Вақте ки шахси бо деменсия хашмгин ё таҷовузкор мешавад

Хашм метавонад ба фарёд, тела кардан ё задан табдил шавад, ва ин барои ҳама дар наздикӣ тарсонанда аст. Рафтор шояд қасдӣ набошад. Ин исбот намекунад, ки шахс мехоҳад касеро осеб расонад. Аввал вазъиятро бехатартар кунед, сипас дар бораи он чи шахс шояд лозим дорад, фикр кунед.

Вақте ки хашм ба таҷовуз табдил меёбад, чӣ кор кунам?

Корро қатъ кунед, ақиб равед ва як ҷумлаи кӯтоҳи ором гӯед. Ассотсиатсияи Алсгеймер маслиҳат медиҳад, ки ба эҳсосот диққат диҳед, оҳиста гап занед ва ҷалбкунандаҳоро кам кунед. Агар шумо дар хатари фаврӣ ҳастед ё касе осеб дидааст, ба ҷои бехатар ҳаракат кунед ва бо хидматҳои фавқулодаи маҳаллӣ тамос гиред.

• Агар тавонед, корро қатъ кунед. Агар ғусл, либосгирӣ, мулоқот ё корди дигаре шахсро ноором кунад, таваққуф кунед. Он метавонад интизор шавад, магар ин ки хатари бехатарӣ ё саломатӣ ҳаст.
• Фазо диҳед. Ақиб равед ва барои ҳар кадоматон роҳи баромадан нигоҳ доред. Наздик нашавед, роҳро нагиред ва ногаҳон ба шахс даст назанед.
• Овози худро паст ва ҷумлаҳоро кӯтоҳ нигоҳ доред. Шумо метавонед бигӯед: «Мебинам, ки ноорому. Ба ту фазо медиҳам.» Баҳс накунед, таҳдид накунед ва шарҳи дарозро талаб накунед.
• Дигаронро дур кунед. Кӯдак, меҳмон ё кумакрасон метавонанд, то шахс ором шавад, ба ҳуҷраи дигар раванд. Як нафари ором гап задан аз якчанд нафар, ки ҳама кӯшиши кумак доранд, осонтар аст.
• Агар зӯроварии ҷисмонӣ рӯй диҳад, тарк кунед. Ба ҷои бехатар равед ва аз дигарон кумак пурсед. Шахсро маҳдуд накунед.

Ҷамъияти Алсгеймер маслиҳат медиҳад, ки ақиб равед, маҳдудият ва ламси ногаҳонро нигоҳ доред ва агар зӯроварии ҷисмонӣ рӯй диҳад, барои кумак тарк кунед. Ассотсиатсияи Алсгеймер инчунин маслиҳат медиҳад, ки иҷозат пурсед, таҳрики муҳитро кам кунед ва шахсро ба кунҷ наронед ё маҳдуд накунед. Агар хатари фаврӣ ҳаст, рақами фавқулодаи маҳалли худро истифода баред; агар касе осеб дида метавонад, то гузаштани эпизод интизор нашавед.

Кадом чизҳо метавонанд рафтори шахсро сабаб шаванд?

Шояд зиёда аз як омил бошад ва аъзои оила наметавонад сабабро ташхис кунад. Ассотсиатсияи Алсгеймер нороҳатии ҷисмонӣ, фишори муҳит ва мушкилоти муоширатро аз омилҳои имконпазир ном мебарад.

Фикр кунед, ки пеш аз тағйир чӣ рӯй дод:

• Оё шахс хаста, гуруснаву ташнаву гарм ё сард буд ё нороҳат буд?
• Оё корд душвор, шитобзада ё ношинос буд? Оё касе пас аз он ки шахс нороҳатиро нишон дод, идома дод?
• Оё садои баланд, сӯҳбати якчанд нафар, ашёи пароканда ё ҷои ношинос буд?
• Оё шахс бо дидан ё шунидан мушкилот дошт?
• Оё дору, хоб, тартиб ё вазъи тандурустии ӯ ба наздикӣ тағйир ёфт?

Ҷамъияти Алсгеймер тавсия медиҳад, ки намунаҳоро ҷустуҷӯ кунед ва фикр кунед, ки вазъият аз нуқтаи назари шахс чӣ гуна буд. Ин саволҳо барои мушоҳида истифода мешаванд, на исботи ягон омил. Шахсро худатон муоина, маҳдуд ё доруворӣ накунед.

Чӣ тавр эҳтимоли эпизоди дигарро кам кардан мумкин аст?

Аз он чи мушоҳида кардед, барои муомилаи оянда истифода баред. Ин метавонад кӯмак кунад, аммо кафолат нест, ки рафтор боз рӯй намедиҳад. Як тағйирро дар як вақт санҷед, то фаҳмидан осон бошад, ки оё шахс роҳаттар ба назар мерасад.

