Een tablet of telefoon instellen voor iemand met dementie

Een tablet kan een mooie manier zijn om plaatjes, muziek en eenvoudige spelletjes te delen. Het kan ook verwarrend zijn: een verkeerde tik opent een andere app, er verschijnt een melding, de tekst is piepklein of het scherm gaat midden in een spel uit. Een beetje voorbereiding van jouw kant lost het meeste daarvan op.

Deze stappen gebruiken de ingebouwde instellingen van iPhone, iPad en Android. Menunamen kunnen verschillen tussen softwareversies en apparaatmerken, dus ziet iets er anders uit, volg dan de gelinkte Apple- of Google-pagina voor jouw apparaat. Veel namen van instellingen hieronder zijn een vertaling die je op je eigen apparaat kunt controleren. De Engelse naam staat er soms bij. Doe de instellingen zelf, voordat je samen gaat zitten.

Moet iemand met dementie een tablet of telefoon gebruiken?

Dat hangt van de persoon af. Veel mensen vinden het fijn een tablet te gebruiken met iemand naast zich, ook als ze het alleen niet zouden redden. Begin met samen gebruiken, met één app open, een paar minuten. Geeft het plezier en gesprek, ga dan door. Geeft het verwarring of frustratie, dan past een fotoalbum, geprinte pagina’s of muziek misschien beter. Onze activiteiten om te printen zijn een alternatief.

Een tablet is meestal makkelijker dan een telefoon: het scherm en de plaatjes zijn groter, en het is niet ook de reddingslijn van de persoon voor noodgevallen.

Hoe zet ik een tablet of telefoon vast op één app?

Gebruik Begeleide toegang (Guided Access) op iPhone en iPad, of app vastzetten (app pinning) op Android. Beide houden het scherm op één app tot je een code invoert, zodat een verkeerde tik of veeg niets anders kan openen.

iPad en iPhone: Begeleide toegang

Volgens de instructies van Apple voor Begeleide toegang:

1. Open Instellingen, tik op Toegankelijkheid, tik dan op Begeleide toegang en zet het aan.
2. Stel onder Instellingen voor toegangscode (Passcode Settings) een toegangscode voor Begeleide toegang in. Je kunt ook Face ID of Touch ID toestaan.
3. Optioneel: kies onder Automatisch vergrendelen van scherm (Display Auto-Lock) hoe snel het scherm tijdens een sessie vergrendelt, zodat het niet midden in een spel donker wordt.
4. Open de app die je wilt gebruiken.
5. Klik driemaal op de zijknop (iPhone), de bovenknop (iPad) of de thuisknop op oudere apparaten.
6. Optioneel: omcirkel delen van het scherm die niet meer op aanraking moeten reageren. Tik op Opties (Options) of Sessie-instellingen (Session Settings) om de volumeknoppen uit te zetten of te voorkomen dat het scherm draait.
7. Tik op Start.

Om de sessie te beëindigen klik je opnieuw driemaal op dezelfde knop, voer je de toegangscode in en tik je op Einde (End). Apple merkt op dat je bij sommige oudere softwareversies in plaats daarvan tweemaal klikt.

Belangrijk: Apple zegt dat Crash Detection (ongevaldetectie) en noodoproepen niet beschikbaar zijn tijdens een sessie met Begeleide toegang. Laat Begeleide toegang niet aan staan op een telefoon die de persoon voor noodoproepen nodig kan hebben.

Android: app vastzetten

Volgens de Android-hulp van Google over het vastzetten van schermen:

1. Open de app Instellingen.
2. Tik op Beveiliging (of Beveiliging en locatie), dan op Geavanceerd en dan op App vastzetten (App pinning). Kun je het niet vinden, kijk dan op de hulppagina’s van de fabrikant van je apparaat.
3. Zet App vastzetten aan. Je pincode, patroon of wachtwoord is nodig om los te maken.
4. Open de gewenste app. Veeg omhoog naar het midden van het scherm en houd vast om Overzicht (Overview) te openen, of tik op Overzicht bij navigatie met 3 knoppen.
5. Tik bovenaan het voorbeeld van de app op het pictogram van de app en tik dan op Vastzetten (Pin).

Om los te maken bij navigatie met gebaren veeg je omhoog en houd je vast. Bij navigatie met 3 knoppen houd je Terug en Overzicht ingedrukt. Bij navigatie met 2 knoppen houd je Terug en Thuis ingedrukt. Voer daarna je pincode, patroon of wachtwoord in.

Is er een eenvoudiger stand voor de hele iPhone of iPad?

Ja. Assistive Access van Apple vervangt het gebruikelijke startscherm door een eenvoudiger scherm. Apple beschrijft het als bedoeld om iPhone makkelijker zelfstandig te laten gebruiken door mensen met cognitieve beperkingen, met grotere items op het scherm en meer gerichte functies. Apple biedt dezelfde functie op iPad.

• Wie stelt het in. Apple stelt voor dat een vertrouwde helper, zoals een familielid of mantelzorger die de persoon kent, helpt de apps en functies te kiezen.
• Waar begin je. Ga naar Instellingen > Toegankelijkheid > Assistive Access, tik op Assistive Access instellen (Set Up Assistive Access) en dan op Ga door (Continue).
• Apps. Jij kiest welke apps verschijnen. Sommige Apple-apps hebben speciale vereenvoudigde versies en de meeste andere apps kunnen in hun gebruikelijke ontwerp worden toegevoegd.
• Indeling. Kies Rijen (een makkelijk leesbare lijst) of Raster (grotere items die plaatjes en pictogrammen benadrukken).
• Toegangscode. Je stelt een aparte Assistive Access-toegangscode in om in te voeren, te verlaten of instellingen te wijzigen. Apple raadt aan tijdens het instellen een herstel-Apple-account in te stellen, want zonder dat betekent een vergeten toegangscode dat je het apparaat moet resetten.

Assistive Access kan passen bij iemand die elke dag een eigen apparaat gebruikt. Begeleide toegang of app vastzetten gaat sneller voor een gedeelde spelsessie.

Hoe maak ik tekst en plaatjes groter?

Vergroot de tekst en de weergave en controleer dan of de knoppen nog op het scherm passen.

iPhone en iPad. Volgens de instructies van Apple voor lettergrootte ga je naar Instellingen > Beeldscherm en helderheid > Tekstgrootte en sleep je de schuifregelaar. Voor nog grotere tekst ga je naar Instellingen > Toegankelijkheid > Beeldscherm en tekstgrootte > Grotere tekst. Apple merkt op dat zeer grote tekst sommige knoppen moeilijker aantikbaar kan maken, dus pas het zo nodig aan.

Android. Volgens de hulppagina van Google over tekst- en weergave-instellingen open je Instellingen en zoek je op Lettergrootte, waarna je de schuifregelaar verplaatst. Zoek op Weergavegrootte om alles op het scherm groter te maken. Je kunt ook Vetgedrukte tekst aanzetten onder Toegankelijkheid > Weergavegrootte en tekst. Sommige apps volgen deze instellingen niet.

In spelletjes als Paren zoeken en Hetzelfde plaatje kun je ook kiezen voor minder tegels of keuzes, zodat het scherm eenvoudiger blijft.

Hoe voorkom ik meldingen en pop-ups?

Zet meldingen uit voor apps die je niet nodig hebt en gebruik Niet storen tijdens activiteiten.

iPhone en iPad. Ga naar Instellingen > Meldingen, tik onder Meldingsstijl op een app en zet Sta meldingen toe uit (de gids van Apple over meldingsinstellingen). Om oproepen, waarschuwingen en meldingen een tijd te dempen open je het Bedieningscentrum en zet je Niet storen aan via de knop Focus (de hulp van Apple over Niet storen). Je kunt het plannen onder Instellingen > Focus > Niet storen > Stel een schema in.

Android. Veeg omlaag vanaf de bovenkant van het scherm en tik op Niet storen, of ga naar Instellingen > Modi > Niet storen (de hulp van Google over Niet storen). Onder Meldingsfilters kun je kiezen welke mensen en apps nog door kunnen komen. Instellingen verschillen per fabrikant.

Hoe maak ik een eenvoudig startscherm?

Houd een paar vertrouwde apps op één scherm en verplaats de rest uit het zicht. Er is geen enkele instelling hiervoor. Het gaat om rommel weghalen.

• Kies drie tot zes apps. Bijvoorbeeld foto’s, muziek, een app voor videobellen en één spelletje.
• Zet ze op het eerste scherm, elke keer op dezelfde plek, en verplaats al het andere naar een tweede scherm of een map.
• Gebruik een effen achtergrond met hoog contrast, zoals één kleur of één vertrouwde foto, zodat pictogrammen opvallen.
• Verwijder apps die je niet nodig hebt. Minder apps betekent minder kans op verwarring en minder verzamelde gegevens.
• Overweeg Assistive Access op Apple-apparaten als je wilt dat het apparaat dit voor je doet.

Hoe zit het met volume en geluid?

Stel een prettig volume in voordat je het apparaat overhandigt. Met Begeleide toegang kun je de volumeknoppen uitzetten zodat het volume niet midden in een activiteit verandert. Controleer of de hoortoestellen in zitten en werken.

Waar blijft de tablet?

Geef hem een standaard en een vaste laadplek.

• Een standaard of hoes die de tablet rechtop op tafel houdt, betekent dat niemand hem hoeft vast te houden, en wijzen is makkelijker.
• Eén laadplek die nooit verhuist, bij voorkeur een oplaadstandaard op een tafel in een kamer die je elke dag gebruikt. De tablet is altijd opgeladen en altijd op dezelfde plek.
• Verminder schittering. Zet het scherm weg van een felle ruit.

Hoeveel schermtijd is goed?

Er is geen goed aantal minuten. Streef naar korte, gezamenlijke sessies als een deel van een vollere dag, met ook beweging, muziek, huishoudelijke taken, gesprek en tijd buiten. Omdat drukke avonden onrust aan het eind van de dag kunnen vergroten, kun je overwegen schermactiviteiten eerder op de dag te houden. Zie rustige activiteiten aan het eind van de middag.

Een tablet samen gebruiken, in plaats van als oppas, houdt het sociaal. Onze gids over samen spelletjes spelen legt uit hoe.

Hoe bescherm ik de privacy op het apparaat?

Beperk wat apps kunnen verzamelen en ga er niet van uit dat de wet op gezondheidsprivacy dit dekt. Het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid (U.S. Department of Health and Human Services, HHS) legt uit dat de HIPAA-regels, een Amerikaanse wet, over het algemeen geen gezondheidsinformatie beschermen die op persoonlijke telefoons en tablets staat of daarmee wordt geraadpleegd. In de meeste gevallen beschermt HIPAA ook geen gegevens die voor persoonlijk gebruik in apps worden ingevoerd, tenzij de app afkomstig is van een gedekte zorgverlener, zorgverzekeraar of een van hun zakenpartners. In Nederland en de rest van de EU geldt voor persoonsgegevens de AVG, maar ook dan is het verstandig zelf te controleren wat een app verzamelt.

HHS stelt voor:

• onnodige of willekeurige apps te vermijden, zeker “gratis” apps;
• apps geen toegang tot locatie te geven tenzij ze die echt nodig hebben, zoals kaarten.

Denk ook aan het volgende:

• Gebruik een toegangscode op het apparaat en bewaar een notitie ervan op een veilige plek.
• Controleer de rechten voor foto’s, camera, microfoon, contacten en locatie en zet uit wat een app niet nodig heeft.
• Kijk wat een app verzamelt voordat je installeert. Onze gids over apps en spelletjes bij dementie kiezen heeft een privacychecklist.
• Wees voorzichtig met familiefoto’s. Deel alleen foto’s waar de persoon zich prettig bij voelt en weet waar een app ze opslaat. In Fotoparen blijven de foto’s die je kiest in je browser.
• Zet aankopen in apps uit of verwijder betaalgegevens van accounts die de persoon gebruikt.