Demansı Olan Biri İçin Tablet ya da Telefon Nasıl Ayarlanır

Bir tablet; resimleri, müziği ve basit oyunları paylaşmanın güzel bir yolu olabilir. Aynı zamanda kafa karıştırıcı da olabilir: yanlışlıkla bir dokunuş başka bir uygulamayı açar, bir bildirim belirir, yazı küçüktür ya da ekran oyunun ortasında kararır. Sizin yapacağınız küçük bir ayar bunların çoğunu çözer.

Bu adımlar iPhone, iPad ve Android’deki yerleşik ayarları kullanır. Menü adları yazılım sürümleri ve cihaz üreticileri arasında değişebilir; bu yüzden bir şey farklı görünüyorsa cihazınız için bağlantısı verilen Apple ya da Google sayfasını izleyin. Menü adları cihazınızın dil ayarına göre de değişir; Türkçe ad bulamazsanız parantez içindeki İngilizce adı arayın. Ayarları birlikte oturmadan önce kendiniz yapın.

Demansı olan biri tablet ya da telefon kullanmalı mı?

Kişiye bağlıdır. Pek çok kişi, tek başına başa çıkamasa bile yanında biri varken tablet kullanmaktan hoşlanır. Birlikte, tek bir uygulama açıkken birkaç dakika kullanarak başlayın. Keyif ve sohbet getiriyorsa devam edin. Kafa karışıklığı ya da hayal kırıklığı getiriyorsa bir fotoğraf albümü, basılı sayfalar ya da müzik ona daha uygun olabilir. Yazdırılabilir etkinliklerimiz bir alternatiftir.

Tablet genellikle telefondan daha kolaydır: ekran ve resimler daha büyüktür ve kişinin acil durum hattı da değildir.

Bir tableti ya da telefonu tek uygulamaya nasıl kilitlerim?

iPhone ve iPad’de Rehberli Erişim’i ya da Android’de uygulama sabitlemeyi kullanın. İkisi de siz bir kod girene kadar ekranı tek bir uygulamada tutar; böylece yanlışlıkla bir dokunuş ya da kaydırma başka bir şeyi açamaz.

iPad ve iPhone: Rehberli Erişim

Apple’ın Rehberli Erişim yönergelerinden:

1. Ayarlar’ı (Settings) açın, Erişilebilirlik’e (Accessibility) dokunun, sonra Rehberli Erişim’e (Guided Access) dokunun ve açın.
2. Parola Ayarları’nın (Passcode Settings) altında bir Rehberli Erişim parolası belirleyin. Face ID ya da Touch ID’ye de izin verebilirsiniz.
3. İsteğe bağlı: Ekran Otomatik Kilidi (Display Auto-Lock) altında, oturum sırasında ekranın ne kadar çabuk kilitleneceğini seçin; böylece oyunun ortasında kararmaz.
4. Kullanmak istediğiniz uygulamayı açın.
5. Yan düğmeye (iPhone), üst düğmeye (iPad) ya da eski cihazlarda Ana Ekran düğmesine üç kez basın.
6. İsteğe bağlı: ekranın dokunuşa yanıt vermesini istemediğiniz bölümlerini daire içine alın. Ses düğmelerini kapatmak ya da ekranın dönmesini durdurmak için Seçenekler’e (Options) ya da Oturum Ayarları’na (Session Settings) dokunun.
7. Başlat’a (Start) dokunun.

Oturumu bitirmek için aynı düğmeye yeniden üç kez basın, parolayı girin ve Bitir’e (End) dokunun. Apple, bazı eski yazılım sürümlerinde üç yerine iki kez basılması gerektiğini belirtiyor.

Önemli: Apple, bir Rehberli Erişim oturumu sırasında Kaza Algılama ve Acil Durum Hizmetleri’nin kullanılamadığını söylüyor. Kişinin acil çağrılar için ihtiyaç duyabileceği bir telefonda Rehberli Erişim’i açık bırakmayın.

Android: uygulama sabitleme

Google’ın ekranları sabitleme hakkındaki Android yardımından:

1. Ayarlar uygulamasını açın.
2. Güvenlik’e (ya da Güvenlik ve konum), sonra Gelişmiş’e, ardından Uygulama sabitleme’ye (App pinning) dokunun. Bulamazsanız cihaz üreticinizin yardım sayfalarına bakın.
3. Uygulama sabitleme’yi açın. Sabitlemeyi kaldırmak için PIN’iniz, deseniniz ya da parolanız gerekecek.
4. İstediğiniz uygulamayı açın. Genel Bakış’ı (Overview) açmak için ekranın ortasına doğru yukarı kaydırıp basılı tutun (ya da 3 düğmeli gezinmede Genel Bakış’a dokunun).
5. Uygulamanın önizlemesinin üstünde uygulamanın simgesine, sonra Sabitle’ye (Pin) dokunun.