• Вақти ором интихоб кунед. Агар корд аксар вақт вақте душвор мешавад, ки шахс хаста аст, пурсед, ки оё вақти дигар беҳтар мувофиқ аст.
• Муҳитро осонтар кунед. Садои заминаро хомӯш кунед, шумораи одамонро дар ҳуҷра кам кунед ва пеш аз оғоз ҳар чизи зарурӣ тайёр кунед.
• Як қадамро шарҳ диҳед ва интизор шавед. Аз пеш наздик шавед, гӯед, ки чӣ кор мекунед, пеш аз кӯмак иҷозат пурсед ва барои ҷавоби шахс вақт диҳед.
• Ҳангоми нишонаҳои нороҳатӣ таваққуф кунед. Рад, дур шудан, чеҳраи таранг ё овози баланд метавонад ишора бошад, ки бояд таваққуф кард. Ба анҷом расонидани корд аз роҳати шахс муҳимтар нест.
• Нақшаи содда мубодила кунед. Агар якчанд нафар нигоҳубин кунанд, дар бораи нишонаҳое, ки маънои «таваққуф»-ро медиҳанд, калимаи ором барои истифода ва касе, ки агар намуна тағйир ёбад, бояд тамос гирад, мувофиқа кунед.

Барои ғояҳои корҳои мушаххас, роҳнамоҳои ғусл ва либосгирӣ-ро бинед. Роҳнамои муошират роҳҳои гап занӣ ва гӯш кардани бе фишорро дар бар мегирад.

Пас аз ором шудани вазъият чӣ кор кунам?

Таскин диҳед ва агар шахс хоҳад, ба фаъолияти ошно ва камталаб баргардед. Сарзаниш, айбдорӣ ё ҷазо надиҳед. Ҷамъияти Алсгеймер қайд мекунад, ки шахс пас аз гузаштани рафтор ҳанӯз метавонад нороҳат бошад, ҳатто агар ба ёд наорад, ки чӣ рӯй дод.

Агар бихоҳед намунаро фаҳмед, ёддошти кӯтоҳи хусусӣ нависед: чӣ пеш аз он рӯй дод, чӣ мушоҳида кардед, чанд вақт идома ёфт ва чӣ кумак кард. Ёддоштро холӣ ва воқеӣ нигоҳ доред ва вақти мувофиқ бо гурӯҳи нигоҳубини шахс мубодила кунед. Шахсро сабт накунед ва бе иҷозат маълумоти хусусиро мубодила накунед.

Агар корд аксар вақт нороҳатӣ меорад, вақт ё роҳи муносибатро тағйир диҳед ё аз шахси эътимоднок дигаре хоҳиш кунед, ки кумак кунад. Рад кардани хоҳишро қабул кунед ва баъдтар дубора кӯшиш кунед. Роҳнамои мо оид ба он чи бояд кард, вақте ки шахс «не» мегӯяд роҳҳои бештарро барои таваққуф бе фишор пешниҳод мекунад.

Кай ба маслиҳати тиббӣ муроҷиат кунам?

Дар бораи таҷовузи нав, ногаҳонӣ, такроршаванда ё бадшаванда ба духтури шахс хабар диҳед. Ассотсиатсияи Алсгеймер санҷиши тиббиро барои тағйирот дар рафтор, хусусан вақте ки ногаҳон пайдо мешаванд, тавсия медиҳад. Дард, беморӣ, хоб, муҳит ва доруҳо метавонанд ба баррасӣ ниёз дошта бошанд. Духтур метавонад вазъи шахсро арзёбӣ кунад.

Агар шахс ногаҳон ошуфта шавад, осеб дида бошад ё ба назар хеле бемор ҳис шавад, кумаки фаврии тиббии маҳаллиро ҷӯед. Агар худатон ё касе дигар дар хатари фаврӣ бошед, бо хидматҳои фавқулодаи маҳаллӣ тамос гиред. Барои ҷамъоварии ёддошт ё кӯшиш барои фаҳмидани сабаб интизор нашавед.

Бехатарии шумо низ муҳим аст. Агар эпизодҳо такрор шаванд ё шумо метарсед, ба аъзои оила, табиб ё хидмати дастгирии деменсияи маҳаллӣ ба касе бигӯед, ки эътимод доред. Нақшаеро ҷӯед, ки ҳам шахсро ва ҳам касонеро, ки дар атрофи ӯ ҳастанд, ҳимоя кунад. Шумо сазовори кумак ҳастед; идора кардани ин ҳама танҳо талаб нест.