Zajęcia z muzyką dla osób z demencją

Muzyka to jedna z najprostszych rzeczy, którymi można dzielić się z osobą z demencją. Niczego nie wymaga: nie ma dobrych odpowiedzi ani kroków do wykonania. Znajoma piosenka może wywołać uśmiech, stukanie nogą albo kilka zaśpiewanych słów, nawet w dzień, w którym rozmowa przychodzi z trudem. Potrzebujesz tylko muzyki odpowiedniej dla tej konkretnej osoby i spokojnej chwili, by jej posłuchać.

Jakie zajęcia z muzyką sprawdzają się u osób z demencją?

Dobrze sprawdza się słuchanie, śpiewanie, klaskanie, kołysanie się i rozmowa o muzyce. National Institute on Aging proponuje puszczanie muzyki, rozmowę o muzyce i wykonawcy, śpiewanie lub taniec do znanych piosenek oraz chodzenie na koncerty i wydarzenia muzyczne w okolicy. Alzheimer’s Association dodaje, że ruch, taki jak klaskanie czy taniec, może zwiększyć radość, a muzyka może być sposobem na kontakt, gdy słowa stają się trudne.

Jak stworzyć osobistą playlistę?

Najbardziej przydatna rzecz, jaką możesz przygotować, to playlista z muzyką, która coś znaczy dla tej osoby. Brytyjska NHS również podkreśla znaczenie muzyki z osobistym znaczeniem. Oto prosty sposób, jak ją stworzyć.

Zacznij od jej życia

• Czasy nastoletnie i lata dwudzieste. Pomyśl, co grało w radiu, na potańcówkach i w kinie, gdy bliska osoba była młoda.
• Ważne chwile. Muzyka z jej wesela, pierwszy taniec, ulubiona płyta z rodzinnych wyjazdów.
• Wiara i kultura. Pieśni kościelne, kolędy, muzyka religijna albo piosenki w języku z dzieciństwa.
• Praca i wojsko. Orkiestry dęte, piosenki śpiewane przy pracy albo muzyka związana z czasem służby wojskowej.
• Co pamięta rodzina. Zapytaj rodzeństwo, dzieci i starych przyjaciół, czego ta osoba zawsze słuchała albo co śpiewała.

Myśl gatunkami, nie tylko piosenkami

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, puść po kilka minut z każdego z tych gatunków i obserwuj reakcję: swing i big band, przedwojenne szlagiery i tanga, piosenka aktorska i kabaretowa, big-beat, wczesny rock and roll, muzyka country, jazz, pieśni religijne i kolędy, operetka, piosenki biesiadne, muzyka ludowa, np. mazurki i oberki, polka, piosenka turystyczna i klasyka. Zostaw to, co wywołuje uśmiech albo stukanie nogą; zrezygnuj z tego, co wywołuje zmarszczenie brwi.

Niech łatwo będzie ją włączyć

• Bez reklam. Alzheimer’s Association ostrzega, że reklamy mogą wprowadzać zamęt. Korzystaj z pobranej muzyki, płyt CD, płyt winylowych albo serwisu bez reklam.
• Jedno proste urządzenie. Głośnik z jednym dużym przyciskiem albo zapisana i gotowa playlista, żeby każdy mógł ją włączyć.
• Dwie krótkie listy. Spokojna lista do wyciszenia i żywa lista na poprawę nastroju.
• Podpisz je. Napisz na urządzeniu imię bliskiej osoby i „ulubiona muzyka”, żeby odwiedzająca rodzina i personel opieki też mogli z niego korzystać.

