Demensiýasy bolan adam gaharlananda ýa-da agressiw bolanda

Gahar gygyryga, itelemäge ýa-da urmaga öwrülende, golaýdaky her kim üçin howply bolup biler. Bu hereket niýetli bolmaýan bolup biler. Ol adamyň kimdir birine zeper bermek niýetiniň bardygyny subut etmeýär. Ilki ýagdaýy howpsuzrak edip, soňra adamyň näme zerur bolup biljekdigine serediň.

Gahar agressiýa öwrülende näme etmeli?

Işi duruzyň, yza çekiliň we rahat, gysga sözi ulanyň. Alzheimer’s Association idegçilere duýgulara üns bermegi, haýal gürrüň etmegi we çaşdyryjy zatlary azaltmagy maslahat berýär. Siz derrew howpda bolsaňyz ýa-da kimdir biri zeper alan bolsa, howpsuz ýere geçiň we ýerli gyssagly hyzmatlara ýüz tutuň.

• Mümkin bolsa, bolup geçýän zady duruzyň. Ýuwunmak, geýinmek, baryş ýa-da başga bir iş adamy biynjalyk edýän bolsa, duruň. Howpsuzlyk ýa-da saglyk zerurlygy bolmasa, ol soň-da bolup biler.
• Ýer beriň. Yza çekiliň we size-de, oňa-da çykyp bilýän ýoluň aýdyň bolmagyny saklaň. Adamy burçda goýmaň, gurşamaň, köpçülik bolmaň ýa-da duýdansyz degmäň.
• Sesiňizi pes, sözleriňizi gysga saklaň. Şeýle diýip bilersiňiz: “Siziň aljyrandygyňyzy görýärin. Size ýer bererin.” Jedel etmäň, gorkuzmaň ýa-da düşündiriş talap etmäň.
• Başga adamlary uzaklaşdyryň. Çaga, myhman ýa-da kömekçi adam ýeriň üýtgeýänçä başga otaga geçip biler. Birnäçe adamyň kömek etmäge synanyşmagyndan, bir rahat adamyň gürrüň etmegi has aňsat bolup biler.
• Fiziki zorlukda ýeriňizi taşlaň. Howpsuz ýere geçiň we başga birinden kömek soraň. Adamy saklamaga synanyşmaň.

Alzheimer’s Society yza çekilmegi, saklamakdan ýa-da duýdansyz degmekden saklanmagy we fiziki zorluk bolsa kömek gözläp gitmegi maslahat berýär. Alzheimer’s Association hem adamdan rugsat soramagy, stimul azaltmagy we onuň burçda galmazlygyny ýa-da saklanmazlygyny maslahat berýär. Derrew howp bar bolsa, ýaşaýan ýeriňiziň gyssagly nomerini ulanyň; kimdir biri zeper alyp biljek bolsa, wakanyň geçmegini garaşmaň.

Haýsy zatlar gylyk-häsiýetiň üýtgemegine täsir edip biler?

Birnäçe faktor bolup biler, we maşgala agzasy sebäbini diagnoz edip bilmez. Alzheimer’s Association fiziki rahatsyzlygy, gurşawdan gelýän streslar we aragatnaşyk meselelerini mümkin bolan sebäpler hökmünde sanaýar.

Üýtgeşmeden gysga wagt öň näme bolandygyny pikir ediň:

• Adam ýorgun, açlykdan, suwsamakdan, gyzgyndan ýa-da sowukdan, ýa-da rahatsyz bolandyr?
• Iş kynmy, howlukmaçmy ýa-da tanyşmy däl bolanmy? Adam duýgusyny görkezenden soň kimdir biri işi dowam etdirdimi?
• Ses, birnäçe adamyň gürrüňi, dykyzlyk ýa-da tanyş bolmadyk ýer bar bolanmy?
• Adam bolup geçýänleri görmekde ýa-da eşitmekde kynçylyk çekýärdimi?
• Ýakynda derman, tertip, idegçi ýa-da saglyk ýagdaýy üýtgediligimi?

Alzheimer’s Society gylyk-häsiýetiň nusgalaryna serediň we adamyň nukdaýnazaryndan wakanyň nähili duýulandygyny pikir etmegi maslahat berýär. Bu soraglar synlamak üçin ýadatmalar, birhili faktoryň gylyk-häsiýete sebäp bolandygynyň subutnamasy däldir. Adamy özüňiz barlamaga, saklamaga ýa-da derman bermäge synanyşmaň.

