ንሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ግዜ ምብላዕ ቀሊል ምግባር

ግዜ ምብላዕ ኣብ ዝጭነቐ ክፍሊ፡ ኣብ ዝተጨናነቐ ጠረጴዛን ብዙሕ ምርጫታት ብሓደ ግዜ ክኸውን እንተ ኮነ ንሰብ ዝነብር ብዴመንሺያ ክሳተፍ ይጸግም። ብሓጺሩ ንቦታን ንፍጥነትን ዝግበሩ ለውጥታት ክሳተፍ ይሕግዙ። ካብ ልማድን ዝመርጾ ነገራትን ሰብ ጀምር፡ ዝሰርሕ ዘሎ ድማ ዕቀቦ።

ምምሕዳር ናይ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ምብላዕን ምግቢን ከምኡ’ውን ምኽሪ Dementia Australia ብዛዕባ ግዜ ምብላዕ ክልቲኡ ጸጥታዊ ቦታን ዝለመድዎ ምግቢን ዝኣክል ግዜን ይመክሩ። እዚ መምርሒ ብዛዕባ ቦታ ምብላዕን መዓልታዊ ሓገዝን እዩ። ናይ ምግቢ ሓጺር መደብ ወይ ምርመራ ምውሓጥ ኣይኮነን።

ኣብ ግዜ ምብላዕ ብዘይ ጫና ሓቢራ ምብላዕ ብኸመይ ክኸውን ይኽእል?

ሰብ ሓቢሩ ምንባር ዝፈቱ እንተ ኮነ ምስኡ ኣብ ጠረጴዛ ተቐመጥ። ዘረባ ቀሊል ግበር፡ ሰብ ክበልዕ ዝደሊ እንተ ኮነ ኣብ ምብላዕ ክሓዝ ፍቀድሎ። ኣብ ኣገባብ ምጥቃም ጭብጦ ኣይትምህር፡ ምብላዕ ፈተና ዝኾነሉ ሕቶ ኣይትሕተት። ጠረጴዛ ድምጺ ወይ ጸቢብ እንተ ኮነ ዝሳተፉ ሰባት ቀንስ ወይ ናብ ጸጥታዊ ቦታ ተንቀሳቐስ።

ምብሳል ዝደኸመ እንተ ኮነ፡ ዝለመድዎ ዝተዳለወ ምግቢ ወይ ሓገዝ ኣብ ሓደ ክፋል ስራሕ ምብላዕ ቀሊል ክገብሮ ይኽእል። Dementia Australia ኣብ ዝድለ ግዜ ዝግበር ወይ ዝቐርብ ምግቢ ከም ኣማራጺ ይጠቁም። ዝፈቱ ምግቢ ሓትት፡ ከምኡ’ውን ዝቕበል ሓገዝ ድማ ሓትት፤ ምቹ ምዃን ግና ምርጫ ሰብ ክሕሉ ኣለዎ።

ጠረጴዛ ብኸመይ ቀሊል ክኸውን ይኽእል?

ቀንዲ ምቕያር ከይገበርካ ቀደም ጠረጴዛ ቀሊል ይርኣ።

• ድምጺ ቀንስ። ቴሌቪዥን ዕጸው፡ ካልእ ዝነቑ ድምጺታት ድማ ዝጸንሑ ግበሮ። ሰብ ንኽሓሳብ ዝሕግዝ እንተ ኮነ ካብ መገዲ ኩሽና ርሕቕ ኣቐምጦ።
• ተወሳኺ ነገራት ኣውጽእ። ሰብ ዝጥቀመሎም ማእለሊን ሙቅሓትን ጥራይ ኣቕርብ። ዝሕልፉ ወይ ከምግቢ ዝሕብሩ ነገራት ከም ፎጣ፡ ኣበባ ወይ ካልእ ዕቃታት ኣርሕቕ።
• ግልጺ ፈለማ ተጠቀም። ሓደ ዝተመሓላለፈ ሰሓን ኣብ ቦታ ጠረጴዛን ኣብ ዓቢ ሓርካን ዝሕሰረ እንተ ኮነ ምግቢ ንምርኣይ ይቐሊ። ኣብ ሰሓንን ኣብ ጨርቂ ጠረጴዛን ዝተመሓላለፈ ቅርጺ ኣይትጥቀም።
• ብርሃንን ሙቐትን ፈትን። ሰብ ሰሓን ክርእ ዝኽእል ምዃኑ ኣረጋግጽ፡ ምግቢን ማይን ቅድሚ ምቕራብ ፈትን፤ ዘይትኽፍሎ ኣይኮነን።
• ዝለመድዎ መደብ ዕቀብ። ሓደ ቦታ፡ ግዜ ወይ ኣቀማምጣ ጠረጴዛ ዝመቻቸ እንተ ኮነ ብተኸታታሊ ዕቀቦ። ጸገም ዝፈጥር ጥራይ ቀይር።

እንታይ ክቐርብ?

ሰብ ዝፈልጦን ዝፈቱን ምግቢ ጀምር። ኣብ ሓደ ግዜ ሓደ ኮርስ ወይ ኣብ ክልተ ዝለመድዎ ነገራት ምርጫ ሃብ፤ ኣብ ሓደ ሰሓን ብዙሕ ዝተፈላለዩ ምግቢ ኣይትሃብ። ሰብ ተወሳኺ ክደሊ እንተ ኮነ ንእሽቶ መጠናት ደጊምካ ኣቕርብ።

ምርጫታት ይቕየሩ ይኽእሉ። ዝፈቱ ምግቢ እንተ ዘይበልዕ ኣይትጸግዑ፡ ኣይትግደዱ። ካልእ ዝለመድዎ ኣማራጺ ሃብ፡ ዕረፍቲ ሃብ፡ ወይ ደጊምካ ፈትን። ሰብ ደኺሙ ወይ ተጸቢቡ እንተ ኮነ ምብላዕ ብግዜ ጥብቂ ክኸውን የድልዮ ኣይኮነን፤ ኣብ ዝሰርሕ ግዜ ግዜ ምብላዕ ዘውትር ዕቀቦ፡ መደብ ግና ብናይ ሰብ ድሌት ኣስተኻኽል።

ምብሳል ኣጸጋሚ እንተ ኮይኑ፡ ቤተሰብ ኣብ ምድላው ክሕግዝ ይኽእል፡ ሰብ ድማ ብሓደ ዝፈቶ ቀሊል ስራሕ ክሳተፍ ይኽእል። መምርሒ ስራሕ ገዛ ኣብ ኩሽና ስራሕ ብዘይ ፈተና ክተኣማማዕ ዝኽእል ኣገባባት ኣለዎ።

ነፃነት ሰብ ብኸመይ ክደግፍ ይኽእል?

ሰብ ብዝምቻእን ብዝድሕንን ኣገባብ ክበልዕ ፍቀድሉ። ዓቢ ሰሓን፡ ማእለሊ፡ ቀሊል ምግቢ ወይ ንእሽቶ መጠን ክደሊ ይኽእል። ዝፈሰሰ ነገር ንምቕያር ቀልጢፍካ ኣይትትብዕ፤ ሰብ ክሰርሖ ዝኽእል ስራሕ ኣይትወስድ። ዝደሊ እንተ ኮነ ወይ ዝድለ እንተ ኮነ ሓገዝ ኣቕርብ፡ ንምብላዕ ድማ ዝኣክል ግዜ ሃብ።

ሰብ ብሓባር ምብላዕ ዝፈቱ እንተ ኮነ ዘረባ ቀሊል ግበር፡ ቅርበት ኣለካ ግና ኣብ ርሕቐት ዘይኮነ ቦታ ተቐመጥ። ቀጥታዊ ሕቶ ወይ ብዝበልዖ መጠን ዝምልከት ዘረባ ኣይትሕተት። ሰብ ምስ ሓደ ግዜ ምርሕ እንተ ኣብ ዝበለ ምብላዕ ክቕጽል ድዩ ሓትት።

ግዜ ምብላዕ ጭንቀት እንተ ኮይኑ እንታይ ክገብር?

