Muziek als activiteit voor mensen met dementie

Muziek is een van de eenvoudigste dingen die je kunt delen met iemand met dementie. Het vraagt niets: geen goede antwoorden, geen stappen om te volgen. Een vertrouwd liedje kan een glimlach, een tikkende voet of een paar meegezongen woorden opleveren, zelfs op een dag waarop praten moeilijk gaat. Je hebt alleen de juiste muziek voor deze persoon nodig en een rustig moment om die te laten horen.

Welke muziekactiviteiten werken voor mensen met dementie?

Luisteren, zingen, klappen, meewiegen en over muziek praten werken allemaal goed. Het National Institute on Aging raadt aan muziek te draaien, te praten over de muziek en de artiest, te zingen of te dansen op bekende liedjes, en naar concerten of muziekprogramma’s in de buurt te gaan. De Alzheimer’s Association voegt eraan toe dat bewegen, zoals klappen of dansen, het plezier kan vergroten, en dat muziek een manier kan zijn om contact te maken als woorden moeilijk worden.

Hoe stel je een persoonlijke afspeellijst samen?

Het nuttigste wat je kunt maken, is een afspeellijst met muziek die iets betekent voor deze persoon. Ook de NHS wijst op muziek met een persoonlijke betekenis. Zo stel je er eenvoudig een samen.

Begin bij iemands leven

• De tienerjaren en de jaren daarna. Denk aan wat er op de radio, op dansavonden en in de film te horen was toen je naaste jong was.
• Grote momenten. De muziek op de bruiloft, een eerste dans, een geliefd album van de vakantie met het gezin.
• Geloof en cultuur. Psalmen, gezangen, kerkmuziek, of liedjes in de eigen moedertaal of het eigen dialect.
• Werk en dienstplicht. Fanfare- en harmoniemuziek, werkliedjes, of muziek uit de tijd van de dienstplicht.
• Wat de familie nog weet. Vraag broers, zussen, kinderen en oude vrienden wat je naaste altijd draaide of zong.

Denk in muziekstijlen, niet alleen in liedjes

Weet je niet waar je moet beginnen, probeer dan van elk van deze stijlen een paar minuten en kijk hoe je naaste reageert: bigband en swing, levenslied en smartlappen, Nederlandstalige schlagers, Motown en soul, vroege rock-’n-roll, country, kerkliederen en gospel, musicalliedjes, jazzstandards, Latijns-Amerikaanse muziek zoals bolero’s, polka en accordeonmuziek, volksliedjes en klassiek. Houd wat een glimlach of een tikkende voet oplevert; laat weg wat een frons oplevert.

Maak het makkelijk om af te spelen

• Geen reclame. De Alzheimer’s Association waarschuwt dat reclame verwarring kan geven. Gebruik gedownloade muziek, cd’s, platen of een dienst zonder reclame.
• Eén eenvoudig apparaat. Een speaker met één grote knop, of een afspeellijst die klaarstaat, zodat iedereen hem kan aanzetten.
• Twee korte lijsten. Een rustige lijst om tot rust te komen en een vrolijke lijst om de stemming op te halen.
• Zet er een label op. Schrijf de naam van je naaste en “favoriete muziek” op het apparaat, zodat familie op bezoek en zorgmedewerkers het ook kunnen gebruiken.

15 muziekactiviteiten om te proberen

1. Samen luisteren. Ga naast elkaar zitten zonder dat er iets anders gebeurt. Luisteren is op zichzelf een volwaardige activiteit.
2. Meezingen. Begin zelf te zingen. Neuriën of de woorden meeprevelen telt ook.
3. De maat klappen of tikken. Klop op de knieën, tik op tafel, of gebruik een kleine handtrommel of een schudei.
4. Langzaam dansen. Houd elkaars handen vast en wieg mee in de keuken, of dans zittend door samen de armen te bewegen.
5. Dansen met sjaaltjes. Zwaai met lichte sjaaltjes op de maat van de muziek, staand of zittend.
6. Over de muziek praten. Nodig uit, overhoor niet: “Dit klinkt als een danszaal. Vertel eens over het dansen van vroeger.” Vraag nooit “Weet je dit liedje nog?”
7. Een heel album draaien. Zet een plaat op waar je naaste van hield, van begin tot eind, met een kopje koffie erbij.
8. Platenhoezen bekijken. Oude platenhoezen zijn prima om over mode, auto’s en gezichten te praten.
9. Een musical kijken. Een verfilmde musical of een concert uit iemands tijd is een mooie avondvulling. Las pauzes in.
10. Een bekend instrument bespelen. Iemand die vroeger piano of gitaar speelde, vindt eenvoudig spelen misschien fijn. Later is samen een paar noten zoeken al genoeg.
11. Muziek bij het werk. Draai favoriete liedjes tijdens het was opvouwen of de tafel dekken.
12. Ochtendlied. Begin elke dag met hetzelfde vrolijke liedje, als vast onderdeel van de dag.
13. Kerkliederen of gewijde muziek zingen. Speel muziek uit iemands geloofstraditie en zing samen.
14. Bij een zanggroep gaan. De NHS beschrijft zanggroepen als goed voor de stemming en het welzijn. Vraag in de buurt naar koren voor mensen met dementie.
15. Naar livemuziek gaan. Een kort concert in de buurt of een fanfare in de buitenlucht. Ga bij de uitgang zitten en vertrek wanneer je wilt.

Voor een lichtere woordactiviteit met bekende zinnen kun je spreekwoorden afmaken proberen, waarbij je altijd het einde kunt laten zien.

Muziek die bij het moment past

De Alzheimer’s Association raadt aan muziek te gebruiken om de sfeer te maken die je wilt: rustige muziek voor een vredige sfeer, en een vrolijk liedje uit iemands jeugd om de stemming op te halen.

Tips voor een fijne ervaring

• Zet ander geluid uit. De Alzheimer’s Association raadt aan ramen en deuren te sluiten en de tv uit te zetten, zodat de muziek het enige geluid is.
• Houd het volume zacht. Muziek moet prettig klinken, niet hard. Heeft je naaste hoortoestellen, zorg dan dat die in zitten en werken; zie gehoor.
• Let op verdrietige herinneringen. Sommige liedjes roepen rouw, oorlog of verlies op. Maakt een liedje je naaste van streek, troost dan en zet iets anders op.
• Laat je naaste de leiding nemen. Laat de persoon zo mogelijk zelf de muziek kiezen, en accepteer een nee.
• Stop wanneer je wilt. Vijf minuten muziek is een prima activiteit. De muziek uitzetten en samen stil zitten ook.

Wat zegt onderzoek over muziek en dementie?

Het bewijs is beperkt. Een Cochrane-review uit 2025 bekeek 30 studies naar begeleide muzieksessies, meestal in groepen in verpleeghuizen. Daaruit bleek dat deze sessies depressieve klachten waarschijnlijk iets verminderden vergeleken met de gewone zorg, maar er was geen duidelijk effect op onrust, welzijn of denken en geheugen, en geen effecten die bleven nadat de sessies waren gestopt.

Wij delen muziek omdat het een prettige manier zonder druk is om samen tijd door te brengen, niet als behandeling. Voor groepen, zie groepsactiviteiten in het verpleeghuis; voor muziek samen met foto’s en verhalen, zie herinneringen ophalen.