Gdy osoba z demencją staje się zła lub agresywna

Złość może przerodzić się w krzyk, popychanie lub uderzanie, a to bywa przerażające dla wszystkich w pobliżu. Takie zachowanie może nie być celowe. Nie dowodzi, że osoba chce kogoś skrzywdzić. Najpierw spraw, by sytuacja była bezpieczniejsza, a potem poszukaj tego, czego osoba może potrzebować.

Co robić, gdy złość przechodzi w agresję?

Przerwij czynność, cofnij się i użyj spokojnego, krótkiego zdania. Alzheimer’s Association radzi opiekunom skupić się na uczuciach, mówić wolno i ograniczać bodźce rozpraszające. Jeśli grozi ci bezpośrednie niebezpieczeństwo albo ktoś jest ranny, przejdź w bezpieczne miejsce i skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi.

• Zatrzymaj to, co się dzieje, jeśli możesz. Jeśli kąpiel, ubieranie, wizyta lub inne zajęcie wyraźnie denerwuje osobę, zrób przerwę. Może poczekać, chyba że pojawia się pilna potrzeba bezpieczeństwa lub zdrowia.
• Daj przestrzeń. Cofnij się i zostaw wolną drogę wyjścia dla każdego z was. Nie zapędzaj w kąt, nie blokuj drogi, nie napieraj i nie dotykaj osoby niespodziewanie.
• Mów cicho i krótko. Możesz powiedzieć: „Widzę, że coś cię niepokoi. Zostawię ci trochę miejsca.” Nie kłóć się, nie grozi i nie żądaj wyjaśnień.
• Odsuń innych. Dziecko, gość lub pomocnik może przejść do innego pokoju, dopóki osoba się nie uspokoi. Jeden spokojny głos bywa łatwiejszy niż kilka osób próbujących pomóc naraz.
• Wyjdź, jeśli dochodzi do przemocy fizycznej. Przejdź w bezpieczniejsze miejsce i poproś kogoś innego o pomoc. Nie próbuj przytrzymywać osoby.

Alzheimer’s Society zaleca cofnąć się, unikać przytrzymywania lub nagłego dotyku i wyjść po pomoc, gdy dochodzi do przemocy fizycznej. Alzheimer’s Association radzi też pytać o zgodę, ograniczać bodźce i nie zapędzać w kąt ani nie przytrzymywać osoby. Gdy grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, użyj numeru alarmowego obowiązującego w twojej okolicy; nie czekaj, aż epizod minie, jeśli ktoś może zostać zraniony.

Co może mieć wpływ na zachowanie?

Może działać więcej niż jeden czynnik, a członek rodziny nie może postawić diagnozy przyczyny. Alzheimer’s Association wymienia wśród możliwych przyczyn dyskomfort fizyczny, stres związany z otoczeniem i problemy z komunikacją.

Zastanów się, co zdarzyło się tuż przed zmianą:

• Czy osoba była zmęczona, głodna, spragniona, zbyt gorąco lub zbyt zimno albo odczuwała dyskomfort?
• Czy zadanie było trudne, pospieszne lub nieznane? Czy ktoś kontynuował mimo sygnałów niepokoju?
• Czy były głośne dźwięki, kilka osób mówiących naraz, bałagan lub nieznane miejsce?
• Czy osoba miała trudności ze wzrokiem lub słuchem i nie widziała albo nie słyszała, co się dzieje?
• Czy niedawno zmieniły się lek, rutyna, opiekun lub stan zdrowia?

Alzheimer’s Society sugeruje szukanie wzorców i zastanowienie się, jak sytuacja wyglądała z punktu widzenia osoby. Te pytania są wskazówkami do obserwacji, a nie dowodem, że jeden czynnik wywołał zachowanie. Nie próbuj sam badać, przytrzymywać ani podawać leków osobie.

Jak zmniejszyć szansę kolejnego epizodu?

Wykorzystaj to, co zaobserwowałeś, by dostosować następną interakcję. To może pomóc, ale nie gwarantuje, że zachowanie się nie powtórzy. Wprowadzaj jedną zmianę naraz, aby łatwiej zauważyć, czy osoba czuje się spokojniej.

• Wybierz spokojniejszą porę. Jeśli zadanie często nie wychodzi, gdy osoba jest zmęczona, zapytaj, czy inna pora będzie lepsza.
• Ułatw otoczenie. Wycisz tło, zmniejsz liczbę osób w pokoju i przygotuj wszystko, czego potrzebujesz, zanim zaczniesz.
• Wyjaśniaj jeden krok i czekaj. Podchodź od przodu, mów, co robisz, pytaj przed pomocą i daj czas na odpowiedź.
• Przerywaj przy sygnałach niepokoju. Odmowa, odsuwanie się, napięta twarz lub podniesiony głos mogą być sygnałem, by się zatrzymać. Nie traktuj dokończenia zadania jako ważniejszego niż komfort osoby.
• Miej prosty wspólny plan. Jeśli kilka osób opiekuje się osobą, ustalcie sygnały oznaczające „przerwa”, spokojne hasło i to, kogo powiadomić, jeśli wzorzec się zmieni.

Wskazówki dotyczące konkretnych czynności znajdziesz w przewodnikach o kąpieli i ubieraniu się. Przewodnik o komunikacji opisuje, jak mówić i słuchać bez dodawania presji.

Co zrobić po uspokojeniu się sytuacji?

Zaoferuj uspokojenie i wróć do znanego, mało wymagającego zajęcia, jeśli osoba tego chce. Nie besztaj, nie obwiniaj i nie karz. Alzheimer’s Society zauważa, że osoba może nadal czuć się zdenerwowana, nawet gdy zachowanie minęło, i nawet jeśli nie pamięta, co się stało.

Jeśli chcesz zrozumieć wzorzec, zrób krótką, prywatną notatkę: co zdarzyło się tuż przed, co zaobserwowałeś, jak długo to trwało i co wydawało się pomagać. Notatka ma być rzeczowa; przekaż ją zespołowi opieki, gdy to stosowne. Nie nagrywaj osoby i nie udostępniaj prywatnych informacji bez zgody.

Jeśli dana czynność często wywołuje niepokój, zmień porę lub sposób albo poproś innego zaufanego człowieka o pomoc. Możesz zaakceptować odmowę i spróbować później. Nasz przewodnik co zrobić, gdy ktoś mówi „nie” zawiera więcej sposobów na przerwanie bez presji.

Kiedy szukać porady medycznej?

Skontaktuj się z lekarzem osoby w sprawie nowej, nagłej, powtarzającej się lub pogarszającej się agresji. Alzheimer’s Association zaleca badanie lekarskie przy zmianach zachowania, zwłaszcza gdy pojawiają się nagle. Ból, choroba, sen, otoczenie i leki mogą wymagać przeglądu. Lekarz może ocenić sytuację osoby.

Szukaj pilnej pomocy medycznej, jeśli osoba nagle staje się zdezorientowana, jest ranna lub wydaje się poważnie chora. Jeśli ty lub ktoś inny jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi. Nie czekaj z tym na zebranie notatek ani na ustalenie przyczyny.

Twoje bezpieczeństwo też się liczy. Powiedz zaufanemu członkowi rodziny, lekarzowi lub lokalnej służbie wsparcia dla osób z demencją, jeśli epizody się powtarzają albo czujesz lęk. Poproś o plan, który chroni zarówno osobę, jak i ludzi wokół niej. Zasługujesz na wsparcie; prowadzenie tego wszystkiego w pojedynkę nie jest wymagane.