Hareketle gezinmede sabitlemeyi kaldırmak için yukarı kaydırıp basılı tutun. 3 düğmeli gezinmede Geri ve Genel Bakış düğmelerine basılı tutun. 2 düğmeli gezinmede Geri ve Ana Ekran düğmelerine basılı tutun. Sonra PIN’inizi, desenizi ya da parolanızı girin.

Tüm iPhone ya da iPad için daha basit bir mod var mı?

Evet. Apple’ın Yardımcı Erişim (Assistive Access) özelliği, olağan ana ekranın yerine daha basit bir ekran koyar. Apple bunu, bilişsel engeli olan kişilerin iPhone’u bağımsız olarak kullanmasını kolaylaştırmak üzere, daha büyük ekran öğeleri ve daha odaklı özelliklerle tasarlanmış olarak anlatıyor. Apple aynı özelliği iPad’de de sunuyor.

• Kim kurar. Apple, kişiyi tanıyan bir aile üyesi ya da bakım veren gibi güvenilir bir destekçinin uygulamaları ve özellikleri seçmeye yardım etmesini öneriyor.
• Nereden başlanır. Ayarlar > Erişilebilirlik > Yardımcı Erişim (Assistive Access) bölümüne gidin, Yardımcı Erişim’i Ayarla’ya (Set Up Assistive Access), sonra Devam’a (Continue) dokunun.
• Uygulamalar. Hangi uygulamaların görüneceğini siz seçersiniz. Bazı Apple uygulamalarının özel sadeleştirilmiş sürümleri vardır; diğer uygulamaların çoğu olağan tasarımlarıyla eklenebilir.
• Düzen. Satırlar (Rows; okuması kolay bir liste) ya da Izgara (Grid; resimleri ve simgeleri öne çıkaran daha büyük öğeler) seçin.
• Parola. Girmek, çıkmak ya da ayarları değiştirmek için ayrı bir Yardımcı Erişim parolası belirlersiniz. Apple, kurulum sırasında bir kurtarma Apple Hesabı ayarlamanızı öneriyor; çünkü olmazsa unutulan bir parola cihazın sıfırlanması anlamına gelir.

Yardımcı Erişim, kendi cihazını her gün kullanan biri için uygun olabilir. Paylaşılan bir oyun oturumu için Rehberli Erişim ya da uygulama sabitleme daha hızlıdır.

Yazıyı ve resimleri nasıl büyütürüm?

Metin ve ekran boyutunu artırın, sonra düğmelerin hâlâ ekrana sığdığını kontrol edin.

iPhone ve iPad. Apple’ın yazı tipi boyutu yönergelerine göre Ayarlar > Ekran ve Parlaklık > Metin Boyutu (Display & Brightness > Text Size) bölümüne gidin ve kaydırıcıyı sürükleyin. Daha da büyük yazı için Ayarlar > Erişilebilirlik > Ekran ve Metin Boyutu > Daha Büyük Metin (Display & Text Size > Larger Text) bölümüne gidin. Apple, çok büyük yazının bazı düğmelere dokunmayı zorlaştırabileceğini belirtiyor; gerekirse ayarlayın.

Android. Google’ın metin ve ekran ayarları yardımına göre Ayarlar’ı açın ve Yazı tipi boyutu’nu (Font size) arayın, sonra kaydırıcıyı hareket ettirin. Ekrandaki her şeyi büyütmek için Ekran boyutu’nu (Display size) arayın. Erişilebilirlik > Ekran boyutu ve metin altından Kalın metin’i (Bold text) de açabilirsiniz. Bazı uygulamalar bu ayarları izlemez.

Resim eşleştirme ve Aynısını bul gibi oyunlarda daha az kare ya da seçenek de seçebilirsiniz; bu, ekranda işleri daha basit tutar.

Bildirimleri ve açılır pencereleri nasıl durdururum?

İhtiyacınız olmayan uygulamaların bildirimlerini kapatın ve etkinlikler sırasında Rahatsız Etmeyin modunu kullanın.

iPhone ve iPad. Ayarlar > Bildirimler (Notifications) bölümüne gidin, Bildirim Stili’nin (Notification Style) altından bir uygulamaya dokunun ve Bildirimlere İzin Ver’i (Allow Notifications) kapatın (Apple’ın bildirim ayarları rehberi). Aramaları, uyarıları ve bildirimleri bir süre susturmak için Denetim Merkezi’ni açın ve Odak (Focus) düğmesinden Rahatsız Etmeyin’i (Do Not Disturb) açın (Apple’ın Rahatsız Etmeyin yardımı). Bunu Ayarlar > Odak > Rahatsız Etmeyin > Program Ayarla (Set a Schedule) altında zamanlayabilirsiniz.