ደው በል፡ ተግባራዊ ምኽንያት ድማ ርኣይ። ክፍሊ ድምጺ ዝበዝሖ ክኸውን ይኽእል፤ ምግቢ ዘይፈለጦ ክኸውን ይኽእል፤ ሰብ ድማ ቤት ጽሬት ክኸይድ፡ ክዳዕ ወይ ቦታ ክቕይር ክደሊ ይኽእል። ሓደ ሓደ ለውጢ ብሓደ ግዜ ፈትን፡ ከም ጠረጴዛ ምጽራይ፡ ማይ ምቕራብ ወይ ናብ ጸጥታዊ ቦታ ምቕያር። ሰብ ጭንቀት እንተ ኣጋጠሞ ደው በል፡ ብግዱድ ክበልዕ ከም ዘይግበር ድሕሪኡ ደጊምካ ፈትን።

ሰብ ብተደጋጋሚ ምብላዕ እንተ ሓለፎ፡ ጸገም ኣብ ኣፍን ኢድን እንተ ኣጋጠሞ፡ ወይ ሓድሽ ለውጢ ኣብ ምብላዕን ክብደትን እንተ ኣጋጠመ፡ ዝርኣዮ ጽሒፍካ ምስ ሓኪም ወይ ምስ ኣመጋግብ ባለሞያ ተዘራረብ። ሓድሽ ጸገም ምትራፍ ወይ ምስታይ ወይ ብተደጋጋሚ ምስዓል ዝኾነ ኣብ ጉሮሮ ምትራፍ ብሙያዊ ምኽሪ ክኸውን ኣለዎ። ክንክን ምብላዕ ዝሕግዝ ሓኪም ናይ ምዝራብ ወይ ምብላዕ ባለሞያ ክገብሮ ይኽእል። ሙያዊ ምኽሪ ዘይተዋህቦ ግዜ ብዘይ መምርሒ ናይ ምግቢ ሸነኽ ወይ ናይ ምስታይ ኣገባብ ኣይትፈትን።

ሓደ ዝተረፈ ሰሓን ጥራይ ሰብ ንምንታይ ምብላዕ ከም ዘቋረጸ ኣይገልጽን። ኣብ መብልዕታት ዘሎ ጠለብ ርኣይ፡ ሓደ ምግቢ፡ ግዜ፡ ደረጃ ድምጺ ወይ ኣቀማምጣ ስራሕ ዝኸበደሉ ክኸውን ይኽእል። ዝፈቱ ምግቢ ድንገት ዘይፈትዎ እንተ ኮነ፡ ሕማም ኣፍን ስኒን ርኣይ፡ ሰብ ብቀሊሉ ስለ ዘይገልጾ ብጭብጦ ኣይትፍረድ፤ ምስ ሙያዊ ጥዕና ሕተት።

ንሕቶታት ሕክምናን ፍሉይ ምግቢን ምስ ሙያዊ ጥዕና ሰብ ተዘራረብ። ብዘይ ምኽሪ ናይ ምብላዕ ፍቓድ ዝገድብ ምግቢ ኣይትጅምር፡ መድሃኒት ድማ ንምቕያር ኣይትፈትን። መምርሒ ምግቢ ብሓይሊ ኣእምሮ ብዛዕባ ምግቢን ኣደጋ ዴመንሺያ ጥናት ይዛረብ፤ እዚ ካብ እዚ ናይ ግዜ ምብላዕ ተግባራዊ መምርሒ ይፈልል።

ምብላዕ ኩሉ ግዜ ኣብ ጠረጴዛ ክኸውን ኣለዎ ድዩ?

ኣይኮነን። ኣብ ጠረጴዛ ምቕማጥ ዝጭንቕ ወይ ዘተሓላልቕ እንተ ኮነ፡ ሰብ ብድሕንነት ክበልዕ እንተ ዝኽእል ካልእ ዝለመደሉ ቦታ ዝበለጸ ክኸውን ይኽእል። ንእሽቶ ምብላዕ፡ ኣንጻር ምብላዕ ወይ ዕረፍቲ ኣብ ሓደ መደብ ምብላዕ ምዕጻው ካብ ምቕጻል ዝበለጸ ክኸውን ይኽእል።

ምብላዕ ኣብ ዝተፈላለዩ መዓልታት ጸገም እንተ ኮይኑ፡ ወይ ብዛዕባ ምግቢ፡ ማይን ምስታይን ኣሳእ እንተ ኣለኻ ምስ ሙያዊ ጥዕና ተራኸብ። ንዝቕጽል ጉሮሮ ምትራፍ ቅልጡፍ ሓገዝ ድንገተኛ ድሓን።