Gaaffiiwwan fi deebiiwwan
Deebii gabaabaa fi salphaa gaaffiiwwan kunuunsitoonni baay’ee gaafatan.
Waa’ee taphootaa
Taphoonni nama dementia qabuuf isa gaarii kami?
Taphoonni gaariin beekamoo, salphaa fi dhiibbaa male dha, isa sirrii immoo kan nama sanaa har’a gammachiisu dha. Suuraawwan ifatti turan wal-fakkeessuun, adda baasuun, jigsaw salphaan, jechoota beekamoo xumuruun, halluu itti dabaluun fi bingoo suuraan nama baay’eef gaariidha. Sa’aatii, qabxii fi wanta qormaata fakkaatu irraa fagaadhaa.
Taphoonni dhugumatti bilisaa dhaa?
Eeyyee. Taphoonni fi maxxansni hundi bilisaa dha; akkaawuntii, galmaa’uu, buufachuu ykn beeksisa male.
Maaliif qabxiin, sadarkaan ykn sa’aatiin hin jiru?
Saffisaa fi qabxiin hojii mi’aawaa qormaata godha, kunis qaaniisa ykn aarii fidu danda’a. Xiyyeeffannaa gammachuu fi yeroo waliin dabarsuu irratti kaa’na, kanaafuu wanti dadhabamu hin jiru, yeroo kamiyyuu dhaabuu dandeessu.
Meeshaan kami caalaa gaarii dha?
Bilbila, taabileetii ykn kompiitara biraawzara ammayyaa qabu kamiyyuu. Taabileetii dhaabbataa gabatee irratti kaa’amee yeroo baay’ee nama lamaaf cinaa cinaa taphachuuf karaa mijataa dha. Laaptoppii TV wajjin walqabate garee tokkoof gaarii dha.
Suuraawwan maatii keenyaan taphachuu dandeenyaa?
Eeyyee. Lamaan suuraa maatii suuraawwan 2 hanga 6 isin filattan taphaa wal-fakkeessuu godha. Suuraawwan biraawzara keessan keessa turu, hin ol-fe’aman ykn hin olkaa’aman.
Hojiiwwan fi kunuunsa
Hojiin hammam turuu qaba?
Yeroo baay’ee daqiiqaa 10 hanga 20 ga’a, yeroo tokko tokko daqiiqaan 2 milkaa’ina dha. Mallattoo dadhabbii ykn aarii eegaa, yeroo gaarii dha jedhamu dhaabaa. Hammi sirriin hin jiru.
Yoo hojii hin barbaadne hoo?
‘Lakki’ jedhu kabajaa, booda ykn karaa biraatiin irra deebi’aa yaalaa. Diduun dadhabbii, dhukkubbii, mirkaneeffachuu dhabuu ykn hin fedhii qabaachuu irraa dhufuu danda’a. Qajeelfama keenya yeroo ‘lakki’ jedhan ilaalaa.
Hojiiwwan dementia sadarkaa boodaaf mijatan kami?
Mijaa’inaa fi miira: muuziqaa jaallatan dhaggeeffachuu, kirimii wajjin harka sukkaasuu, suuraawwan waliin ilaaluu, huccuu laafaa qabachuu, alaa taa’uu, ykn taphaa suuraa salphaa nama cinaa taa’u wajjin. Qajeelfamni sadarkaa boodaa keenya yaada hedduu qaba.
Garee manneen kunuunsaa keessatti hojiiwwan jiruu?
Eeyyee. Bingoon suuraa kaartii maxxanfamu fi waamaa iskiriinii irra jiru qaba, ‘Jecha xumuruu’ fi kaartiin haasaa sagalee ol-kaasuun dubbisuuf gaarii dha. Qajeelfamni garee manneen kunuunsaa keenya baay’ina garee, teessuma fi bu’aa wal-hin-fakkaannee sirreessuu ibsa.
Fayyaa sammuu
Taphoonni dementia ni ittisuu ykn suuta’isuu?
Taphni tokko illee dementia ittisuu isaa hin mul’isne, taphoonni keenyas akkasitti hin himatan. Kakaasuun yaadaa haala hawaasummaa keessatti nama dementia laafaa hanga giddugaleessaa qabuuf qorannoo keessatti bu’aa xiqqaa agarsiiseera, garuu kun taphni dhukkuba ittisuu irraa adda dha. Taphoota gammachuu fi walitti dhufeenyaaf dhiheessina.
Dementia ittisuun ni danda’amaa?
Mirkaneessuu hin dandeenyu. Qorannoon wantoota fayyaa fi akkaataa jireenyaa 14 balaa dementia wajjin walqabsiisa, fakkeenyaaf dhaggeeffachuu dhabuu, dhiibbaa dhiigaa ol’aanaa, sochii dhabuu fi kophummaa hawaasaa. Isaan sirreessuun nama tokko tokkoof balaa xiqqeessuu danda’a, garuu namoonni baay’een hundumaa sirriitti hojjetan illee dementia qabaachuu danda’u. Dogoggora nama kamiiyyuu gonkumaa miti.
Soomuun yeroo yeroon fayyaa sammuuf gaarii dhaa?
Ragaan namootaa muraasaa fi jalqabaa dha, qorannoon baay’een bineensota irratti. Soomuun nama jaarsaaf, keessumaa qoricha sukkaaraa wajjin ykn yeroo ulfaatinni fedhii male hir’atu, balaa qabaachuu danda’a, nama dementia wajjin jiraatuufis hin gorfamu. Akkaataa nyaattan osoo hin jijjiiriin dura doktora haasofsiisaa.
Iccitii fi nageenya
Odeeffannoo wal ittiin walitti qabdaa?
Akkaawuntii ykn beeksisa hin qabnu. Daawwannaa lakkaa’uu fi fuulonni maal akka gargaaran argachuuf Google Analytics fayyadamna, biraawzarri keessanis sagalee laafaa akka banattan yaadata. Suuraawwan taphaa Lamaan suuraa maatii keessatti filattan gonkumaa hin ol-fe’aman. Odeeffannoo guutuuf beeksisa iccitii ilaalaa.
Kun gorsa fayyaadhaa?
Lakki. Golden Moments gammachuu fi odeeffannoo waliigalaaf. Gaaffii fayyaaf doktora haasofsiisaa, yeroo hatattamaa immoo lakkoofsa yeroo hatattamaa naannoo keessanii bilbilaa.
Odeeffannoo dabalataa: akkamitti waliin taphatan, yeroo ‘lakki’ jedhan, hojiiwwan sadarkaa boodaa fi dementia ittisuun ni danda’amaa?
Taphaa laafaaf qophiidhaa?
Suuraawwan guguddaa, sa’aatii male, qabxii male fi galmaa’uu male. Biraawzara keessan keessatti waliin taphadhaa.