Wanneer iemand met dementie boos of agressief wordt

Boosheid kan omslaan in schreeuwen, duwen of slaan, en dat kan voor iedereen in de buurt angstig zijn. Het gedrag is misschien niet bewust. Het bewijst niet dat de persoon iemand wil kwetsen. Begin met de situatie veiliger te maken en zoek daarna uit wat de persoon nodig kan hebben.

Wat doe ik als boosheid agressie wordt?

Leg de taak stil, stap terug en gebruik een rustige, korte zin. De Alzheimer’s Association adviseert mantelzorgers om zich op gevoelens te richten, langzaam te praten en afleiding te beperken. Als je in acuut gevaar bent of iemand gewond is, ga dan naar een veilige plek en bel de lokale hulpdiensten.

• Stop wat er gebeurt als je kunt. Als baden, aankleden, een bezoek of een andere taak de persoon van streek maakt, pauzeer dan. Het kan wachten, tenzij er een acute veiligheids- of gezondheidsbehoefte is.
• Geef ruimte. Stap terug en zorg dat jullie allebei weg kunnen. Zet de persoon niet in een hoek, blokkeer de weg niet, dring niet op en raak niet onverwacht aan.
• Houd je stem laag en je woorden kort. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Ik zie dat je van streek bent. Ik geef je even wat ruimte.” Ga niet in discussie, dreig niet en eis geen uitleg.
• Haal andere mensen weg. Een kind, bezoeker of helper kan naar een andere kamer gaan terwijl de persoon bijkomt. Eén rustig pratend persoon is vaak makkelijker dan meerdere mensen die tegelijk helpen.
• Vertrek als er fysiek geweld is. Ga naar een veiligere plek en vraag iemand anders om hulp. Probeer de persoon niet vast te houden.

De Alzheimer’s Society adviseert om terug te stappen, vasthouden en plotselinge aanrakingen te vermijden en weg te gaan om hulp te halen als er fysiek geweld is. De Alzheimer’s Association adviseert ook om toestemming te vragen, prikkels te verminderen en de persoon niet in een hoek te drukken of vast te houden. Bel bij acuut gevaar het alarmnummer van jouw land; wacht niet tot een episode vanzelf overgaat als iemand gewond kan raken.

Wat speelt mogelijk mee bij het gedrag?

Er kunnen meerdere factoren meespelen, en een familielid kan de oorzaak niet vaststellen. De Alzheimer’s Association noemt lichamelijk ongemak, stress door de omgeving en communicatieproblemen als mogelijke factoren.

Denk na over wat er vlak voor de verandering gebeurde:

• Was de persoon moe, hongerig, dorstig, te warm of te koud, of ongemakkelijk?
• Was een taak moeilijk, gehaast of onbekend? Ging iemand door toen de persoon al liet merken dat hij of zij van streek was?
• Waren er harde geluiden, meerdere mensen die praatten, rommel of een onbekende omgeving?
• Had de persoon moeite met zien of horen wat er gebeurde?
• Is er recent iets veranderd aan een medicijn, een routine, een verzorger of een gezondheidsprobleem?

De Alzheimer’s Society raadt aan om naar patronen te kijken en na te denken over hoe de situatie vanuit het perspectief van de persoon voelde. Deze vragen helpen bij observeren, maar ze bewijzen niet dat één factor het gedrag veroorzaakte. Probeer de persoon niet zelf te onderzoeken, vast te houden of medicijnen te geven.

Hoe kan ik de kans op een nieuwe episode verkleinen?

Gebruik wat je hebt gezien om de volgende interactie aan te passen. Dit kan helpen, maar het kan niet garanderen dat het gedrag zich niet herhaalt. Probeer één verandering tegelijk, zodat je beter ziet of de persoon zich prettiger voelt.

• Kies een rustiger moment. Als een taak vaak misgaat wanneer de persoon moe is, vraag dan of een ander moment beter werkt.
• Maak de omgeving makkelijker. Zet achtergrondgeluid uit, verminder het aantal mensen in de kamer en verzamel wat je nodig hebt voordat je begint.
• Leg één stap uit en wacht. Benader de persoon van voren, zeg wat je gaat doen, vraag voordat je helpt en geef de tijd om te antwoorden.
• Stop bij tekenen van onrust. Weigeren, wegtrekken, een gespannen gezicht of een luidere stem kunnen een signaal zijn om te pauzeren. Vind het afmaken van de taak niet belangrijker dan het comfort van de persoon.
• Deel een eenvoudig plan. Als meerdere mensen zorgen, spreek dan af aan welke signalen je ziet dat het tijd is om te pauzeren, welke rustige zin je gebruikt en wie je belt als het patroon verandert.

Voor taakgerichte ideeën zie je onze gidsen over baden en aankleden. De gids over communicatietips behandelt hoe je praat en luistert zonder extra druk.

Wat kan ik doen als de situatie weer rustig is?

Bied geruststelling aan en keer terug naar een vertrouwde, laagdrempelige activiteit als de persoon dat wil. Berisp, verwijt of straf niet. De Alzheimer’s Society merkt op dat de persoon zich nog steeds van streek kan voelen nadat het gedrag is voorbij, ook als hij of zij zich niet herinnert wat er gebeurde.

Als je een patroon wilt begrijpen, maak dan een korte, persoonlijke notitie van wat er vlak ervoor gebeurde, wat je zag, hoe lang het duurde en wat leek te helpen. Houd de notitie feitelijk en deel die met het zorgteam van de persoon, wanneer dat gepast is. Leg de persoon niet vast op beeld of geluid en deel privégegevens niet zonder toestemming.

Als een taak vaak tot onrust leidt, verander dan het moment of de aanpak, of vraag een andere vertrouwde persoon om te helpen. Je mag een weigering accepteren en het later opnieuw proberen. Onze gids over wat te doen als iemand nee zegt geeft meer manieren om zonder druk te pauzeren.

Wanneer moet ik medisch advies vragen?

Neem contact op met de huisarts van de persoon over nieuwe, plotselinge, herhaalde of verergerende agressie. De Alzheimer’s Association adviseert een medisch onderzoek bij gedragsveranderingen, vooral als ze plotseling optreden. Pijn, ziekte, slaap, de omgeving en medicijnen kunnen allemaal nagekeken moeten worden. Een arts kan de situatie van de persoon beoordelen.

Zoek dringend medische hulp als de persoon plotseling verward raakt, gewond is of er acuut ziek uitziet. Als jij of iemand anders in acuut gevaar verkeert, bel dan de lokale hulpdiensten. Wacht niet met hulp zoeken tot je aantekeningen hebt verzameld of de oorzaak hebt uitgezocht.

Jouw veiligheid is ook belangrijk. Vertel het een vertrouwd familielid, een zorgverlener of een lokale dementieondersteuning als episodes blijven terugkomen of als je bang bent. Vraag om een plan dat zowel de persoon als de mensen om hem of haar heen beschermt. Je verdient hulp; alles alleen moeten dragen is niet nodig.