Puzzle namoota dementia qabaniif: jigsaw fi puzzle jechaa

Jigsaw minjaala nyaata irratti diriirfame hojiiwwan waliin hojjetaman keessaa isa salphaa dha. Dubbachuun osoo hin barbaachisin waliin taa’uu dandeessu, suuraan waan haasa’uuf isin kenna, kutaa dhumaa galchuun immoo gaarii dha. Garuu puzzle yeroo dementia jijjiiramu jijjiiramuu qaba. Puzzle baay’ee ulfaatu waaree booda tasgabbaa’aa tokko aarii fi miidhaa gochuu danda’a. Fuulli kun jigsaw, puzzle jechaa fi puzzle onlaayinii salphaa akkamitti akka filattanii fi qopheessitan, yeroo ulfaatu immoo maal gochuu akka qabdan ibsa.

Puzzle namoota dementia qabaniif gaarii dhaa?

Namoonni baay’een ni jaallatu, keessumaa duraan puzzle hojjetan. Alzheimer’s Foundation of America barbaacha jechaa, taphoota kaartii fi taphoota gabatee sadarkaa jalqabaaf hojiiwwan keessatti tarreessa, NHS immoo taphoota fi puzzle onlaayinii taabileetii irratti karaa hirmaachuu tokko ta’ee caqasa.

Puzzle yaala miti. Puzzle tokko illee dementia suuta’isuu ykn dhaabuu isaa hin mul’isne; qajeelfama keenya taphoota sammuu fi dementia qorannoo ibsa. Puzzle gochuuf sababni isaa waliin sa’aatii gammachiisaa fi hawwataa ta’uu danda’uu dha. Alzheimer’s Association kana akkas cuunfa: gammachuu irratti xiyyeeffadhaa, milkaa’ina irratti miti.

Jigsaw nama dementia qabuuf akkamitti filachuu?

Wanta nama sun jaallatu fi puzzle darbe akkamitti deeme irraa deemaa, maqaa sadarkaa irraa miti.

Lakkoofsa kutaa

Lakkoofsi sirrii hin jiru. Namni umrii guutuu puzzle hojjete jalqaba irratti kutaa dhibba muraasa ammallee jaallachuu danda’a, nama biraa immoo kutaa kudha lamaan caalaa gammada. Seera hojii irra oolu: yoo puzzle darbe akka hojiitti itti dhaga’ame, kutaa walakkaa ta’u qabu filadhaa. Yoo gabaabaa xumurame fi dabalataa barbaadan, xiqqoo ol-baasaa.

Guddina fi dhaga’amuu kutaa

• Kutaawwan guddaa ilaaluu, fudhachuu fi garagalchuuf salphaa dha.
• Kutaawwan jabaa fi furdaa iddoo isaanii turu, yoo kufan illee hin cabu.
• Fuula calaqqee hin qabne ifa fi foddaa jala calaqqee xiqqeessa.
• Kutaawwan xixiqqaa irraa of qusadhaa yoo namni wanta afaan keessa buusu yoo ta’e, kun dementia keessatti booda ta’uu danda’a.

Suuraa

• Mata-duree nama guddaaf. Dhaabbii biqiltuu, mana nyaataa, konkolaataa durii, bineensa qonnaa, magaalaa galaana cinaa, ispoortii jaallatan. Kartuunii ykn wanta akka taphaa daa’imaa fakkaatu miti.
• Bakka halluu adda addaa. Mana bonaa diimaa, ba’aa cuquliisaa fi lafa magariisa samii walakkaa puzzle guutu caalaa salphaa dha.
• Beekamaa fi dhuunfaa. Suuraan bakka itti jiraatan ykn hojii jaallatan haasa’uuf baay’ee isin kenna. Gabaan maxxansaa tokko tokko suuraa maatii gara jigsaw’tti jijjiiruu danda’u.

Puzzle akkamitti waliin hojjetuu?

Akka namni sun kutaa gammachiisu battaluma argatu qopheessaa.

1. Iddoo gaarii filadhaa. Ifa gaarii, teessuma harka qabu, fi minjaala ykn saaniyyaa puzzle itti turu danda’u.
2. Haguuga saanduqaa dhaabaa bakka lamaan keessan itti argitan.
3. Kutaawwan fuula ol godhaa dura eegaltan.
4. Kutaa gama-gamaa filadhaa mataan keessan, ykn dursa daangaa hojjedhaa, giddu isaaniif dhiisaa.
5. Kutaawwan halluudhaan walitti qabaa saaniyyaa gadi-fageenya xiqqaa muraasa ykn qodaa irratti.
6. Kutaa tokko yeroo tokko kennaa yoo kuusaan ulfaate. “Kun kutaa mana bonaa ta’uu danda’a natti fakkaata.”
7. Waa’ee suuraa haasa’aa, adeemsa irratti miti. “Kun lollii abbaan koo qabu fakkaata.”
8. Bakka kaa’aa. Guyyoota muraasaaf itti deebi’aa. Ariifachuun hin jiru.
9. Yeroo gaarii irratti dhaabaa, kutaan tokko erga seenee booda, yeroo ammallee gammachiisaa ta’e.

