Enyamukulo lixupi
Oilonga yoikwauninga ohai kala iwa unene ngeenge oixupi, tai kumu omaliudo noye na onhanho yotete ya yela. Kendabala okutanga nomavala omeya, okukonga nokunambela omafano omomifo, edu lokuma la nanga, oikalki yepastela kombada yopepa la tila, ile okushita omafoloma nepende tali koshwa. Longifa oinima ihe na oudio, i na omakwatelo manene, ihe na ounghulungu vanini ile oinima i na omutwe wa twa, nokulongekida she likolelela konghalo yomunhu. Okuninga oshilonga oko kwa fimana; oshilongifo sha pwa oshi li ashike oshali.
- Hoolola oilonga i na onhanho imwe ya yela, ngaashi okunyika oninga ile okutaula efano, opo omunhu a dule okuhovela noupu.
- Longifa oinima ihe na oudio, i na omakwatelo manene, ihe na ounghulungu vanini, ihe na edimba ile oilongifo i na omutwe wa twa.
- Hoveleni pamwe, ndele to shuna monima kanini. Ovanhu vahapu ova pumbwa ashike onhanho yotete ile okutaula kwotete opo va twikile.
- Lundulula oshilonga eshi eenghono domunhu tadi lunduluka, okudja koilonga youkeka pehovelo fiyo okominyengo dinene tadi kumu omaliudo konima.
- Pandula omahoololo nomaukwatya oinima, ndele hakouhaku, nokukangheka diva ngeenge oshilonga itashi hafifa vali.
Kepandja eli (oitukulwa 10)
Oilonga yoikwauninga oi li onghedi iwa yokukala pamwe nomunhu e na oudu wokudimbwa. Ohai longifa omake, omesho nomaliudo, nohai mu pe sha mu dule okupopya kombinga yasho. Epepa eli otali yandje oilonga ya yela noinhano iipu, pamwe nomayele okukwafa okuhoolola oinima noukeka. Omolwomafinamhango oikwauninga ya koka, ngaashi okuhenuka oinima youhanana, tala oikwauninga nomake kwaavo ve na oudu wokudimbwa.
Nghee to hovele oshilonga keshe shoikwauninga
- Longekida ofimbo inamu hovela. Tula po oshinima shimwe ile ivali, oshiyaleko shi amene noshitukutuku sha tutika.
- Ulika onhanho yotete. Nyika oninga, taula oshipambu shotete, ile finya okapambu kanini kedu lokuma, ndele to mu shivi a ninge sha faafana.
- Longeni ombinga nombinga. Kaleka oshilonga shoye popepi opo oshilonga shi kale sha fa sheni amushe, ndele hashokupashukila.
- Popyeni kombinga yaasho tamu mono. Hokolola omavala, omaukwatya nomaluvalo ponhele yokutokola oshilonga.
- Kangheka ofimbo eenghono inadi shuna pedu. Ominute omulongo fiyo omilongo mbali luhapu ohadi wana.
Alzheimer’s Association ota ti kutya oikwauninga oi li onghedi yokuulika omaliudo nokukala nomadiladilo, nopehe na okudula ouhaku. National Institute on Aging ota yandje omayele okutukula oilonga moinhano inini, tai dulu okuwanifwa noupu.
Okutanga nomavala omeya
Longifa opepa la kola lomavala omeya, oninga inene ya nanga nomavala mashona momakopi a mbwalangadja. Tutike opepa nomeya a yela, ndele to mu efa a tule mo omavala. Endamifa opepa kanini nelungi opo omavala a tondoke. Oshidjemo otashi kala efano la nanga lihe na ondunge ya pumbiwa.
- Onghalo yopehovelo: Mu efa a hoolole omavala nokutenga po efano loshitukulwa.
- Onghalo yopokati: Mu pa omavala avali ile atatu ndele to mu tutikile opepa.
- Onghalo yokomesho: Kwata opepa ofimbo ta tula mo omavala noshipontsho.
Okukonga nokunambela omafano omomifo
Ongela omapandja omomifo e na omafano a yela eengala, oikulya, oinamwenyo, eehauto ile eendawo. Taula omafano moinhano inene, osho shipu shi dule okushikula noikifo, ndele to a nambeke kombada yokakalata. Okukonga nokunambela omafano oku li onghedi iwa yokuhovela eenghundafana, shaashi efano keshe otali dulu okweetifa edimbuluko. Otashi wapalele omunhu ou e hole okutula oinima momusholondodo nokuhoolola.
Edu lokuma la nanga
Edu lokuma tali kukuta poluhaela ile edu lokuma la nanga otali dulu okufinwa, okudingilwa nokukwatwa. Ningeni okambiya ka yela ile oshipambu sha mbwalangadja. Edu lokuma otali kumu omake unene, onghee otali dulu okungungumaneka ovo ve hole okukwata oinima. Kaleka oipambu inene, nokuhenuka oilongifo i na omutwe wa twa.
Oikalki yepastela kombada yopepa la tila
Opepa la tila ohali ningifa omavala oikalki a veme nawa. Longifa oikalki inene ndele to efa omunhu a tule ko omalenga manene ile a vande neke ile noshitukutuku. Oikalki yepastela ohai eta ondwi, onghee longekidila mokatemba nokukosha omake konima. Hoolola oikalki ya nanga ya shangwa kutya kai na oudio.
Okushita omafoloma
Ongela omafoloma manene moshikunino, vaeka epende tali koshwa komitwe domafoloma, ndele to a fininikile kopepa. A kufa ko nelungi ndele to hafele oshiholekwa. Oshilonga eshi otashi kwatakanifwa nawa noilonga yopondje noyokulonga moshikunino, notashi dulu okuhovela neenda lokwoongela omafoloma.
Okulongekida oiyata neengala
Tula momusholondodo oipambu yoiyata i na omaukwatya e lili noku lili she likolelela komaukwatyo ayo, ile longekida eengala dishona mokavasa. Eshi oilonga tai kumu omaliudo noihe na oudjuu muhapu. Otai wapalele yo ovo ve li monghalo yokomesho youdu. Omolwomadiladilo mahapu, tala oilonga tai kumu omaliudo kwaavo ve na oudu wokudimbwa.
Okuhoolola oinima yoikwauninga
Oinima oyo ya fimana unene omolweameno netulumuko shi dule omolwongushu yayo. Ngeenge to hoolola, diladila kombinga yaashi:
- Ihe na oudio notai koshwa: Konga omashangelo taa ulike kutya kai na oudio nokutala ngeenge omavala otaa koshwa.
- Omakwatelo manene: Oikalki inene, eeninga da kula noikalki inene oshipu okukwatwa.
- Ihe na ounghulungu vanini: Henuka eembuma, eembatu, oinima tai vema noinima tai i mo moshipala oyo tai dulu okup swallowed.
- Ihe na oilongifo i na omutwe wa twa: Longifa oikifo yokushikula yeameno ile taula opepa nomake.
- Omapyakadi omolwomaludi amwe: Talela po latex nosho yo omaupyakadi amwe olutu.
- Omalunduluko a yela: Omavala a kola kombada yopepa litoka ile la tila ohaa monika noupu.
- Omusholondodo muxupi: Oinima ivali ile itatu oi li po ya wana. Omahoololo mahapu otaa dulu okungwangwaneka.
- Okukosha noupu: Longifa okatemba, oshiyaleko shoplastika noshitukutuku sha tutika, opo onyata iha kale etomheno lokukangheka.
Okulundulula she likolelela konghalo
Monghalo yopehovelo, ovanhu vahapu otava dulu okulongekida nokumanifa oshilonga nekuwafo linini. Monghalo yopokati, yandja omahoololo mashona nomawiliko mahapu. Monghalo yokomesho, yandja elitulemo koilonga tai kumu omaliudo ngaashi okufinya edu lokuma ile okutula omavala noshipontsho, nokuhafela oshidjemo ponhele yokumanifa oshilonga.
Omolwomadiladilo mahapu e likolelela konghalo, tala onghalo yopehovelo, onghalo yopokati noilonga yonghalo yokomesho. Ngeenge omunhu ota anye ile ta kala e udite oudjuu, ewiliko letu kombinga yangeenge umwe ta ti ahowe otali yelifa nghee to dulu okushuna monima nelungi.
Weda ko oudano
Konima yokutenga, kendabala okutanga omavala kotableta ongoshinima sha ngungumana tashi landula, ile oshilonga shokutungulula efano ongoshilonga shokumanifa. Aishe ivali ohai kaleka omake e lipyakidila nopehe na okudula ouhaku u li pombada.
Omapulo haa pulwa olundji
Oilonga yoikwauninga ilipi tai longo nawa kwaavo ve na oudu wokudimbwa?
Omahoololo mawa otaa kwatele mo okutanga nomavala omeya kopepa la kola, okukonga nokunambela omafano omomifo, edu lokuma la nanga lokufinya nokukwata, oikalki yepastela kombada yopepa la tila, okushita omafoloma nepende tali koshwa, nokulongekida oipambu yoiyata ile eengala. Hoolola osho tashi wapalele osho omunhu e hole neenghono daye.
Ohandi hoolola ngahelipi oinima yoikwauninga yomunhu e na oudu wokudimbwa?
Konga oinima ihe na oudio, tai koshwa, i na omakwatelo manene nomavala taa monika nawa, nokuhenuka ounghulungu vanini ngaashi eembuma, eembatu, oinima tai vema, omakende e na omeya, oikifo i na omutwe wa twa nosho yo keshe osho tashi dulu okup swallowed. Talela po ngeenge oku na omaupyakadi omolwomaludi amwe, ngaashi oukwatelo wa latex ile omavala amwe. Longifa omalunduluko a yela, ngaashi opepa litoka nomavala a kola, nokukaleka omusholondodo woinima u li muxupi.
Omunhu e li monghalo yokomesho youdu wokudimbwa ota dulu okuninga oikwauninga?
Heeno, ngeenge tamu longifa oinima iipu tai kumu omaliudo. Kendabala okufinya edu lokuma la nanga, okutanga noninga inene mokatemba ke na omeya, ile okutula momusholondodo oipambu yoiyata i na omaukwatya e lili noku lili. Otashi dulika u pumbwe okuwilika eke laye. Okutala nokupopya kombinga yomavala nayo oyo onghedi yokukufa ombinga.
Oshike handi ningi ngeenge ta ti ite dulu okutanga?
Mu shilipaleka kutya oikwauninga oi li ashike omokuhafela omavala nomaukwatya oinima, ndele hakouhaku. Hovela onhanho yotete ove mwene ndele to mu shivi a twikile. Ngeenge natango ota anye, mu pa oshilonga shimwe; tala ewiliko kombinga yomanyamukulo noyeehame.
Eeshako doilongifo
Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS