Trả lời ngắn gọn
Trò giải đố tốt nhất cho người sa sút trí tuệ là trò họ có thể hoàn thành với chút giúp đỡ và thấy vui trong lúc làm. Hãy chọn bộ ghép hình có ít mảnh, mảnh lớn và một bức tranh rõ ràng, hợp với người lớn, để hình mẫu trên hộp luôn trong tầm mắt và xếp các mảnh viền trước. Trò tìm từ và ô chữ nên in chữ to. Những trò đố trực tuyến dễ chỉ có bốn mảnh hợp với giai đoạn giữa. Hãy dừng lại khi còn vui.
- Chọn theo cách chơi diễn ra thế nào, không theo nhãn giai đoạn: nếu một trò thấy như đang làm việc nặng, hãy thử bộ ít mảnh hơn.
- Mảnh lớn, chắc và một bức tranh rõ ràng với những mảng màu phân biệt dễ hơn mảnh tí xíu và một bầu trời mênh mông.
- Hình ảnh phải hợp với người lớn. Khu vườn, căn bếp, xe cộ và các con vật, không phải hoạt hình.
- Cùng chơi chính là mục đích. Đưa từng mảnh, xếp mảnh viền, để hình mẫu trên nắp hộp trong tầm nhìn.
- Trò tìm từ chữ to (bằng tiếng Anh) và những trò đố trực tuyến dễ với 4 hoặc 9 mảnh được dùng miễn phí trên trang này.
Trên trang này (7 mục)
Một bức ghép hình bày trên bàn ăn là một trong những hoạt động dễ chia sẻ nhất. Hai người có thể ngồi cạnh nhau mà không cần nói gì, bức tranh cho bạn chuyện để trò chuyện, và đặt được mảnh cuối cùng vào chỗ thì thật dễ chịu. Tuy vậy, trò giải đố cần thay đổi theo từng bước thay đổi của sa sút trí tuệ. Một bức quá khó có thể biến một buổi chiều yên ả thành một buổi chiều bực bội. Trang này nói về cách chọn và bày ghép hình, trò chơi chữ và các trò đố trực tuyến dễ, và việc cần làm khi chúng trở nên khó.
Giải đố có tốt cho người sa sút trí tuệ không?
Nhiều người thích, nhất là những người trước đây từng giải đố. Alzheimer’s Foundation of America liệt kê trò tìm từ trong bảng chữ, chơi bài và các trò chơi trên bàn cờ trong số những hoạt động cho giai đoạn đầu, và NHS nhắc đến trò chơi trực tuyến và trò đố trên máy tính bảng như một cách để giữ sự gắn kết.
Giải đố không phải là một cách điều trị. Chưa có trò giải đố nào được chứng minh là làm chậm hay ngăn được sa sút trí tuệ; hướng dẫn của chúng tôi về trò chơi trí não và sa sút trí tuệ giải thích về các nghiên cứu. Lý do để giải một trò đố là nó có thể là một giờ cùng nhau dễ chịu và cuốn hút. Alzheimer’s Association tóm lại: hãy tập trung vào niềm vui, không phải thành tích.
Chọn một bộ ghép hình cho người sa sút trí tuệ thế nào?
Hãy dựa vào điều người thân thích và vào việc bức ghép lần trước diễn ra thế nào, không dựa vào nhãn giai đoạn.
Số mảnh ghép
Không có con số đúng. Một người ghép hình cả đời có thể vẫn thích vài trăm mảnh lúc đầu, còn người khác vui nhất với khoảng một chục mảnh. Một quy tắc thực tế: nếu bức lần trước thấy như làm việc nặng, hãy chọn bức có khoảng một nửa số mảnh. Nếu bức trước xong nhanh và người thân muốn chơi thêm, hãy tăng lên một chút.
Cỡ và cảm giác của mảnh ghép
- Mảnh lớn hơn dễ nhìn, dễ cầm và dễ xoay hơn.
- Mảnh dày, chắc nằm yên tại chỗ và không hỏng khi rơi.
- Bề mặt mờ giảm lóa dưới đèn và gần cửa sổ.
- Tránh mảnh tí xíu nếu người thân có thể cho đồ vào miệng, điều có thể xảy ra ở giai đoạn muộn hơn của sa sút trí tuệ.
Bức tranh
- Chủ đề dành cho người lớn. Khu vườn, căn bếp, những chiếc xe cũ, đàn gia súc, một thị trấn ven biển, môn thể thao yêu thích. Không phải hoạt hình hay thứ gì trông như đồ chơi trẻ em.
- Những mảng màu phân biệt. Một mái nhà ngói đỏ, một chiếc thuyền xanh và một cánh đồng xanh dễ hơn một bầu trời chiếm nửa bức tranh.
- Quen thuộc và mang dấu ấn riêng. Một bức tranh về nơi người thân từng sống hoặc một sở thích họ yêu mến cho bạn nhiều chuyện để trò chuyện. Một số tiệm in có thể biến ảnh gia đình thành một bức ghép hình.
Cùng nhau ghép thế nào?
Hãy bày sao cho người thân có thể đến ngay phần thú vị.
- Chọn một chỗ tốt. Ánh sáng tốt, một chiếc ghế có tay vịn, và một cái bàn hoặc khay nơi bức ghép có thể để nguyên.
- Dựng nắp hộp lên ở chỗ cả hai cùng nhìn thấy.
- Lật các mảnh ngửa lên trước khi bắt đầu.
- Xếp riêng các mảnh viền, hoặc ghép khung viền trước rồi để phần giữa cho người thân.
- Gom các mảnh theo màu vào vài chiếc khay hoặc đĩa nông.
- Đưa từng mảnh một nếu đống mảnh làm người thân choáng ngợp. “Mẹ nghĩ mảnh này là một phần của mái nhà.”
- Trò chuyện về bức tranh, không phải về tiến độ. “Trông giống chiếc thuyền ngày xưa của ba.”
- Để nguyên đó. Quay lại với nó trong nhiều ngày. Không có gì phải vội.
- Dừng lại ở một lúc dễ chịu, sau khi một mảnh vừa vào chỗ, lúc mọi thứ vẫn còn vui.
National Institute on Aging khuyên giúp người thân bắt đầu, để ý dấu hiệu bực bội và để họ chỉ đứng xem nếu họ thích hơn. Nhìn bạn đặt các mảnh vào và chỉ ra chỗ một mảnh có thể nằm cũng đã là tham gia.
Trò đố trực tuyến dễ
Trò đố trên máy tính bảng có vài lợi thế thật sự: không lạc mảnh, hình lớn phủ đầy màn hình và không phải dọn bàn.
Ghép tranh miễn phí của chúng tôi cắt một bức tranh thành 4 hoặc 9 mảnh. Chạm vào hai mảnh để đổi chỗ cho đến khi bức tranh liền lại. Bức tranh hoàn chỉnh luôn hiện trên màn hình để làm mẫu, không có đồng hồ và bạn có thể dừng bất cứ lúc nào. Bốn mảnh hợp với nhiều người ở giai đoạn giữa khi có người ngồi bên cạnh.
Để chơi hình ảnh còn đơn giản hơn, hãy thử Tìm hình giống, nơi bạn chạm vào hình giống với một hình ở trên cùng, hoặc Cùng phân loại, nơi các hình được xếp vào những chiếc giỏ như căn bếp hay khu vườn.
Trò chơi chữ: tìm từ và ô chữ
Trò chơi chữ hợp với những người vốn luôn thích chúng, thường là ở giai đoạn sớm hơn của sa sút trí tuệ.
- Tìm từ chữ to. Tìm từ chữ to miễn phí của chúng tôi dùng chữ lớn và chỉ vài từ, xếp ngang và dọc, không bao giờ chéo hay ngược. Chơi trên màn hình hoặc in ra (trò này hiện chỉ có bằng tiếng Anh).
- Đọc to danh sách từ. Một người đọc một từ, người kia tìm nó. Chỉ khoanh chữ cái đầu tiên cũng được.
- Ô chữ in chữ to từ sách giải đố có thể phù hợp ở giai đoạn đầu. Đọc to các gợi ý, cùng cầm bút và cùng điền đáp án. Ô chữ dễ, theo chủ đề tốt hơn loại hóc búa.
- Trò chuyện về các từ. “Vườn” có thể dẫn đến mười phút nói về cà chua.
Để có thêm hoạt động trên giấy và cách in sao cho dễ nhìn, dễ cầm, xem hoạt động in ra giấy miễn phí cho người sa sút trí tuệ.
Trò giải đố nào hợp với từng giai đoạn?
Các giai đoạn chồng lên nhau, và những ngày tốt, ngày khó là chuyện bình thường.
| Giai đoạn | Trò giải đố thường phù hợp | Vai trò của bạn |
|---|---|---|
| Đầu | Ghép hình quen thuộc với ít mảnh hơn trước, ô chữ và tìm từ chữ to, trò đố trực tuyến 9 mảnh | Người đồng hành: để họ chọn, giúp khi được nhờ |
| Giữa | Ghép hình khoảng một chục mảnh lớn, trò đố trực tuyến 4 mảnh, tìm từ đọc to cùng nhau | Chuẩn bị, phân loại các mảnh, đưa từng mảnh một |
| Muộn | Cùng ngắm một bức tranh đã hoàn chỉnh, Tìm hình giống với hai hình, cầm vài mảnh lớn | Mang đến cho người thân; sự bầu bạn của bạn chính là hoạt động |
Khi nào nên làm trò đố dễ hơn, hoặc dừng lại?
Hãy để ý tiếng thở dài, việc đẩy các mảnh ra xa, những câu “tôi không làm được” lặp đi lặp lại hoặc ánh mắt lo lắng. Đó là dấu hiệu cần đổi điều gì đó, không phải cố thêm.
- Làm cho nhỏ hơn. Ít mảnh hơn, hoặc chỉ để lại vài mảnh cuối cho người thân.
- Tự làm nhiều hơn và mời người thân giúp những phần dễ.
- Chuyển sang một việc gần gũi: phân loại các mảnh theo màu, một trò đố trực tuyến 4 mảnh, hoặc tô màu.
- Dừng lại. Cất nó đi và cùng uống một tách trà. Bạn có thể quay lại vào hôm khác, hoặc không bao giờ cũng được.
Nếu giải đố bắt đầu gợi nhắc điều khó khăn, buông nó đi cũng không sao. Còn rất nhiều cách khác để dành thời gian tốt đẹp bên nhau; 101 ý tưởng hoạt động là nơi tốt để tìm.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu mảnh ghép là tốt nhất cho người sa sút trí tuệ?
Không có con số đúng duy nhất. Người từng ghép những bức 1.000 mảnh có thể vẫn thích vài trăm mảnh lúc đầu, còn người khác hợp nhất với khoảng một chục mảnh lớn. Nếu một bức ghép thấy như làm việc nặng hoặc gây bực bội, hãy chuyển sang bộ ít mảnh hơn. Trò Ghép tranh trực tuyến của chúng tôi có 4 hoặc 9 mảnh.
Ghép hình có tốt cho người sa sút trí tuệ không?
Nhiều người thích, nhất là người trước đây từng thích ghép hình. Ghép hình cho đôi tay có việc để làm, một mục tiêu rõ ràng và một bức tranh để trò chuyện. Chưa có trò ghép hình nào được chứng minh là điều trị hay làm chậm sa sút trí tuệ, nên hãy chọn vì niềm vui và sự bầu bạn.
Phải làm sao khi người thân không còn ghép nổi một bức tranh?
Hãy làm cho nhỏ hơn và tự làm nhiều hơn: đưa từng mảnh một, hoặc chỉ để lại vài mảnh cuối cho người thân. Thử một trò đố trực tuyến 4 mảnh, phân loại các mảnh theo màu, hoặc đơn giản là cùng nhìn bức tranh đã hoàn chỉnh.
Ô chữ và tìm từ có phù hợp với người sa sút trí tuệ không?
Có thể, ở giai đoạn đầu và in chữ to. Trò tìm từ với các từ chỉ nằm ngang và dọc dễ hơn loại có từ xếp chéo hoặc ngược. Hãy đọc to gợi ý hoặc danh sách từ và cùng làm.
Nguồn tham khảo
Chúng tôi dẫn liên kết đến các tổ chức và nghiên cứu mà trang này dựa vào. Mỗi nguồn đã được kiểm tra khi trang được cập nhật.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS