Dòmi ak sante sèvo: sa rechèch sijere ak sa ki ede

Dòmi ak sante sèvo klèman gen rapò youn ak lòt, men fason yo gen rapò a yo toujou ap etidye li. Gen kèk etid ki lye kout dòmi ak yon pi gwo risk demans. Demans, nan lòt men, souvan deranje dòmi. Paj sa a eksplike sa rechèch montre ak sa li pa montre, li bay abitid dòmi pratik, epi li pale sou pwoblèm dòmi ki komen nan demans. Li pa bay konsèy sou medikaman pou dòmi; konvèsasyon sa a dwe fèt ak yon doktè.

Èske move dòmi gen lyen ak demans?

Gen kèk etid alontèm ki lye kout dòmi ak yon pi gwo risk demans, men prèv yo pa klè nèt.

• Yon etid nan Wayòm Ini ki te dire 25 ane. Chèchè yo te swiv anviwon 8,000 granmoun nan etid Whitehall II. Moun ki te dòmi sis èdtan oswa mwens nan laj 50 oswa 60 te gen yon pi gwo risk demans pita pase moun ki te dòmi sèt èdtan. Moun ki te dòmi sis èdtan oswa mwens nan laj 50, 60 ak 70 te gen anviwon 30% pi gwo risk pase moun ki te dòmi sèt èdtan regilyèman. Se te yon etid obsèvasyon, kidonk li montre yon lyen, pa yon kòz.
• Pwen de vi Komisyon Lancet la. Komisyon Lancet 2024 la pa t ajoute dòmi nan lis 14 faktè risk li yo ki ka modifye. Li te jije prèv yo pa t ase regilye. Youn nan rezon yo se “kozalite ranvèse”: chanjman nan sèvo ki soti nan demans kòmanse plizyè ane anvan dyagnostik la epi yo ka deranje dòmi. Nan yon gwo etid, yon lyen ant dòmi lontan ak demans te disparèt lè yo te mete premye senk ane swiv la sou kote.

Donk, yon kout nwit dòmi detanzantan pa yon rezon pou enkyete w. Li bon pou vize yon dòmi regilye ak bon kalite paske li ede atitid, vijilans ak sekirite jodi a.

Ki sa rechèch sou “netwayaj sèvo a” ye?

Ou ka te li ke dòmi “netwaye” sèvo a. Lide sa a soti nan rechèch reyèl, men li toujou bonè.

• Nan sourit. Yon etid an 2013 NIH te dekri te jwenn espas ant selil sèvo yo te grandi anviwon 60% lè sourit yo t ap dòmi. Likid te sikile pi fasil nan sèvo a, atravè sa chèchè yo rele sistèm glinfatik la. Beta-amyloid, yon pwoteyin ki gen lyen ak maladi alzayme, te retire pi vit nan sèvo sourit ki t ap dòmi yo.
• Nan moun. Yon ti etid 2018 te fè eskanè sou 20 granmoun ki an sante, ki te gen laj 22 a 72, apre yon nwit nòmal ak apre yon nwit san dòmi. Apre nwit san dòmi a, yon siy eskanè sèvo pou beta-amyloid te ogmante anviwon 5% nan yon zòn ki enkli ipokanp la, yon pati ki enpòtan pou memwa. Otè yo te rele sa prèv preliminè. Yo pa t konnen si chanjman an disparèt apre repo, oswa si li montre netwayaj ki pi dousman oswa plis amyloid k ap pwodui.
• Sa mache nan toude sans. Komisyon Lancet la fè konnen akimilasyon amyloid ka li menm deranje dòmi nan granmoun aje.

Rezilta sa yo ede eksplike poukisa chèchè yo enterese nan dòmi. Yo pa montre ke pi bon dòmi anpeche maladi alzayme.

Ki abitid dòmi ki ka ede?

Granmoun aje bezwen anviwon 7 a 9 èdtan dòmi chak swa, menm jan ak lòt granmoun, dapre National Institute on Aging (NIA). Sijesyon li yo enkli:

• Kenbe yon orè regilye. Al kouche epi leve a menm lè chak jou, menm nan wikenn.
• Mete yon woutin pou detann ou. Li, koute mizik dous oswa pran yon beny tyèd anvan ou al kouche.
• Fè chanm lan konfòtab, ni twò cho ni twò frèt.
• Limite kafeyin pita nan jounen an. Kafe, te, soda ak chokola ka anpeche ou dòmi.
• Evite alkòl, menm ti kantite, NIA konseye sa.
• Evite gwo repa nan lespas de a twa èdtan anvan ou al dòmi, ak gwo bwason pita nan jounen an.
• Fè egzèsis regilyèman, men pa nan lespas 3 èdtan anvan ou al dòmi. Gade gid egzèsis nou an.
• Pa kite ekran nan chanm lan. NIA sijere pou pa gade televizyon oswa itilize òdinatè, telefòn oswa tablèt la.
• Evite ti dòmi nan fen apremidi oswa nan aswè si ou kapab.

Pwoblèm dòmi nan demans

Chanjman nan dòmi komen nan demans. NIA bay lis sa yo: dòmi anpil oswa twò piti, reveye anpil fwa nan mitan lannwit, ak fè anpil ti dòmi pandan jounen an. Li dekri tou ajitasyon nan aswè (sundowning): ajitasyon, enkyetid oswa konfizyon ki kòmanse oswa vin pi mal lè limyè lajounen ap diminye.

Konsèy NIA bay moun k ap bay swen yo enkli:

1. Pran limyè lajounen ak mouvman bonè. Soti deyò oswa chita bò yon fenèt pandan jounen an, epi ede moun nan rete aktif chak jou. Limyè klere ka ede remete revèy entèn kò a.
2. Planifye aktivite ki gen plis enèji pou maten an. Eseye benyen nan maten oswa pran pi gwo repa a nan mitan jounen an.
3. Kenbe ti dòmi yo kout epi bonè. Limite dòmi detanzantan pita nan jounen an.
4. Fè aswè a trankil. Bese limyè yo, diminye bri epi mete mizik dous si moun nan renmen sa. Gid nou an sou ajitasyon nan fen jounen an gen plis lide.
5. Kenbe yon woutin regilye anvan dòmi. Li awotvwa a menm lè chak swa se youn nan egzanp NIA bay. Yon woutin chak jou ki stab ede tou.
6. Limite kafeyin ak alkòl.
7. Itilize ti limyè lannwit nan chanm lan, koulwa a ak twalèt la.

Pou reveye nan mitan lannwit, konsèy sekirite lakay NIA yo enkli ti limyè lannwit oswa detèktè limyè otomatik, ba pou kenbe nan twalèt la, tep ki gen koulè klere sou bò mach eskalye yo, ak medikaman ki sere nan yon kote ki fèmen akle.

Yon ti aktivite kout e trankil nan aswè ka ede nou toude detann nou. Eseye yon ti poz dous ak Calm Breathing oswa kèk Conversation Cards nan yon fason rilaks. Evite nenpòt bagay ki eksite twò pre lè pou dòmi, epi kanpe nenpòt lè moun nan santi li ase.

Dòmi kase fatige moun k ap bay swen tou. Gid nou an pou pran swen tèt ou lè w ap bay swen pale sou fason pou jwenn repo ak èd.

E apne dòmi?

Apne dòmi lakòz kout poz nan respirasyon pandan dòmi, souvan anpil fwa nan yon nwit. NIA di si yo pa trete li, li ka mennen nan pwoblèm tankou tansyon wo, konjesyon serebral oswa pèt memwa. Siy yo enkli wonfle fò ak santi ou gen dòmi pandan jounen an, epi anpil moun pa konnen yo genyen li. Komisyon Lancet la dekri yon revizyon 11 etid kote moun ki te gen apne dòmi te gen anviwon 43% pi gwo risk demans. Poutan, kèk nan etid sa yo te pran pwa an kont, kidonk lyen an pa sètèn.

Yo ka fè dyagnostik apne dòmi epi trete li. NIA fè konnen yon machin CPAP prèske toujou ede. Si ou menm oswa moun ou ap pran swen an wonfle fò, sispann respire pandan dòmi, oswa gen anpil dòmi pandan jounen an, pale ak yon doktè.

Yon nòt sou medikaman pou dòmi

Nou pa bay konsèy sou medikaman oswa sipleman pou dòmi. NIA fè konnen medikaman pou dòmi ka ede pou yon kout tan, men yo pa yon gerizon pou lensomni. Li fè konnen tou kèk medikaman yo bay pou ede moun k ap viv ak maladi alzayme dòmi ka ogmante risk vètij, tonbe ak konfizyon. Pa kòmanse, sispann oswa chanje okenn medikaman pou dòmi, enkli èd pou dòmi yo vann san preskripsyon, san ou pa pale ak yon doktè oswa yon famasyen.

Pale ak yon doktè

Al wè yon doktè si ou menm oswa moun ou ap pran swen an toujou fatige, gen pwoblèm pou dòmi pifò nwit, wonfle fò, oswa gen poz nan respirasyon nan mitan lannwit. Si pwoblèm dòmi nan demans kontinye, NIA konseye pou chèche konsèy medikal. Yon egzamen ka jwenn kòz tankou doulè, yon lòt pwoblèm dòmi, yon maladi oswa yon efè segondè medikaman. Konfizyon toudenkou, oswa yon chanjman toudenkou nan dòmi ansanm ak konfizyon, bezwen swen ijan. Li kilè pou wè yon doktè.

Paj sa a se enfòmasyon jeneral, li pa konsèy medikal. Gade avi medikal nou an.