަސްގެ ފަތް ޕްރިންޓް ކުރުން، އަދި ކަންފަތުގެ އެއްޗެހި ނުވަތަ މާތަކު ތަރުތީބުކުރުން ހިމެނެއެވެ. މީހާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ކުރެވޭ ގޮތަށް އެއްގޮތްވާ މަސައްކަތެއް ހޮވާށެވެ.
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހަކަށް ފަންނުގެ ސާމާނު ހޮވާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟
ޒަހަރު ނެތް، ދޮވެފައި ދާ ސާމާނު ހޯދާށެވެ، ބޮޑު ހެންޑަލް އަދި ބާރު ކުލަތަކާ އެކު. ކުޑަ މަނިކުތައް، ބަޓަން، ގްލިޓާ، ތެތް ގލާސް، ހަރުފަ ކަތުރު، އަދި ގިނަލެވިދާނެ އެއްޗެހި ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. އެލަރޖީ ހުރިތޯ ބަލާށެވެ، މިސާލަކަށް ލޭޓެކްސް ގްލަވްސް ނުވަތަ ބައެއް ކުލަތަކެވެ. ރަނގަޅު ތަފާތު ހުރި ގޮތް ބޭނުން ކުރާށެވެ، މިސާލަކަށް ހުދު ކަރުދާހެއްގެ މައްޗަށް ބާރު ކުލައެކެވެ، އަދި ސާމާނުގެ ލިސްޓު ކުރުކޮށް ބަހައްޓާށެވެ.
ފަހު ފެންވަރުގައި ހުރި މީހަކަށް ފަންނުގެ މަސައްކަތެއް ކުރެވޭނެހެއްޔެވެ؟
އާދެ، ސާދާ އަދި ހިސްތަކަށް ބަލައިގެން ކުރެވޭ ގޮތްތަކުން ކުރެވޭނެއެވެ. ނުރައްކާ މަށި ފިއްތުން، ބޮޑު ބްރަޝެއް ބޭނުންކޮށްގެން ފެން ހުރި ޓްރޭއެއްގައި ކުލަ ޖެހުން، ނުވަތަ އެކި ގޮތްގޮތުގެ ކަންފަތު ތަކެތި އެއްތަނަށް ޖައްސައި ބަލާށެވެ. ބައެއް ފަހަރަށް ތިބާއަށް އަތް އެހީތެރިވެދޭން ޖެހިދާނެއެވެ. ކުލަތަކާ މެދު ބަލައިގެން ވާހަކަ ދެއްކުން ވެސް ބައިވެރިވާ ގޮތެކެވެ.
އެމީހަކު ކުލަ ނުޖަހަން ބުނެއްޔާ ކީއް ކުރަންތޯއެވެ؟
ފަންނަކީ ހުނަރެއް ނޫން، ކުލައާއި އެތަކެއްޗެހީގެ ގޮތުން އުފަލު ލިބުމަށް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ހިތްހަމަޖެއްސާށެވެ. ފުރަތަމަ ސްޓްރޯކް ތިބާ ޖަހާށެވެ، ދެން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ދައުވަތު ދޭށެވެ. އެކަމަށް ވެސް އެމީހަކު ދެކޮޅު ހަދައިފިނަމަ، އެހެން މަސައްކަތެއް ހުށަހަޅާށެވެ؛ ދެކޮޅު ހެދުމާއި ހިތްހަމަ ނުޖެހުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ބައްލަވާށެވެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS