Jak ustawić tablet lub telefon dla osoby z demencją

Tablet może być wspaniałym sposobem na wspólne oglądanie obrazków, słuchanie muzyki i proste gry. Może też dezorientować: przypadkowe dotknięcie otwiera inną aplikację, wyskakuje powiadomienie, tekst jest malutki albo ekran gaśnie w środku gry. Trochę przygotowań z Twojej strony rozwiązuje większość tych problemów.

Te kroki korzystają z wbudowanych ustawień iPhone’a, iPada i Androida. Nazwy w menu mogą się różnić w zależności od wersji oprogramowania i producenta urządzenia, więc jeśli coś wygląda inaczej, skorzystaj z podlinkowanej strony pomocy Apple lub Google dla swojego urządzenia. Polskie nazwy opcji podajemy na podstawie typowych ustawień; tam, gdzie nie mamy pewności, obok jest nazwa angielska. Ustaw wszystko samodzielnie, zanim usiądziecie razem.

Czy osoba z demencją powinna korzystać z tabletu lub telefonu?

To zależy od osoby. Wiele osób lubi korzystać z tabletu, gdy ktoś siedzi obok, nawet jeśli samodzielnie by sobie nie poradziło. Zacznijcie od wspólnego używania, z jedną otwartą aplikacją, przez kilka minut. Jeśli daje to przyjemność i rozmowę, kontynuujcie. Jeśli wywołuje zagubienie lub frustrację, lepiej może sprawdzić się album ze zdjęciami, wydrukowane kartki albo muzyka. Nasze zajęcia do wydruku to jedna z alternatyw.

Tablet jest zwykle łatwiejszy niż telefon: ekran i obrazki są większe, a poza tym nie jest też awaryjną linią łączności osoby.

Jak zablokować tablet lub telefon na jednej aplikacji?

Użyj Dostępu z przewodnikiem na iPhonie i iPadzie albo przypinania aplikacji na Androidzie. Obie funkcje utrzymują ekran w jednej aplikacji, dopóki nie wpiszesz kodu, więc przypadkowe dotknięcie lub przesunięcie palcem nie otworzy czegoś innego.

iPad i iPhone: Dostęp z przewodnikiem (Guided Access)

Według instrukcji Apple dotyczącej Dostępu z przewodnikiem:

1. Otwórz Ustawienia, dotknij Dostępność, potem Dostęp z przewodnikiem (Guided Access) i włącz go.
2. W Ustawieniach kodu dostępu (Passcode Settings) ustaw kod Dostępu z przewodnikiem. Możesz też dopuścić Face ID lub Touch ID.
3. Opcjonalnie: w Automatycznej blokadzie ekranu (Display Auto-Lock) wybierz, jak szybko ekran ma się blokować podczas sesji, żeby nie gasł w środku gry.
4. Otwórz aplikację, której chcesz użyć.
5. Naciśnij trzykrotnie przycisk boczny (iPhone), górny (iPad) albo przycisk Początek na starszych urządzeniach.
6. Opcjonalnie: zakreśl części ekranu, które mają przestać reagować na dotyk. Dotknij Opcje (Options) albo Ustawienia sesji (Session Settings), aby wyłączyć przyciski głośności lub zatrzymać obracanie ekranu.
7. Dotknij Start.

Aby zakończyć sesję, naciśnij trzykrotnie ten sam przycisk, wpisz kod i dotknij Zakończ (End). Apple zaznacza, że w niektórych starszych wersjach oprogramowania trzeba nacisnąć dwukrotnie.

Ważne: Apple podaje, że podczas sesji Dostępu z przewodnikiem niedostępne są Crash Detection (wykrywanie wypadku) i Emergency Services (połączenia alarmowe). Nie zostawiaj włączonego Dostępu z przewodnikiem na telefonie, którego osoba może potrzebować do połączeń alarmowych.

Android: przypinanie aplikacji

Według pomocy Google dotyczącej przypinania ekranów:

1. Otwórz aplikację Ustawienia.
2. Dotknij Zabezpieczenia (Security) lub Zabezpieczenia i lokalizacja (Security & location), potem Zaawansowane (Advanced), a następnie Przypinanie aplikacji (App pinning). Jeśli nie możesz tego znaleźć, zajrzyj do pomocy producenta urządzenia.
3. Włącz Przypinanie aplikacji. Do odpięcia będzie potrzebny Twój PIN, wzór lub hasło.
4. Otwórz wybraną aplikację. Przesuń palcem w górę do połowy ekranu i przytrzymaj, aby otworzyć Przegląd (Overview), albo dotknij Przeglądu przy nawigacji 3 przyciskami.
5. U góry podglądu aplikacji dotknij ikony aplikacji, a potem Przypnij (Pin).

Aby odpiąć przy nawigacji gestami, przesuń palcem w górę i przytrzymaj. Przy nawigacji 3 przyciskami dotknij i przytrzymaj Wstecz i Przegląd. Przy nawigacji 2 przyciskami dotknij i przytrzymaj Wstecz i Ekran główny. Potem wpisz PIN, wzór lub hasło.

Czy jest prostszy tryb dla całego iPhone’a lub iPada?

Tak. Assistive Access firmy Apple zastępuje zwykły ekran główny prostszym. Apple opisuje go jako zaprojektowany tak, by osobom z zaburzeniami poznawczymi łatwiej było samodzielnie korzystać z iPhone’a, z większymi elementami na ekranie i bardziej skoncentrowanymi funkcjami. Apple oferuje tę samą funkcję na iPadzie.

• Kto to ustawia. Apple radzi, by zaufany pomocnik, np. członek rodziny lub opiekun, który zna osobę, pomógł wybrać aplikacje i funkcje.
• Od czego zacząć. Przejdź do Ustawienia > Dostępność > Assistive Access, dotknij Skonfiguruj Assistive Access (Set Up Assistive Access), potem Dalej (Continue).
• Aplikacje. To Ty wybierasz, które aplikacje się pojawią. Niektóre aplikacje Apple mają specjalne uproszczone wersje, a większość innych można dodać w zwykłym wyglądzie.
• Układ. Wybierz Wiersze (Rows; łatwa do czytania lista) albo Siatka (Grid; większe elementy podkreślające obrazki i ikony).
• Kod. Ustawiasz osobny kod Assistive Access do wejścia, wyjścia i zmiany ustawień. Apple zaleca ustawienie podczas konfiguracji zapasowego konta Apple do odzyskiwania, ponieważ bez niego zapomniany kod oznacza konieczność zresetowania urządzenia.

Assistive Access może pasować komuś, kto codziennie używa własnego urządzenia. Dostęp z przewodnikiem lub przypinanie aplikacji są szybsze przy wspólnej sesji z grą.

Jak powiększyć tekst i obrazki?

Zwiększ rozmiar tekstu i wyświetlania, a potem sprawdź, czy przyciski nadal mieszczą się na ekranie.

iPhone i iPad. Według instrukcji Apple dotyczącej rozmiaru czcionki przejdź do Ustawienia > Ekran i jasność > Rozmiar tekstu (Display & Brightness > Text Size) i przeciągnij suwak. Aby tekst był jeszcze większy, przejdź do Ustawienia > Dostępność > Ekran i rozmiar tekstu > Większy tekst (Display & Text Size > Larger Text). Apple zaznacza, że bardzo duży tekst może utrudnić dotykanie niektórych przycisków, więc w razie potrzeby dostosuj ustawienia.

Android. Według pomocy Google dotyczącej ustawień tekstu i wyświetlania otwórz Ustawienia i wyszukaj Rozmiar czcionki (Font size), a potem przesuń suwak. Wyszukaj Rozmiar wyświetlania (Display size), aby powiększyć wszystko na ekranie. Możesz też włączyć Pogrubiony tekst (Bold text) w sekcji Dostępność > Rozmiar wyświetlania i tekst (Accessibility > Display size and text). Niektóre aplikacje nie stosują się do tych ustawień.

W grach takich jak Pary obrazków i Znajdź taki sam możesz też wybrać mniej kafelków lub możliwości, co upraszcza ekran.

Jak wyłączyć powiadomienia i wyskakujące okienka?

Wyłącz powiadomienia z aplikacji, których nie potrzebujesz, i włączaj tryb Nie przeszkadzać na czas zajęć.

iPhone i iPad. Przejdź do Ustawienia > Powiadomienia, dotknij aplikacji pod Styl powiadomień i wyłącz Zezwalaj na powiadomienia (przewodnik Apple po ustawieniach powiadomień). Aby na pewien czas wyciszyć połączenia, alerty i powiadomienia, otwórz Centrum sterowania i włącz Nie przeszkadzać (Do Not Disturb) przyciskiem Skupienie (Focus) (pomoc Apple dotycząca trybu Nie przeszkadzać). Możesz go zaplanować w Ustawienia > Skupienie > Nie przeszkadzać > Ustaw harmonogram (Set a Schedule).

Android. Przesuń palcem w dół od góry ekranu i dotknij Nie przeszkadzać, albo przejdź do Ustawienia > Tryby > Nie przeszkadzać (Modes > Do Not Disturb) (pomoc Google dotycząca trybu Nie przeszkadzać). W sekcji Filtry powiadomień (Notification filters) możesz wybrać, które osoby i aplikacje nadal mogą się przebić. Ustawienia różnią się zależnie od producenta urządzenia.

Jak zrobić prosty ekran główny?

Zostaw kilka znajomych aplikacji na jednym ekranie, a resztę przenieś poza widok. Nie ma jednego ustawienia, które to robi; chodzi o usunięcie bałaganu.

• Wybierz od trzech do sześciu aplikacji. Na przykład zdjęcia, muzykę, aplikację do rozmów wideo i jedną grę.
• Umieść je na pierwszym ekranie, za każdym razem w tych samych miejscach, a wszystko inne przenieś na drugi ekran albo do folderu.
• Użyj prostej tapety o wysokim kontraście, np. jednolitego koloru albo jednego znajomego zdjęcia, żeby ikony się wyróżniały.
• Usuń niepotrzebne aplikacje. Mniej aplikacji to mniej okazji do zagubienia i mniej zbieranych danych.
• Rozważ Assistive Access na urządzeniach Apple, jeśli chcesz, by urządzenie zrobiło to za Ciebie.

A co z głośnością i dźwiękiem?

Ustaw wygodną głośność, zanim oddasz urządzenie. Przy Dostępie z przewodnikiem możesz wyłączyć przyciski głośności, żeby nie zmieniała się w trakcie zajęcia. Sprawdź, czy aparaty słuchowe są założone i działają.

Gdzie powinien mieszkać tablet?

Daj mu podstawkę i stałe miejsce ładowania.

• Podstawka lub etui, które trzyma tablet pionowo na stole, sprawia, że nikt nie musi go trzymać, a wskazywanie jest łatwiejsze.
• Jedno miejsce ładowania, które się nie zmienia, najlepiej stojak ładujący na stole w pokoju, z którego korzystacie codziennie. Tablet jest zawsze naładowany i zawsze w tym samym miejscu.
• Ogranicz odblaski. Ustaw ekran z dala od jasnego okna.

Ile czasu przed ekranem jest w porządku?

Nie ma właściwej liczby minut. Dąż do krótkich, wspólnych sesji jako jednej z części pełnego dnia, w którym jest też ruch, muzyka, domowe zajęcia, rozmowa i czas na dworze. Ponieważ ruchliwe wieczory mogą nasilać późnodzienny niepokój, rozważ ograniczenie zajęć z ekranem do wcześniejszej pory dnia. Zobacz spokojne zajęcia na późne popołudnie.

Korzystanie z tabletu razem, a nie jako opiekunki do dziecka, sprawia, że pozostaje on towarzyski. Nasz poradnik o wspólnym graniu wyjaśnia, jak to robić.

Jak chronić prywatność na urządzeniu?

Ogranicz to, co aplikacje mogą zbierać, i nie zakładaj, że prawo o ochronie danych zdrowotnych to obejmuje. Amerykańskie Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej (HHS) wyjaśnia, że przepisy HIPAA co do zasady nie chronią informacji zdrowotnych przechowywanych na osobistych telefonach i tabletach ani dostępnych przez nie. W większości przypadków HIPAA nie chroni też danych wpisywanych do aplikacji do użytku osobistego, chyba że aplikacja pochodzi od objętego ustawą podmiotu leczniczego, planu zdrowotnego lub jednego z ich partnerów biznesowych. To zasady amerykańskie; w Polsce i w UE dane o zdrowiu chronią inne przepisy, m.in. RODO, ale ostrożność przy aplikacjach jest równie uzasadniona.

HHS radzi:

• unikać niepotrzebnych lub przypadkowych aplikacji, zwłaszcza „bezpłatnych”;
• nie dawać aplikacjom dostępu do lokalizacji, chyba że naprawdę go potrzebują, np. mapy.

Warto też:

• Ustawić kod na urządzeniu i zapisać go w bezpiecznym miejscu.
• Sprawdzić uprawnienia do zdjęć, aparatu, mikrofonu, kontaktów i lokalizacji i wyłączyć te, których aplikacja nie potrzebuje.
• Sprawdzić, co aplikacja zbiera, przed instalacją. Nasz poradnik o wyborze aplikacji i gier dla osób z demencją zawiera listę kontrolną dotyczącą prywatności.
• Ostrożnie postępować z rodzinnymi zdjęciami. Udostępniaj tylko zdjęcia, z którymi osoba czuje się swobodnie, i wiedz, gdzie aplikacja je przechowuje. W Parach zdjęć wybrane przez Ciebie zdjęcia zostają w Twojej przeglądarce.
• Wyłączyć zakupy w aplikacjach albo usunąć dane płatnicze z kont, z których osoba korzysta.