Kva du bør gjere etter at ein person med demens har falle

Eit fall kan vere skremmande for personen og for dei som er i nærleiken. Halde deg roleg, og konsentrer deg om den umiddelbare tryggleiken. Ikkje gå ut frå at personen er uskadd berre fordi dei ikkje kan forklare kva som skjedde, eller seie kvar det gjer vondt.

Kva bør eg gjere rett etter eit fall?

Sjekk om personen er vaken, verkar skadd eller uvel, og om dei kan svare som vanleg. Ikkje dra dei opp for raskt, og ikkje prøv å løfte dei aleine. NHS seier at nødhjelp trengst om nokon kan ha skada hovudet, rygg, nakke eller hofte, har ein annan alvorleg skade, eller ikkje kjem seg opp.

• Ring lokal nødetat om eitt av desse alvorlege teikna kan vere til stades. Følg instruksane frå operatøren.
• Hald personen komfortabel og varm medan du ventar på hjelp. Ikkje flytt dei om du mistenkjer alvorleg skade, eller er usikker på om det er trygt.
• Bli hos dei om du kan. Bruk korte, rolege ord. Ikkje spør ut om kva som skjedde, og ikkje insister på at dei skal reise seg.
• Om personen har smerte, er skadd eller uvel, men det ikkje er umiddelbar fare, kontakt lokal legehjelp eller helsefagpersonen deira for råd.

Ikkje prøv å bere eller løfte personen aleine. Om det finst ein omsorgsplan for fall, følg han berre når han passar med det som skjer no. Søk nødhjelp om personen kan vere alvorleg skadd.

Kva om personen verkar kunne reise seg?

Ha ikkje hast med personen. Spør korleis dei kjenner seg, og om dei vil ha hjelp. Om dei verkar uskadde og kan reise seg med den støtta dei vanlegvis brukar, utan å bli løfta, gi dei tid og stå nær. Stopp om dei kjenner smerte, blir svimle eller ikkje klarar det. Er du usikker, spør ein helsefagperson i staden for å prøve ei forflytting du ikkje har fått vise.

NHS rår til å ta seg tid og kvile etter at ein har reist seg. Sjølvhjelpsinstruksane deira er for ein person som kjenner seg i stand til å reise seg. Dei er ikkje ein grunn til å dra eller bere nokon som har falle. Mobilitet, balanse og helsebehov varierer frå person til person.

Bør eg kontakte lege sjølv om eg ikkje ser nokon skade?

Ja. Alzheimer’s Society rår til å snakke med personen sin fastlege etter eit fall, også når du ikkje trur dei er skadde. Om du la merke til eit støt mot hovudet, smerte, ny forvirring, svakheit, svimmel eller ei endring frå personen sin vanlege åtferd, fortel det når du ringer. Ikkje bruk ein sjekkliste frå nettet for å avgjere at ei medisinsk vurdering er unødvendig.

Om det var ei hovudskade, følg råda frå ein klinikar eller akuttjenesta der du bur. NHS sin rettleiing om hovudskade skildrar symptom som krev akutt oppmerksemd. Om personen plutseleg blir forvirra, svært døsig, kastar opp eller verkar akutt sjuk, søk akutt hjelp i staden for å vente på ein vanleg time.

Kva informasjon kan hjelpe helsepersonellet?

Når dei umiddelbare behova er dekte, skriv ned nokre observasjonar som kan delast med personen sitt samtykke:

• når og kvar fallet skjedde, om det er kjent;
• kva personen gjorde rett før;
• om nokon såg fallet, og om personen kan ha slått hovudet;
• kva smerte, skade eller endring du la merke til;
• eventuelle endringar i helse, mobilitet, rutine eller medisin som du kjenner til.

Beskriv det du såg, i staden for å gjette kvifor personen falt. Eit notat kan støtte ein samtale, men det stiller ikkje diagnose om årsaka. Om ein alvorleg skade eller ei brå endring er mogleg, få hjelp først i staden for å fullføre eit skjema.

Kva bør eg spørje om i oppfølginga?

Ein klinikar kan hjelpe med å avgjere om personen treng ei vurdering, og kva dei bør følgje med på etterpå. NHS merkar seg at ei falldiagnostisk vurdering kan sjekke styrke, syn, høyrsle, medisinar og tilpassingar i heimen. Du kan spørje:

• Treng personen ei undersøking etter dette fallet, også om ingen skade er tydeleg?
• Kva endringar eller symptom bør utløyse akutt hjelp?
• Bør balanse, syn, høyrsle, smerte eller medisinar gjennomgåast?
• Ville eit falltenesteteam eller ein ergoterapeut kunne vurdere mobilitet eller heimehjelpemiddel?
• Kven bør personen eller familien kontakte om eit nytt fall skjer?

Fortel klinikaren kva du veit, og kva du ikkje veit. Om fallet ikkje var sett av nokon, seie det, i staden for å gjette korleis det skjedde. Ikkje slutt eller endre medisin, kjøp ein gånghjelpar eller installer utstyr basert berre på ei nettside. Rett støtte avheng av helsa, mobiliteten og heimen til personen, og av kva personen ønskjer.

Korleis kan vi tenkje på eit nytt fall?

Når dei umiddelbare medisinske behova er dekte, vurder kva som føregjekk i omgivnadene og rutinen. Ein rotete gang, ei endring i lys eller ei ukjend rute kan ha noko å seie, men gå ikkje ut frå at éin fare forklarar fallet. Spør personen kva dei la merke til, og kva som ville gjere rommet lettare å bruke. Om personen ikkje hugsar eller kan forklare fallet, del det du observerte utan å presse dei for detaljar. Noter tidspunkt, stad, fottøy, lys, aktivitet og eventuell endring frå den vanlege rørsla eller åtferda. Eit kort notat kan hjelpe klinikaren å sjå etter mønster, men det identifiserer ikkje årsaka.

Rettleiinga vår om tryggleik i heimen dekkjer kontrollar rom for rom. Om fallet skjedde under bading, sjå rettleiinga vår om bading. Ein lege, ergoterapeut eller eit lokalt falltenesteteam kan vurdere personlege bekymringar og anbefale passande endringar. Ikkje installer utstyr eller endre ein føreskriven medisin berre basert på denne sida.

Eit fall seier ikkje i seg sjølv kva personen kan eller ikkje kan. Hald dei med i avgjerder om støtte, og følg rådet frå det lokale omsorgsteamet.