Fa motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala a galefa kgotsa a tsamaya ka bokgoba

Khalefo e ka fetoga go goeletsa, go sunya kgotsa go kgoba, mme seo se ka tshosa batho ba ba gaufi. Boitshwaro bono bo ka nna bo sa rerwa. Ga bo bontshe gore motho o batla go utlwisa mongwe bothata. Simolang ka go dira gore maemo a nne a sireletsegile, morago lebelelang se motho a se tlhokang.

Se ke tshwanetseng go se dira fa khalefo e fetoga bokgoba?

Emisa tiro, tlogela sebaka mme o dirise polelo e khutshwane e e khutsafalang. Alzheimer’s Association e eletsa badiriši ba tlhokomelo gore ba tsepamise maikutlo, ba bue ka bonya le go fokotsa dikgoboka. Fa o kotsing e e gaufi kgotsa motho a gobetse, isa batho kwa go sireletsegang mme o bolelele ditirelo tsa tshoganyetso tsa kwa lefelong la gago.

• Emisa se se diragalang fa o ka kgona. Fa go tlhapa, go apara, go etela kgotsa tiro e nngwe e le go mo galefisa, emisa. E ka emelela fa e se tlhokego ya go sireletsega kgotsa ya bophelo ka bonako.
• Naya sebaka. Tlogela sebaka mme o dire gore go nne le tsela e e bulegileng ya gore mongwe le mongwe a tsamaye. Se ka se thiba, se ntshe, se gateletse kgotsa se tshware motho ka tsela e e sa lebelelwang.
• Buang ka lentswe le le tlhaela le mafoko a a khutshwane. O ka re, “Ke bona gore o galefile. Ke tla go tlogelela sebaka.” Se ganetsane, se tshosetse kgotsa se kope tlhaloso.
• Isa batho ba bangwe kwa thoko. Ngwana, motsamaisi kgotsa mothusi a ka ya mo kamoreng e nngwe fa motho a ntse a kgodiega. Mongwe yo o khutsafetseng a bua a ka nna a thusa go feta batho ba le bantsi ba leka go thusa ka nako e le nngwe.
• Tlogela fa go dirwa bogale jwa mmele. Ya kwa lefelong le le sireletsegileng mme o kope thuso mo go mongwe. Se leke go tshwara motho ka matla.

Alzheimer’s Society e eletsa go tlogela sebaka, go se tshware ka matla kgotsa go mo gakgamatsa, le go tloga go batla thuso fa go direga bogale jwa mmele. Alzheimer’s Association e boela e eletsa go kopa tumelo, go fokotsa dikgoboka le go se ka wa mo thibela kgotsa go mo tshware ka matla. Dirisa ditirelo tsa tshoganyetso tsa kwa lefelong la gago fa go na le kotsi e e gaufi; se emele gore modumo o fete fa motho a ka nna a gobala.

Ke eng se se ka nnang le seabe mo boitshwarong jono?

Gangwe go na le dilo di le dintsi, mme motlhokomedi wa lelapa ga a kgone go tlhatlhoba sepe sa ntlha. Alzheimer’s Association e bolela gore go ka nna le seabe ka bothata jwa mmele, kgatelelo ya tikologo le mathata a puisano.

Akanya ka se se diragetseng pele ga phetogo:

• A motho o lapile, o nyorogile, o tlhoka metsi, o tshwanetse go nna lefoifoi kgotsa o sa itumela?
• A tiro e ne e le thata, e ne e potlakile kgotsa e sa tlwaelega? A mongwe o ne a tswelela fa motho a bontsha kgatelelo?
• A go ne go na le modumo o o godileng, batho ba le bantsi ba bua, go tletse dilo kgotsa lefelo le le sa tlwaelegang?
• A motho o ne a na le bothata jwa go bona kgotsa go utlwa se se diragalang?
• A moriri, tlhokomelo, mothusi kgotsa bolwetse jwa motho jo bo fetogileng gaufi?

Alzheimer’s Society e eletsa go batla ditlwaelo le go akanya gore maemo a ne a ikutlwala jang go motho. Dipotso tseno ke dikgopotso tsa go lebelela, e seng bosupi jwa gore sengwe se le sengwe se ne sa dira boitshwaro. Se leke go tlhatlhoba, go tshwara kgotsa go neela motho dihuduwana ka bowena.

Re ka fokotsa jang go ya ga khutlo e nngwe?

Dirisa se o se boneng go fetola kopano e e latelang. Se se ka thusa, mme ga se kgone go tiisa gore boitshwaro bo ka se boe gape. Leka phetogo e le nngwe ka nako gore go nne bonolo go lemoga gore motho a ikutlwa a tlhaela kgatelelo.

• Tlhopha nako e e khutsang. Fa tiro e gantsi e sa tsamaya sentle ha motho a lapile, botsa gore a nako e nngwe e siama go feta.
• Dira gore tikologo e nne bonolo. Tima modumo o o neng o le morago, fokotsa palo ya batho mo kamoreng mme o bokelle dilo tse o di tlhokang pele lo simolola.
• Tlhalosa kgato e le nngwe o bo o ema. Batla go tswa pele ga motho, bolelela gore o dira eng, botsa pele o thusa mme o naye nako ya go araba.
• Emisa fa motho a bontsha kgatelelo. Go ganela, go tlhalela kwa morago, sefatlhego se se kgatelelwang kgotsa lentswe le le tsenang modumo di ka nna sesupo sa go emisa. Se tsamaisise tiro gore e nne botlhokwa go feta boikhutso jwa motho.
• Abelana leano le le bonolo. Fa batho ba le bantsi ba mo tlhokomelang, dumalanang ka matshwao a a raya “emisa,” polelo e e khutsafalang e e tshwanetseng go dirisiwa le gore a o bolelela mang fa tsela e fetoga.

Go tsaya ditiro tse di tshwanetseng, bona dikgetho tsa rona tsa go tlhapa le go apara. Tataiso ya dikeletso tsa puisano e akaretsa mekgwa ya go bua le go reetsa ntle le go tsenya kgatelelo.

Ke ka dira eng morago ga go dikologa?

Neela katlego le go boela mo tirong e e tlwaelegileng, e e sa tlhokeng matlapa, fa motho a batla seo. Se ko se tlhokomele, se ntshe molato kgotsa se otle. Alzheimer’s Society e bolela gore motho a ka nna a sa ikutlwe a le botoka morago ga gore boitshwaro bo fete, le fa a sa gakologelwe se se diragetseng.

Fa o batla go tlhaloganya ditlwaelo, kwala kwa go wena ka bokhutshwane se se diragetseng pele, se o se boneng, nako e se tswetseng ka yone le se se thusitseng. Dira gore kwalo e nne ya therešo mme o e abelane le sehlopha sa tlhokomelo ya motho fa go siame. Se rekorde motho kgotsa go abelana ka dintlha tsa poifo ntle le tumelo.

Fa tiro e gantsi e tlisa kgatelelo, fetola nako kgotsa tsela, kgotsa kopa mongwe yo o tshepegang go thusa. O ka amogela go ganiwa mme o leke gape ka nako e nngwe. Lenaane la go dira eng fa motho a re nnyaa le na le ditsela tse dintsi tsa go emisa ntle le kgatelelo.

Ke tshwanetse go batla keletso ya bongaka neng?

Bolelela ngaka ya motho ka bokgoba jo bo ncha, jo bo sa tlwaelegang, jo bo tsewang gape kgotsa jo bo oketsegang. Alzheimer’s Association e eletsa tlhatlhobo ya bongaka fa go na le diphetogo tsa boitshwaro, go sa kgathalesege fa di tlhaga ka bonako. Botlhoko, bolwetse, boroko, tikologo le dibolaodi di ka nna di tlhokana go lebelelwa. Ngaka e ka tlhatlhoba maemo a motho.

Batla thuso ya bongaka ya tshoganyetso ka bonako fa motho a sa gakologelwe sentle ka tsela e e tsamaisang, a gobetse kgotsa a bonala a sa phutse. Fa wena kgotsa mongwe a le kotsing e e gaufi, bolelela ditirelo tsa tshoganyetso tsa kwa lefelong la gago. Se emele go bokelela dikwalo kgotsa go batla lebaka pele.

Tshireletso ya gago le yone e a botlhokwa. Bolelela leloko la lelapa le o le tshepang, ngaka kgotsa tirelo ya tshegetso ya bolwetse jwa go lebala ya kwa lefelong la gago fa dikgopotso tse di tsaya nako, kgotsa fa o ikutlwa o tshoga. Kopa leano le le sireletsang motho le batho ba ba mo potologileng. O tshwanetse go thusiwa; go dira tse o le nosi ga se tlhokego.