ડિમેન્શિયા ધરાવતા લોકો માટે સંગીતની પ્રવૃત્તિઓ

ડિમેન્શિયા સાથે જીવતી વ્યક્તિ સાથે વહેંચવા માટે સંગીત સૌથી સરળ વસ્તુઓમાંનું એક છે. તે કશું માગતું નથી: કોઈ સાચા જવાબ નહીં, અનુસરવાનાં કોઈ પગલાં નહીં. જાણીતું ગીત સ્મિત, તાલ આપતો પગ કે સાથે ગવાયેલા થોડા શબ્દો લાવી શકે, વાતચીત અઘરી હોય તેવા દિવસે પણ. આપને ફક્ત આ ખાસ વ્યક્તિ માટે યોગ્ય સંગીત અને તે વગાડવા માટે એક શાંત ક્ષણ જોઈએ.

ડિમેન્શિયા ધરાવતા લોકો માટે કઈ સંગીત પ્રવૃત્તિઓ ચાલે છે?

સાંભળવું, ગાવું, તાળી પાડવી, ઝૂમવું અને સંગીત વિશે વાત કરવી, બધું સારું ચાલે છે. National Institute on Aging સંગીત વગાડવું, સંગીત અને કલાકાર વિશે વાત કરવી, જાણીતાં ગીતો પર ગાવું કે નાચવું, અને સમુદાયમાં સંગીત સમારોહ કે સંગીત કાર્યક્રમોમાં જવાનું સૂચવે છે. Alzheimer’s Association ઉમેરે છે કે તાળી પાડવા કે નાચવા જેવી હલનચલન આનંદમાં વધારો કરી શકે, અને શબ્દો અઘરા થઈ જાય પછી સંગીત જોડાવાની એક રીત બની શકે.

અંગત પ્લેલિસ્ટ કેવી રીતે બનાવવું?

આપ બનાવી શકો તેમાં સૌથી ઉપયોગી વસ્તુ એ છે કે આ વ્યક્તિ માટે જેનો અર્થ હોય તેવા સંગીતનું પ્લેલિસ્ટ. NHS પણ અંગત અર્થ ધરાવતા સંગીત પર ભાર મૂકે છે. એક બનાવવાની સરળ રીત અહીં છે.

તેમના જીવનથી શરૂ કરો

• તેમની કિશોર અને વીસીની ઉંમર. તેઓ યુવાન હતા ત્યારે રેડિયો પર, નૃત્યોમાં અને ફિલ્મોમાં શું વાગતું હતું તે વિચારો.
• મોટી ક્ષણો. તેમના લગ્નનું સંગીત, પહેલું નૃત્ય, પરિવારની પ્રવાસ યાત્રાનું મનપસંદ આલ્બમ.
• શ્રદ્ધા અને સંસ્કૃતિ. ભજનો, સ્તોત્રો, પવિત્ર સંગીત, અથવા તેમની માતૃભાષાનાં ગીતો.
• કામ અને સેવા. માર્ચિંગ બૅન્ડ, કામ કરતી વખતે ગવાતાં ગીતો, કે લશ્કરમાં વિતાવેલા સમય સાથે જોડાયેલું સંગીત.
• પરિવારને શું યાદ છે. ભાઈ-બહેનો, બાળકો અને જૂના મિત્રોને પૂછો કે તેઓ હંમેશાં શું વગાડતા કે ગાતા.

ફક્ત ગીતો નહીં, પ્રકારો વિશે વિચારો

જો ક્યાંથી શરૂ કરવું તે ખબર ન હોય, તો આમાંથી દરેકમાંથી થોડી મિનિટો અજમાવો અને પ્રતિભાવ જુઓ: બિગ બૅન્ડ અને સ્વિંગ, ડૂ-વૉપ, મોટાઉન અને સોલ, શરૂઆતનું રૉક ઍન્ડ રોલ, કન્ટ્રી અને વેસ્ટર્ન, બ્લુગ્રાસ, ગૉસ્પેલ અને સ્તોત્રો, બ્રૉડવે શોનાં ગીતો, જૅઝ ક્લાસિક, બોલેરો કે મારિયાચી જેવું લૅટિન સંગીત, પોલ્કા, લોકસંગીત અને શાસ્ત્રીય સંગીત. આપની વ્યક્તિની પોતાની પરંપરાનાં લોકગીતો, ભજનો અને જૂનાં ફિલ્મી ગીતો પણ અજમાવો. જે સ્મિત કે તાલ આપતો પગ લાવે તે રાખો; જે ભવાં ચડાવે તે છોડી દો.

