ޑިމެންޝިއާ ހުންނަ މީހުންނަށް ޕަޒްލް: ޖިގްސޯ، ލަފުޒު ޕަޒްލް އަދި އޮންލައިން

ޑައިނިން ޓޭބަލުމަތީގައި ޖިގްސޯ ޕަޒްލެއް ފެތުރުމަކީ، އެކުގައި ހޭދަކުރެވޭ އެންމެ ފަސޭހަ ކަމެއްގެ ތެރެއިން އެކަކެވެ. ވާހަކަ ނުދައްކާ އެކުގައި އިށީނދެވޭނެ، ތަސްވީރުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ކަމެއް ލިބޭނެ، އަދި އެންމެ ފަހު ޓުކުޑާ ޖައްސާލުމުން ރަނގަޅު އިހުސާސެއް ލިބޭނެއެވެ. އެކަމަކު، ޑިމެންޝިއާ ބަދަލުވާ ގޮތާ އެކު ޕަޒްލްވެސް ބަދަލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. މާ ދަތި ޕަޒްލަކުން ހަމަޖެހުން މެންދުރެއް ހިތްހަމަނުޖެހޭ މެންދުރަކަށް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. މި ޞަފްޙާގައި ޖިގްސޯ، ލަފުޒު ޕަޒްލް އަދި ފަސޭހަ އޮންލައިން ޕަޒްލް ނަގާ ގޮތާއި ތައްޔާރު ކުރާ ގޮތް، އަދި ދަތިވެއްޖެ ނަމަ ކުރެވޭނެ ކަންތައް ބަޔާންކޮށްދެއެވެ.

ޑިމެންޝިއާ ހުންނަ މީހުންނަށް ޕަޒްލް ރަނގަޅުތޯ؟

ގިނަ މީހުން ޕަޒްލް ކުރުމުން އުފާވެރިވެއެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ކުރިން ޕަޒްލް ކުރަމުން އައި މީހުންނެވެ. Alzheimer’s Foundation of America ފަށާއިރު ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ވޯޑް ފައިންޑް، ކާޑު ގޭމް އަދި ބޯޑު ގޭމް ހިމަނާފައިވެއެވެ. އަދި NHS ވެސް ޓެބްލެޓުގައި އޮންލައިން ގޭމް އަދި ޕަޒްލް ކުރުން މަޝްގޫލުވެ ހުރުމުގެ ގޮތެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކާފައިވެއެވެ.

ޕަޒްލްއަކީ ފަރުވާއެއް ނޫނެވެ. އެއްވެސް ޕަޒްލެއް ޑިމެންޝިއާ މަޑުކުރާކަށް ނުވަތަ ހުއްޓުވާކަށް ދައްކާފައެއް ނެތެވެ؛ ބްރެއިން ގޭމް އަދި ޑިމެންޝިއާ އާ ބެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ މަގުދަނޑިގައި ދިރާސާތައް ތަފްސީލުކޮށްދީފައިވެއެވެ. ޕަޒްލް ކުރުމުގެ ސަބަބަކީ، އެއީ އެކުގައި އުފާވެރިކަމާއެކު ހޭދަކުރެވޭ ވަގުތެއް ކަމުގައިވާތީއެވެ. Alzheimer’s Association ކިޔައިދެނީ: ކާމިޔާބުގެ ބަދަލުގައި އުފާވެރިކަމަށް ސަމާލުވާށެވެ.

ޑިމެންޝިއާ ހުންނަ މީހަކަށް ޖިގްސޯ ޕަޒްލް ނަގާނީ ކިހިނެއް؟

ފަންތީގެ ނަމެއް ބަލާނުލައި، އެ މީހަށް ކަމުދާ ކަންތައްތަކާއި އެންމެ ފަހު ޕަޒްލް ކިހިނެއް ދިޔަތޯ ބަލާށެވެ.

ޓުކުޑާގެ އަދަދު

ސައްހަ އަދަދެއް ނެތެވެ. ދިގު ދުވަސްތަކެއް ޕަޒްލް ކުރަމުން އައި މީހަކަށް ފަށާއިރު އަދިވެސް ސަތޭކަ ޓުކުޑާ އުފާވެރިކަމާއެކު ކުރެވިދާނެއެވެ. އަނެކައްޔަކަށް ދޯޒަނަކަށް ވަރު ޓުކުޑާ އެންމެ ފުރިހަމަވެއެވެ. އަމަލީ އުސޫލަކީ: އެންމެ ފަހު ޕަޒްލް މަސައްކަތެއް ފަދައިން ދިޔައީ ނަމަ، ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއް ބައި ޓުކުޑާ ހުރި އެއްޗެއް ނަގާށެވެ. އަވަހަށް ނިމި، އިތުރަށް ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ، މަދަކަށް ޓުކުޑާ އިތުރު ކުރާށެވެ.

ޓުކުޑާގެ ސައިޒާއި ހަރުކަން

• ބޮޑު ޓުކުޑާ ފެނުމަށާއި، އަތުރާލުމަށާއި، އަނބުރާލުމަށް ފަސޭހައެވެ.
• ފަތް، ހަރު ޓުކުޑާ ތަނުގައި ތިބެ، ވެއްޓިއްޖެ ނަމަވެސް ގެއްލުން މަދުވެއެވެ.
• ހިލަނުހުރި މަތި (މެޓް ފިނިޝް) ބޮކި އަދި ދޮރުމަތީގައި އަލި ފުލުން މަދުކުރެއެވެ.
• އެ މީހާ އަނގައިގައި އެއްޗެހި ޖެއްސޭ ފަދަ ހާލަތެއް އުޅޭ ނަމަ، ކުޑަ ޓުކުޑާ ނުނަގާށެވެ. މިކަން ޑިމެންޝިއާގެ ފަހު ފަންތީގައި ވެދާނެއެވެ.

ތަސްވީރު

• ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ މާއްދާތައް. ބަގީޗާ، ބަދިގެ، ކުރީގެ ކާރު، ގޯތި ޖަނަވާރު، ކަނޑުމަތީ ރަށެއް، ބޭނުންވެއްޖެ ކުޅިވަރެއް. ކާޓޫން ނުވަތަ ކުދިންގެ ކުޅޭ އެއްޗެއް ފަދަ ތަސްވީރެއް ނޫނެވެ.
• ތަފާތު ކުލަތަކުގެ ސާފު ބައިތައް. ރަތް ގޮޅިއެއް، ނީލަ ދޯންޏެއް އަދި ފެހި ދަނޑެއް ހުރި ތަސްވީރެއް، ޕަޒްލުގެ ބައިކޮޅެއް ފުރިހަމަކުރާ އުޑުމަތިއަށް ވުރެ ފަސޭހައެވެ.
• އާދަޔާ ހުރި އަދި އަމިއްލަ ތަސްވީރު. އެ މީހާ ދިރިއުޅުނު ތަނެއް ނުވަތަ ބޭނުންވެއްޖެ ޝައުގުވެރިކަމެއް ދައްކާ ތަސްވީރަކުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ލިބޭނެއެވެ. ބައެއް ޕްރިންޓް ކުރާ ތަންތަނުން އާއިލާ ފޮޓޯއެއް ޖިގްސޯ ޕަޒްލަކަށް ހަދާދެއެވެ.

އެކުގައި ޕަޒްލް ކުރާނީ ކިހިނެއް؟

އެ މީހަށް ސީދާ އުފާވެރި ބައިއަށް ދެވޭ ގޮތަށް ތައްޔާރު ކުރާށެވެ.

1. ރަނގަޅު ތަނެއް ނަގާށެވެ. ރަނގަޅު އަލި، އަތްޖަހާ ޗެއާއެއް، އަދި ޕަޒްލް ބަހައްޓާފައި ހުންނަން ދެވޭ ޓޭބަލެއް ނުވަތަ ޓްރޭއެއް.
2. ފޮށީގެ ބޯކުރާ ދެ މީހުންނަށް ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓާށެވެ.
3. ޓުކުޑާ ތަސްވީރު އަތް މައްޗަށް އަނބުރާލާށެވެ ފެށުމުގެ ކުރިން.
4. ކަނާތުގެ ޓުކުޑާ ތިބާ ވަކި ކުރާށެވެ، ނުވަތަ ކަނާތު ކުރިން ނިންމައި މެދުބައި އެ މީހަށް ދޫކޮށްލާށެވެ.
5. ކުލައަށް ބަލައި ޓުކުޑާ ބަހައްޓާށެވެ ކުޑަ ޓްރޭ ނުވަތަ ޕްލޭޓް ބަޔަކަށް.
6. ޓުކުޑާގެ ގުނަ ބޮޑުވެއްޖެ ނަމަ އެއްފަހަރަށް އެންމެ ޓުކުޑާއެއް ދީށެވެ. ”މި ޓުކުޑާ ގޮޅީގެ ބައެއް ކަމަށް ހީވަނީ.“
7. ތަސްވީރާ ބެހޭ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ، ކުރިއެރުމާ ބެހޭ ވާހަކަ ނޫނެވެ. ”މި ދޯނި އަހަރެންގެ ބައްޕަގެ ދޯނި ފަދައެވެ.“
8. ފެތުރިފައި ދޫކޮށްލާށެވެ. ދުވަސްތަކެއް ތެރޭގައި އަނބުރާ އައިސް ކުރެވޭނެއެވެ. އަވަސްވުމެއް ނެތެވެ.
9. ރަނގަޅު ވަގުތެއްގައި ހުއްޓާލާށެވެ، ޓުކުޑާއެއް ޖެހުނު ފަހުން، އަދި އުފާވެރިކަން އޮތް ވަގުތުގައެވެ.

National Institute on Aging ލަފާ ދެނީ ފެށުމަށް އެހީތެރިވުމަށާއި، ހިތްހަމަނުޖެހުން ފާހަގަކުރުމަށާއި، ބަލަން ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ ހަމައެކަނި ބަލަން ދޫކޮށްލުމަށެވެ. ތިބާ ޓުކުޑާ ޖައްސަވަނިކޮށް ބަލާ، ކޮން ތަނަކަށް ޖެހޭނެތޯ ދައްކާލުން ވެސް ބައިވެރިވުމެކެވެ.

ފަސޭހަ އޮންލައިން ޕަޒްލް

ޓެބްލެޓުގައި ކުރާ ޕަޒްލަށް ބައެއް ފަސޭހަކަން ހުރެއެވެ: ޓުކުޑާ ގެއްލޭނެ ކަމެއް ނެތް، ސްކްރީން ފުރިހަމަކުރާ ބޮޑު ތަސްވީރު، އަދި ޓޭބަލް ހުސް ކުރަން ނުޖެހޭނެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިލޭ Picture puzzle ތަސްވީރެއް 4 ނުވަތަ 9 ޓުކުޑާއަށް ކަނޑާލައެވެ. ތަސްވީރު ފުރިހަމަވާން ދެ ޓުކުޑާ ފިއްތައި ބަދަލު ކުރާށެވެ. ފުރިހަމަ ތަސްވީރު އެހީއަށް ސްކްރީނުގައި ދެއްކިގެން ހުރޭ، ޓައިމަރެއް ނެތް، އަދި ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ހުއްޓާލެވޭނެއެވެ. 4 ޓުކުޑާ މެދު ފަންތީގައި އެކަށީގެންވާ ގިނަ މީހުންނަށް، ކައިރީގައި މީހަކު އިންނަ ހާލަތުގައި އެކަށީގެންވެއެވެ.

އިތުރަށް ފަސޭހަ ތަސްވީރު ކުޅެވުމަކަށް، Find the same މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އެތަނުގައި މަތީގައިވާ ތަސްވީރާ އެއްގޮތް ތަސްވީރު ފިއްތަވާށެވެ. ނުވަތަ Sort together މަސައްކަތް ކުރާށެވެ، އެތަނުގައި ތަސްވީރުތައް ބަދިގެ ނުވަތަ ބަގީޗާ ފަދަ ޓޮކަރިތަކަށް ބަހައްޓަވައެވެ.

ލަފުޒު ޕަޒްލް: ވޯޑް ސާޗް އަދި ކްރޮސްވޯޑް

ލަފުޒު ޕަޒްލް އެކަށީގެންވަނީ، އަބަދުވެސް އެކަން ބޭނުންވެއްޖެ މީހުންނަށެވެ، އާންމުކޮށް ޑިމެންޝިއާގެ ފަށާއިރު.