15 zajęć z muzyką do wypróbowania

1. Słuchajcie razem. Usiądźcie obok siebie, bez niczego innego w tle. Słuchanie to pełnoprawne zajęcie.
2. Śpiewajcie razem. Ty zacznij śpiewać. Nucenie albo bezgłośne poruszanie ustami do słów też się liczy.
3. Klaszczcie lub wystukujcie rytm. Klepcie się po kolanach, stukajcie w stół albo użyjcie małego bębenka lub grzechotki.
4. Wolny taniec. Trzymajcie się za ręce i kołyszcie w kuchni albo tańczcie na siedząco, poruszając razem rękami.
5. Taniec z chustami. Machajcie lekkimi chustami w rytm muzyki, na stojąco lub na siedząco.
6. Rozmawiajcie o muzyce. Zapraszaj, nie sprawdzaj: „To brzmi jak muzyka z sali tanecznej. Opowiedz mi o dawnych potańcówkach”. Nigdy nie pytaj „Pamiętasz tę piosenkę?”.
7. Posłuchajcie całej płyty. Puść ulubioną płytę od początku do końca, przy kawie.
8. Oglądajcie okładki płyt. Stare okładki to świetny punkt wyjścia do rozmowy o modzie, samochodach i twarzach.
9. Obejrzyjcie musical. Nagranie musicalu albo koncertu z jej czasów to dobry pomysł na wieczór. Róbcie przerwy.
10. Zagrajcie na znanym instrumencie. Osoba, która grała na pianinie lub gitarze, może lubić proste granie. Później wystarczy razem wydobyć kilka dźwięków.
11. Muzyka przy pracy. Puszczaj ulubione piosenki przy składaniu prania albo nakrywaniu do stołu.
12. Poranna piosenka. Zaczynajcie każdy dzień od tej samej pogodnej piosenki jako części stałego rytmu dnia.
13. Śpiewajcie pieśni religijne. Puszczaj muzykę z jej tradycji religijnej i śpiewajcie razem.
14. Dołączcie do grupy śpiewaczej. NHS opisuje grupy śpiewacze jako korzystne dla nastroju i samopoczucia. Zapytaj w okolicy o chóry przyjazne osobom z demencją.
15. Wybierzcie się na muzykę na żywo. Krótki koncert w domu kultury albo orkiestra w parku. Usiądźcie blisko wyjścia i wyjdźcie, kiedy chcecie.

Jeśli macie ochotę na lżejszą zabawę słowną ze znanymi zwrotami, wypróbujcie grę Dokończ przysłowie, w której zawsze można pokazać zakończenie.

Muzyka dopasowana do chwili

Alzheimer’s Association radzi używać muzyki, by stworzyć potrzebny nastrój: spokojnej muzyki dla wyciszenia, a żywej piosenki z czasów młodości, by poprawić humor.

Wskazówki, by było przyjemnie

• Wyłącz inne dźwięki. Alzheimer’s Association radzi zamknąć okna i drzwi oraz wyłączyć telewizor, żeby muzyka była jedynym dźwiękiem.
• Ustaw łagodną głośność. Muzyka ma być przyjemna, nie głośna. Jeśli bliska osoba nosi aparaty słuchowe, upewnij się, że są założone i działają; zobacz poradnik o słuchu.
• Uważaj na smutne skojarzenia. Niektóre piosenki przywołują żałobę, wojnę lub stratę. Jeśli piosenka wywołuje smutek lub niepokój, pociesz bliską osobę i zmień utwór.
• Pozwól jej prowadzić. Jeśli to możliwe, niech bliska osoba wybiera muzykę, i przyjmij odmowę.
• Kończ w każdej chwili. Pięć minut muzyki to dobre zajęcie. Wyłączenie jej i spokojne siedzenie razem – też.

Co mówią badania o muzyce i demencji?

Dowody są ograniczone. Przegląd Cochrane z 2025 roku objął 30 badań nad prowadzonymi zajęciami muzycznymi, głównie w grupach w domach opieki. Według niego takie zajęcia prawdopodobnie nieznacznie zmniejszały objawy depresyjne w porównaniu ze zwykłą opieką, ale nie wykazały wyraźnego wpływu na pobudzenie, samopoczucie ani myślenie i pamięć, a żadne efekty nie utrzymywały się po zakończeniu zajęć.

Dzielimy się muzyką, bo to przyjemny sposób na wspólny czas bez presji, a nie leczenie. Pomysły dla grup znajdziesz w poradniku o zajęciach grupowych w domach opieki, a o łączeniu muzyki ze zdjęciami i opowieściami – w poradniku o zajęciach ze wspomnieniami.