National Institute on Aging nama sana eegaluuf gargaaruu, qaanii ilaaluu fi yoo caalaa jaallatan ilaaluu qofa akka godhu eeyyamuu gorsa. Kutaa galchuu keessan ilaaluu, fi bakka tokko itti seenuu danda’u agarsiisuun ammallee hirmaachuu dha.

Puzzle onlaayinii salphaa

Puzzle taabileetii faayidaa dhugaa qaba: kutaan hin dhabamu, suuraan guddaan iskiriinii guutu, minjaalas qulqulleessuun hin barbaachisu.

Puzzle suuraa keenya bilisaa suuraa kutaa 4 ykn 9 tti kutata. Kutaa lama tuquun walitti jijjiiraa hanga suuraan guutuu ta’utti. Suuraan guutuun akka qajeelfamaatti iskiriinii irra turu, sa’aatiin hin jiru, yeroo kamiyyuu dhaabuu dandeessu. Kutaan afur namoota giddugaleessa sadarkaa keessa jiran baay’eef, nama cinaa jiru wajjin, ni mijaa’a.

Taphaa suuraa caalaa salphaaf, Wal-fakkaatu argachuu yaalaa, suuraa olii wajjin wal-fakkaatu tuquuf, ykn Waliin addaan baasuu, suuraawwan baaskeetii akka mana nyaataa ykn dhaabbii biqiltuu keessa galan.

Puzzle jechaa: barbaacha jechaa fi puzzle jecha-gara-gara

Puzzle jechaa namoota yeroo hundaa jaallatan, yeroo baay’ee dementia keessatti dursee, ni mijaa’a.

• Barbaacha jechaa barreeffama guddaa. Barbaacha jechaa bilisaa keenya qubee guddaa fi jecha muraasa qofa, gama tokko fi gadi-bu’aa, diagonaalii ykn duubatti hin deemne, fayyadama. Iskiriinii irratti taphadhaa ykn maxxansaa.
• Tarree sagalee ol-dubbisaa. Nama tokko jecha dubbisa, kaan barbaada. Qubee jalqabaa qofa marsuun sirrii dha.
• Puzzle jecha-gara-gara (crossword) barreeffama guddaa kitaaba puzzle irraa jalqaba irratti ni hojjeta. Gaaffii sagalee ol-dubbisaa, qalama wal-qooddadhaa, deebii waliin guutaa. Crossword salphaa mata-dureen jiru crossword dhoksaa (cryptic) caalaa gaarii dha.
• Waa’ee jechootaa haasa’aa. “Dhaabbii biqiltuu” daqiiqaa kudhan waa’ee yaadannoo gara tomaatoo geessuu danda’a.

Hojiiwwan waraqaa dabalataa fi akkamitti salphaatti mul’atanii fi qabaman akka maxxansan, hojiiwwan dementiaaf maxxanfaman bilisaa ilaalaa.

Puzzle sadarkaa kamiif mijaa’a?

Sadarkaan wal-irra deemu, guyyaan gaarii fi ulfaataa ta’uun baratamaa dha.

Yoomitti puzzle salphisuu ykn dhaabuu?

Boo’uu, kutaa dhiibuu, irra deddeebi’ee “Hin danda’u” jechuu ykn fuula yaaddessaa ilaalaa. Kunneen mallattoo wanta tokko jijjiiruu, itti fufuu miti.

• Xiqqeessaa. Kutaa xiqqaa, ykn kutaa dhumaa muraasa qofa isaaniif dhiisaa.
• Kutaa baay’ee mataa keessan hojjedhaa kutaa salphaa irratti akka isin gargaaran affeeraa.
• Wanta dhiyoo jiruutti jijjiiraa: kutaa halluudhaan addaan baasuu, puzzle onlaayinii kutaa 4, ykn halluu itti dabaluu.
• Dhaabaa. Kaa’aatii shaayii dhugaa. Guyyaa biraa deebi’uu dandeessu, ykn gonkumaa.

Yoo puzzle wanta ulfaatu yaadachiisu fakkaate, dhiisuun sirrii dha. Waliin yeroo gaarii dabarsuuf karaan biroo baay’ee jira; yaada hojii 101 keenya iddoo ilaaluuf gaarii dha.