વગાડવાનું સરળ બનાવો

• જાહેરાતો નહીં. Alzheimer’s Association ચેતવે છે કે જાહેરાતો મૂંઝવણ કરી શકે છે. ડાઉનલોડ કરેલું સંગીત, સીડી, રેકૉર્ડ કે જાહેરાત વગરની સેવા વાપરો.
• એક સાદું ઉપકરણ. એક મોટા બટનવાળો સ્પીકર, અથવા સાચવીને તૈયાર રાખેલું પ્લેલિસ્ટ, જેથી કોઈ પણ તેને શરૂ કરી શકે.
• બે ટૂંકી યાદી. શાંત થવા માટેની એક શાંત યાદી અને મિજાજ સુધારવા માટેની એક જીવંત યાદી.
• નામ લખો. ઉપકરણ પર વ્યક્તિનું નામ અને “મનપસંદ સંગીત” લખો, જેથી મુલાકાતે આવતા પરિવારજનો અને સંભાળ કર્મચારીઓ પણ તેને વાપરી શકે.

અજમાવવા જેવી 15 સંગીત પ્રવૃત્તિઓ

1. સાથે સાંભળો. બાજુમાં બેસો, બીજું કંઈ ચાલતું ન હોય. સાંભળવું એ પૂરી પ્રવૃત્તિ છે.
2. સાથે ગાઓ. આપ પોતે ગાવાનું શરૂ કરો. ગણગણવું કે હોઠ હલાવવા પણ ગણાય.
3. તાળી પાડો કે તાલ પર ટકોરા મારો. ઘૂંટણ પર થપથપાવો, ટેબલ પર ટકોરા મારો, કે નાનું હાથનું ઢોલક કે ખખડાટનું સાધન વાપરો.
4. ધીમું નૃત્ય. હાથ પકડીને રસોડામાં ઝૂમો, અથવા બેઠાં બેઠાં હાથ સાથે હલાવીને નાચો.
5. દુપટ્ટા સાથે નૃત્ય. હળવા દુપટ્ટા સંગીતના તાલે લહેરાવો, ઊભા કે બેઠા.
6. સંગીત વિશે વાત કરો. આમંત્રણ આપો, કસોટી ન કરો: “આ તો નૃત્ય મહેફિલ જેવું લાગે છે. મને એ નૃત્યો વિશે કહો.” “શું આપને આ ગીત યાદ છે?” એવું ક્યારેય ન પૂછો.
7. આખું આલ્બમ વગાડો. તેમને ગમતો રેકૉર્ડ શરૂઆતથી અંત સુધી ચા કે કૉફી સાથે વગાડો.
8. આલ્બમના કવર જુઓ. જૂના રેકૉર્ડના કવર ફેશન, ગાડીઓ અને ચહેરાઓ વિશે વાત કરવા માટે સરસ છે.
9. સંગીતમય ફિલ્મ જુઓ. તેમના સમયની ફિલ્માવેલી સંગીતમય ફિલ્મ કે સંગીત સમારોહ સારી સાંજ બને છે. વિરામ માટે અટકાવતા રહો.
10. તેઓ જાણતા હોય તે વાદ્ય વગાડો. પૂર્વ પિયાનોવાદક કે ગિટારવાદકને સાદું વગાડવું ગમી શકે. પાછળથી સાથે થોડા સૂર કાઢવા પૂરતા છે.
11. કામ કરતાં સંગીત. કપડાં ગડી કરતી વખતે કે ટેબલ ગોઠવતી વખતે મનપસંદ ગીતો વગાડો.
12. સવારનું ગીત. દિનચર્યાના ભાગ રૂપે દરેક દિવસની શરૂઆત એ જ આનંદી ગીતથી કરો.
13. ભજનો કે પવિત્ર સંગીત ગાઓ. તેમની ધાર્મિક પરંપરાનું સંગીત વગાડો અને સાથે ગાઓ.
14. ગાયનના જૂથમાં જોડાઓ. NHS ગાયનનાં જૂથોને મિજાજ અને સુખાકારી માટે સારાં ગણાવે છે. સ્થાનિક સ્તરે ડિમેન્શિયાને અનુકૂળ ગાયકવૃંદ વિશે પૂછો.
15. જીવંત સંગીતમાં જાઓ. ટૂંકો સામુદાયિક સમારોહ કે ખુલ્લામાં બૅન્ડ. નિર્ગમન દ્વાર પાસે બેસો અને ગમે ત્યારે નીકળી જાઓ.

