Уйла а, смогIан дахар а: хетарш а, пайда а дина а

Уйла а, смогIан дахар а хьакхаш ду, амма и хьакхаш хьакъ дуьйцуш ду. Цхьа хетарш уйла дацар деменцин хийлин кхетарш дуьйцу. Деменци, цуьнан тIаьхьа, уйла а хийла. ДаIа дийцарш хетарш а, хьакъ дахар а, оьшучу уйла дахар а дуьйцу. Дарман дарман дацаш бен хьакъ дац; и кхетам доктора цхьана ду.

Уйла дацар деменцин хийлин хетарш дуьйцуш бу ма?

Цхьа дуьххьара дахар уйла дацар деменцин хийлин кхетарш дуьйцу, амма хетарш хьакъ дац.

• 25 шерашка британин дахар. Исследователи 8 000 адаме кхетарш ло, Whitehall II дахар долуш. 50 я 60 шерашка уйла 6 сахьт я кха хан ду адамаш хийла кхетар дуьйцу, 7 сахьт уьйлар адамаш бен. 50, 60 а 70 шерашка уйла 6 сахьт я кха хан ду адамаш деменцин 30% кхин кхетар ду, каждедневно 7 сахьт уьйлар адамаш бен. Иза наблюдение дахар ду, цуьнан хьакъ, хетарш кхетар а, хийла а ца дуьйцу.
• Lancet комисси хетар. 2024 Lancet комисси уйла 14 модифицируемий хийлин хетар кхин а дацар. Цуьнан ойла, хетарш дуьйцу хьакъ ца ду. Цхьа ойла: “обратная причинность”: деменцин смогIан гIовла диагноз тIаьхьа шерашка хьа долу, уйла хийла. Цхьа оьшучу дахар, деменцин хийлин кхетар дуьйцу уйла 5 шерашка тIаьхьа дахар а боцу.

Иштта, цхьа йоьхна уйла цхьа зама ца хьакъ ду. Дика, хьакъ уйла хьеш долу дахар хетар, ларам, дика а ду, хенаш.

Уйла “смогIан тIе дика хаьа” кхетарш мила ду?

Уйла смогIан “тIе дика ду” бен хетарш дуьйцу. Иза хьакъ хетар ду, амма дуьххьара ду.

• Лелхаш. 2013 шерашка дахар, NIH дуьйцу, лелхаш уйла хан смогIан гIовла кхин 60% ду. Смогана тIе дуьйцу, исследователи “глимфатический система” йиш. Бета-амилоид, Альцгеймеран боьхна протеин, уйла лелхаш смогIан кхин кхуьйцу.
• Адамаш. 2018 шерашка дахар 22-72 шерашка 20 дика адам ло. Цхьа дика уйла тIаьхьа а, уйла ца тIаьхьа а. Уйла ца тIаьхьа, смогIан сканирование бета-амилоидан хетар 5% кхин ду, гIиппокамп тIе, хьакхаш долу шовда. Авторы дуьйцу иза дуьххьара хетар ду. Иза ца дийцу, хьакъ цхьаьна дахар а ца ду, я амилоид хьакъ дай ду.
• Иштта цхьана кхин. Lancet комисси дуьйцу, амилоид смогIан хьакъ уйла хийла оьшучу адамашна а ду.

Иза хетарш дуьйцу, исследователи уйла тIе ца деза. Иза ца дуьйцу, дика уйла Альцгеймер ца хьакъ.

Кхин уйла хьеш дахар а хьакъ ду?

National Institute on Aging (NIA) дуьйцу, оьшучу адамаш 7-9 сахьт уйла хьеш ду, кхин адамаш санна. NIA кхетамаш:

• Дика хан хьеш. Каждедневно уьйлар сахьтан хьакъ, шовданан дийцаш ца, кхетам ло.
• Уйла тIаьхьа дахар хьеш. Кхузахь дийцар, дуьйцар, ахь хьакъ уьйлар кхетамца дика тIаьхьа.
• Ларам гIовла дика ду, ца хьакъ гIийнна, ца хьакъ кхуьйцу.
• Гайна кофе, чай, кола а, шоколад а дуьйцу дуьйцуш долу уйла хийла.
• Алкоголь хьакъ ца дан, цхьа оьмар дуьйцу, NIA кхетам.
• Уйла тIаьхьа оьшучу яхаш, хьакъ ца дан, уйла 2-3 сахьт тIаьхьа.
• Каждедневно хьакъ дан, амма уйла 3 сахьт тIаьхьа ца. Хьа хьакъ гайд.
• Экран гIовлара ца лахьа. NIA дуьйцу, телевизор, компьютер, телефон я планшет гIовлара ца дан.
• Уйла гIовла ца лахьа, маршалла я хийла, хьакъ дан, хьакъ дуьйцуш ду.