Ýene bir wakanyň ähtimallygyny nädip azaltmaly?

Görenleriňizi indiki gatnaşykda üýtgetmek üçin ulanyň. Bu kömek edip biler, ýöne gylyk-häsiýetiň täzeden bolmazlygyna kepil bermeýär. Bir zady bir wagtda synap görüň, şonda adamyň rahatlanýandygyny görmek aňsat bolar.

• Rahat wagt saýlaň. Adam ýorgunlananda işiň gowy geçmeýän bolsa, başga wagt has amatlymy diýip soraň.
• Gurşawy aňsatlaşdyryň. Arka planda ses ýok ediň, otagdaky adamlaryň sanyny azaldyň we başlamazdan ozal gerekli zatlary ýygnaň.
• Bir ädimi düşündirip, garaşyň. Öňden ýakynlaşyň, näme edýändigiňizi aýdyň, kömek etmezden ozal soraň we adama jogap bermäge wagt beriň.
• Biynjalyk alamatlarynda duruň. Ret etmek, çekilmek, gysylan ýüz ýa-da ýokary ses duruz üçin ýüze bolup biler. Işi tamamlamagy rahatlykdan has möhüm hasaplamaň.
• Ýönekeý meýilnama paýlaşyň. Birnäçe adam ideg etse, “duruň” diýmegiň alamatlaryny, ulanylýan rahat sözi we nusga üýtgände kime habarlaşmalydygyny ylalaşyň.

Işe degişli pikirler üçin ýuwunmak we geýinmek gollanmalaryna serediň. Aragatnaşyk pikirleri gollanmamyz basyş goşmazdan gürrüň etmegiň we diňlemegiň ýollaryny öz içine alýar.

Ýagdaý rahatlanandan soň näme edip bilerin?

Adam isleseler, ynamlandyrmak we az talap edýän tanyş işjeňlige dolanmak. Jeza bermäň, günäkärlemäň ýa-da jezalandyrmaň. Alzheimer’s Society gylyk-häsiýet geçenden soň-da adamyň wakanyň näme bolandygyny ýatlamasa-da, ýene-de aljyrap biljekdigini belleýär.

Nusgany düşünmek isleseňiz, öň näme bolandygyny, näme görendigiňizi, näçe dowam edendigini we näme kömek edendigini gysga, şahsy ýazgy ediň. Ýazgyny hakykat esasynda saklaň we degişli bolanda idegiň topuna paýlaşyň. Rugsatsyz adamy ýazmazdan ýa-da şahsy maglumatlary paýlaşmazdan saklanyň.

Görkezilen iş köp aljyrama döredýän bolsa, wagty ýa-da çemesini üýtgediň ýa-da kömek üçin başga ynanýan adamdan soraň. Ret edilmegi kabul edip, soňra täzeden synap görüp bilersiňiz. Adam “ýok” diýende näme etmeli gollanmamyz basyşsyz duruzmagyň has köp ýollaryny hödürleýär.

Lukmançylyk maslahatyny haçan gözlemeli?

Adamyň lukmanyna täze, birden, gaýtalanýan ýa-da ýamanlaşýan agressiýa barada ýüz tutuň. Alzheimer’s Association gylyk-häsiýetdäki üýtgeşmeler, esasan olar birden peýda bolanda, lukmançylyk barlagyny maslahat berýär. Agyry, keselligi, uky, gurşaw we dermanlar hemmesi gözden geçirilmeli bolup biler. Lukman adamyň ýagdaýyny baha berip biler.

Adam birden aljyrasa, zeper alsa ýa-da ýiti keseli görünse, ýerli derrew lukmançylyk kömegi gözläň. Siz ýa-da başga biri derrew howpda bolsa, ýerli gyssagly hyzmatlara jaň ediň. Sebäbi çözmek ýa-da ýazgy ýygnamak üçin garaşmaň.

Siziň howpsuzlygyňyz hem möhüm. Wakalar dowam etse ýa-da özüňizi gorkýan duýsaňyz, ynanýan maşgala agzasyna, lukmana ýa-da ýerli demensiýa goldaw hyzmatyna aýdyň. Adamy we golaýdakylary goraýan meýilnama soraň. Siz kömege mynasyp; muny ýeke özüňiz dolandyrmak talap edilmeýär.