પરિચિત વાક્યો સાથેની હળવી શબ્દરમત માટે કહેવત પૂરી કરો અજમાવો, જ્યાં આપ હંમેશાં અંત બતાવી શકો છો.

ક્ષણ સાથે સંગીત મેળવો

Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે જેવું વાતાવરણ જોઈએ તેવું બનાવવા સંગીત વાપરો: શાંત વાતાવરણ માટે શાંત સંગીત, અને મિજાજ સુધારવા કોઈની યુવાનીનું ઉત્સાહી ગીત.

સારા અનુભવ માટે સૂચનો

• બીજા અવાજ બંધ કરો. Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે બારીઓ અને દરવાજા બંધ કરો અને ટીવી બંધ કરો, જેથી સંગીત જ એકમાત્ર અવાજ રહે.
• અવાજ ધીમો રાખો. સંગીત આરામદાયક હોવું જોઈએ, મોટું નહીં. જો વ્યક્તિ શ્રવણ યંત્ર વાપરતી હોય, તો ખાતરી કરો કે તે પહેર્યું છે અને ચાલે છે; સાંભળવું જુઓ.
• દુ:ખદ સંબંધો પર ધ્યાન રાખો. કેટલાંક ગીતો શોક, યુદ્ધ કે ખોટની યાદ અપાવે છે. જો કોઈ ગીત તેમને અસ્વસ્થ કરે, તો તેમને સાંત્વના આપો અને ગીત બદલો.
• તેમને આગેવાની લેવા દો. શક્ય હોય તો વ્યક્તિને સંગીત પસંદ કરવા દો, અને ના પણ સ્વીકારો.
• ગમે ત્યારે અટકો. પાંચ મિનિટનું સંગીત પણ સારી પ્રવૃત્તિ છે. તેને બંધ કરીને શાંતિથી બેસવું પણ એવું જ છે.

સંગીત અને ડિમેન્શિયા વિશે સંશોધન શું કહે છે?

પુરાવા મર્યાદિત છે. 2025ની Cochrane સમીક્ષાએ ગોઠવાયેલાં સંગીત સત્રોના 30 અભ્યાસો જોયા, જે મોટે ભાગે નર્સિંગ હોમમાંના જૂથો સાથેના હતા. તેમાં જણાયું કે આ સત્રોએ સામાન્ય સંભાળની સરખામણીએ ઉદાસીનાં લક્ષણો કદાચ થોડાં હળવાં કર્યાં, પરંતુ બેચેની, સુખાકારી કે વિચાર અને યાદશક્તિ પર કોઈ સ્પષ્ટ અસર મળી નહીં, અને સત્રો પૂરાં થયા પછી ટકી રહેતી કોઈ અસર પણ નહીં.

અમે સંગીત વહેંચીએ છીએ કારણ કે સાથે સમય વિતાવવાની તે એક સુખદ, દબાણ વગરની રીત છે, સારવાર તરીકે નહીં. જૂથ સેટિંગ માટે કૅર હોમમાં જૂથ પ્રવૃત્તિઓ જુઓ; ફોટા અને વાર્તાઓ સાથે સંગીત વાપરવા માટે જૂની યાદોની પ્રવૃત્તિઓ જુઓ.