Деменцин уйла хийлин хетарш

Деменцин уйла дахар хьакъ ду. NIA дийцарш уйла шовда, я кхин ца, шовда кхуьйцу, гIовла ца, хенаш уйла цхьа хан хьакъ дуьйцу. Цхьа хетар, цхьаьна дахар, я гIийнна кхуьйцу, де кхуьйцуш долу “sundowning” ду: беспокойство, агитация, я маъна хийла.

NIA кхетамаш ларам бу адамашна:

1. Дийна дувуш а, маршалла а хьеш. Дийнахь гIовлара я шеран гIовла цхьа дуьйцар хан. Дика дувуш дуьйцу, дахар гIовла тIе.
2. Энергичан яхаш яхьа дувшкан. Дуьйцу, дуьйцар дувшкан я хан дийнахь гIийнна.
3. Дуьйцар цхьа хан, дуьйцар тIаьхьа ца. Уйла тIаьхьа гIийнна ца дуьйцар.
4. Гайна дика дан. Шовда кхуьйцу, маъна кхуьйцу, гIиллина я дика музыка хьакъ. Late-day restlessness гайд кхин идеш.
5. Уйла хан дика хьеш. Цхьа хан каждедневно кхин кхуьйцу, NIA хьакъ. Каждедневан дахар а дика ду.
6. Кофе, алкоголь хьакъ ца дан.
7. Ночник хьеш ларам гIовла, коридор, душ гIовла.

Ночера дуьйцуш ду, NIA кхетамаш дуьйцу: ночник я автоматически свет сенсор, душ гIовла кхин сутка, кхин тIаьхьа ка, дарманан дика ларам бу гIовла.

Гайна дийцар я тIаьхьа дахар цхьа гайна уйла хьеш ду. ХьакхашцIе Calm Breathing дуьйцар, я цхьа Conversation Cards дуьйцар. Уйла гIовла кхузахь тIе яхаш ца дан, адам кхин дахар гIийнна я дуьйцуш ду.

Уйла ца хьакъ ларам бу адамашна кхин хийла. Ларам бан дахар гайд уйла хьеш а, хьакъ а дуьйцу.

Уйла апноэ тIе ма?

Уйла апноэ уйла хан дуьйцуш хенаш ца долу ду, цхьа оьмар ду. NIA дуьйцу, иза ца дарийна, цхьа хийла: дика ца, инсульт я смогIан хийла хьакъ ду. Нышанаш: дика хьакхаш, де хьакхаш кхуьйцу. Цхьа адам иза ца дуьйцу. Lancet комисси 11 дахар дуьйцу, апноэ долу адамаш деменцин 43% кхин кхетар ду. Амма дахар цхьаьна вес ду, уйла хьакъ ца дуьйцу.

Апноэ диагноз а, дарман а йиш ду. NIA дуьйцу, CPAP аппарат дика хьакъ дуьйцу. Хьа я ларам бу адам дика хьакхаш, уйла тIе ца дуьйцуш, де кхуьйцу, доктора кхетам ло.

Уйла дарманан хьакъ

Тхо уйла дарман я добавка кхетам ца дуьйцу. NIA дуьйцу, уйла дарман цхьа хан дика хьакъ, амма инсомния дарман ца ду. Цуьнан тIаьхьа, Альцгеймер долу адамашна уйла дарман дизиness, гIовла, хийла хьакъ дуьйцу. Уйла дарман, аптекан кхетам бен, доктора я аптекарь кхетамца ца лахьа.

Доктора кхетам ло

Доктора кхетам ло, хьа я ларам бу адам кхиъ уйла, уйла ца хьакъ, дика хьакхаш, я уйла тIе апноэ нышанаш долуш. Деменцин уйла дахар цхьа хан ца шен ца дуьйцуш, NIA кхетам доктора кхетам лар. Диагноз яхаш ца дан: дарман, кхин уйла хийла, цхьа дарман хийла. Дуьйцар хийла, я уйла хийла маъна тIе, дуьйцуш ду. Смогх нышанаш гайд.

Иза общий дахар ду, медицинан кхетам ца ду. Медицинан кхетам гайд.