• ބޮޑު އަކުރުން ލިޔެފައިވާ ވޯޑް ސާޗް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިލޭ Word search ބޮޑު އަކުރާއި މަދު ލަފުޒެއް ބޭނުންކޮށްގެން، ކަނާތަށާއި ތިރިޔަށް އެކަނި ލަފުޒު ދެއްކެއެވެ؛ ފާރުކޮށް ނުވަތަ ފުރަގަސް ނުދެއްކެއެވެ. ސްކްރީނުގައި ކުޅެވޭ، ނުވަތަ ޕްރިންޓް ކުރެވޭނެއެވެ.
• ލިސްޓު ބާރަށް ކިޔައިދީށެވެ. އެންމެ މީހަކު ލަފުޒެއް ކިޔައި، އަނެކަކު އެ ލަފުޒު ހޯދާށެވެ. ފުރަތަމަ އަކުރަށް އެކަނި ވަށް ޖަހާލުން ވެސް ރަނގަޅެވެ.
• ބޮޑު އަކުރުން ލިޔެފައިވާ ކްރޮސްވޯޑް ޕަޒްލް ފޮތްތަކުން ފަށާއިރު ރަނގަޅަށް ދެވިދާނެއެވެ. ސުވާލު ބާރަށް ކިޔައިދީ، ގަލަން ހިއްސާ ކޮށް، އެކުގައި ޖަވާބު ފުރިހަމަ ކުރާށެވެ. ދަތި ކްރިޕްޓިކް ކްރޮސްވޯޑަށް ވުރެ ފަސޭހަ، މާއްދާއެއް ހުރި ކްރޮސްވޯޑް ރަނގަޅެވެ.
• ލަފުޒާ ބެހޭ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. ”ބަގީޗާ“ މި ލަފުޒުން ޓަމާޓޯ އާ ބެހޭ ދިހަ މިނެޓުގެ ވާހަކައަކަށް ދެވިދާނެއެވެ.

އިތުރު ކަރުދާހުގެ ކަންތައްތަކާއި ފެނުމަށާއި ބޭނުން ކުރުމަށް ފަސޭހަ ގޮތަށް ޕްރިންޓް ކުރާ ގޮތް ބެލުމަށް، ޑިމެންޝިއާއަށް ހިލޭ ޕްރިންޓް ކުރެވޭ ކަންތައްތައް ބައްލަވާށެވެ.

ކޮން ފަންތިއަކަށް ކޮން ޕަޒްލް އެކަށީގެންވޭނެ؟

ފަންތިތައް އެއްގޮތް ނުވެދާނެ، ރަނގަޅު ދުވަސްތަކާއި ދަތި ދުވަސްތައް އޮތުން އާދައެއް ކަމެކެވެ.

ޕަޒްލް ފަސޭހަ ކުރަން ޖެހޭ ނުވަތަ ހުއްޓާލަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟

ނެފުމެއް ނެތުން، ޓުކުޑާ ދުރަށް އެއްކޮށްލުން، ތަކުރާރުކޮށް ”އަހަރެންނަށް ނުކުޅޭނެ“ ދެންނެވުން، ނުވަތަ ދަތިވެފައިވާ ފަދަ މޫނުތައް ފާހަގަކުރާށެވެ. މިއީ ކަމެއް ބަދަލު ކުރަން ޖެހޭ ނިޝާންތަކެކެވެ، އަދި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަޖުބޫރު ކުރަން ޖެހޭ ނިޝާނެއް ނޫނެވެ.

• ކުޑަކުރާށެވެ. ޓުކުޑާ މަދު ކުރާށެވެ، ނުވަތަ އެންމެ ފަހު ދެތިން ޓުކުޑާ އެކަނި އެ މީހަށް ދޫކޮށްލާށެވެ.
• އިތުރު ބައި ތިބާ ކުރާށެވެ އަދި ފަސޭހަ ބައިތަކުގައި އެހީތެރިވުމަށް ދައްކާށެވެ.
• ކައިރީގައިވާ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ބަދަލު ކުރާށެވެ: ކުލައަށް ބަލައި ޓުކުޑާ ވަކި ކުރުން، 4 ޓުކުޑާގެ އޮންލައިން ޕަޒްލް، ނުވަތަ ކުލަ ޖަހުން.
• ހުއްޓާލާށެވެ. ދުރަށް ބަހައްޓައި ސާއިއެއް ބޯމަށެވެ. އެހެން ދުވަހަކު އަނބުރާ ކުރެވޭނެ، ނުވަތަ އެއްވެސް ނުކުރެވިދާނެއެވެ.

ޕަޒްލް ކުރުން ދަތިވާ ކަންތައް ހަނދާން ކޮށްދޭ ކަމަކަށް ވެއްޖެ ނަމަ، އެ ކަން ދޫކޮށްލުން ރަނގަޅެވެ. އެކުގައި ރަނގަޅު ވަގުތު ހޭދަ ކުރެވޭ އެތައް ގޮތް އެބަ ހުރެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންގެ 101 ކަންތައްތަކުގެ ޚިޔާލު ބަލާލުމަކީ ރަނގަޅު ފެށުމެކެވެ.