Android. Ekranın üstünden aşağı kaydırın ve Rahatsız Etmeyin’e (Do Not Disturb) dokunun ya da Ayarlar > Modlar > Rahatsız Etmeyin (Modes > Do Not Disturb) bölümüne gidin (Google’ın Rahatsız Etmeyin yardımı). Bildirim filtreleri (Notification filters) altında hangi kişilerin ve uygulamaların yine de ulaşabileceğini seçebilirsiniz. Ayarlar cihaz üreticisine göre değişir.

Sade bir ana ekranı nasıl yaparım?

Birkaç tanıdık uygulamayı tek bir ekranda tutun ve geri kalanını gözden uzaklaştırın. Bunun için tek bir ayar yok; konu dağınıklığı kaldırmaktır.

• Üç ila altı uygulama seçin. Örneğin fotoğraflar, müzik, bir görüntülü arama uygulaması ve bir oyun.
• Bunları ilk ekrana koyun, her seferinde aynı yerlere, ve diğer her şeyi ikinci bir ekrana ya da bir klasöre taşıyın.
• Düz, yüksek karşıtlıklı bir duvar kâğıdı kullanın, tek bir renk ya da tanıdık bir fotoğraf gibi; böylece simgeler öne çıkar.
• İhtiyacınız olmayan uygulamaları silin. Daha az uygulama, daha az kafa karışıklığı ve daha az toplanan veri demektir.
• Apple cihazlarında Yardımcı Erişim’i düşünün, cihazın bunu sizin yerinize yapmasını istiyorsanız.

Ses ve gürültü ne olacak?

Cihazı vermeden önce rahat bir ses seviyesi ayarlayın. Rehberli Erişim ile ses düğmelerini kapatabilirsiniz; böylece ses etkinliğin ortasında değişmez. İşitme cihazlarının takılı ve çalışır durumda olduğundan emin olun.

Tablet nerede durmalı?

Ona bir stand ve kalıcı bir şarj noktası verin.

• Bir stand ya da kılıf, tableti masada dik tutar; böylece kimsenin onu tutması gerekmez ve işaret etmek daha kolay olur.
• Hiç yer değiştirmeyen tek bir şarj yeri, ideal olarak her gün kullandığınız bir odada, bir masanın üstünde bir şarj standı. Tablet hep şarjlı ve hep aynı yerdedir.
• Yansımayı azaltın. Ekranı parlak bir pencereden uzağa yerleştirin.

Ne kadar ekran süresi uygundur?

Doğru bir dakika sayısı yok. Hareket, müzik, ev işleri, sohbet ve dışarıda geçirilen zamanı da içeren dolu bir günün bir parçası olarak kısa, birlikte yapılan oturumları hedefleyin. Yoğun akşamlar günün geç saatlerindeki huzursuzluğa katkıda bulunabileceğinden, ekran etkinliklerini günün erken saatlerinde tutmayı düşünün. Sakin ikindi etkinliklerine bakın.

Tableti kişiyi oyalayan bir araç olarak değil, birlikte kullanmak onu sosyal tutar. Birlikte oyun oynama rehberimiz bunun nasıl yapılacağını anlatıyor.

Cihazda gizliliğini nasıl korurum?

Uygulamaların ne toplayabileceğini sınırlayın ve sağlık gizliliği yasasının bunu kapsadığını varsaymayın. ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS), HIPAA Kurallarının genellikle kişisel telefonlarda ve tabletlerde saklanan ya da bunlar aracılığıyla erişilen sağlık bilgilerini korumadığını açıklıyor. Çoğu durumda HIPAA, uygulama kapsama giren bir sağlık hizmeti sağlayıcısından, sağlık planından ya da iş ortaklarından birinden gelmedikçe, kişisel kullanım için uygulamalara girilen verileri de korumaz. Bu ABD’deki bir yasadır; başka ülkelerde sağlık ve kişisel verileri koruyan kurallar farklıdır.

HHS şunları öneriyor:

• gereksiz ya da rastgele uygulamalardan, özellikle “ücretsiz” olanlardan kaçının;
• haritalar gibi gerçekten gerektirmedikçe uygulamalara konum erişimi vermeyin.

Ayrıca şunları da düşünün:

• Cihazda bir parola kullanın ve onu güvenli bir yerde not edin.
• Fotoğraflar, kamera, mikrofon, kişiler ve konum için izinleri gözden geçirin ve bir uygulamanın ihtiyaç duymadığı her şeyi kapatın.
• Yüklemeden önce bir uygulamanın ne topladığını kontrol edin. Demans uygulamaları ve oyunları seçme rehberimizde bir gizlilik kontrol listesi var.
• Aile fotoğraflarına dikkat edin. Yalnızca kişinin rahat olacağı fotoğrafları paylaşın ve bir uygulamanın onları nerede sakladığını bilin. Fotoğraf eşleştirme içinde seçtiğiniz fotoğraflar tarayıcınızda kalır.
• Uygulama içi satın almaları kapatın ya da kişinin kullandığı hesaplardan ödeme bilgilerini kaldırın.