Se o Tshwanetseng go se Dira Fa Motho yo o Nang le Dementia a Wela

Go wa ka tlhoko go ka tshosa motho le ope yo o gaufi. Dikologa mme o tsepamise maikaelelo mo tshireletsong ya ka bonako. O se ka wa akanya gore motho ga a lemalwa ka gore ga a kgone go tlhalosa se se diragetseng kgotsa go bolelela gore botlhoko bo kae.

Ke tshwanetse go dira eng morago ga go wa?

Lebelela gore a motho o tsogile, a bonala a lemetswe kgotsa a sa phutse, mme a kgona go araba jaaka a tlwaelegile. O se ke wa mo potlakisa go ema kgotsa go leka go mo tsaya ka boene. NHS e bolela gore thuso ya tshoganyetso e tlhokega fa motho a ka bo a lemetse tlhogo, morago, mokgosi kgotsa legoka, a na le kotsi e nngwe e kgolo, kgotsa a sa kgone go ema.

• Bitsa ditirelo tsa tshoganyetso tsa kwa lefelong la gago fa e ka nna e le gore matshwao a a kgolo a le teng. Latela ditaelo tsa mothusi wa tshoganyetso.
• Dira gore motho a nne sentle le a le mogote fa o letetse thuso. O se ke wa mo fetola fa o belaela kotsi e kgolo kgotsa fa o sa itse gore a bo a siame.
• Nna le ene fa o ka kgona. Bua mafoko a a khutshwane, a a tlhamaletseng. O se ke wa mo botsa ka se se diragetseng kgotsa go mo gatelela go ema.
• Fa motho a lemetse, a lemetswe kgotsa a sa phutse mme a se kotsing e e tlang ka bonako, ikgolaganye le tirelo ya tlhokomelo ya tshoganyetso ya boitekanelo ya kwa lefelong la gago kgotsa setsenyi sa gagwe sa boitekanelo go batla kgakololo.

O se ke wa leka go tsaya kgotsa go tsaya motho o le nosi. Fa go na le leano la tlhokomelo ya go wa, le latele fela fa le siametse se se diragalang jaanong; bona thuso ya tshoganyetso fa motho a ka bo a lemetswe thata.

Go direng fa motho a bonala a kgona go ema?

O se ke wa potlakisa motho. Mo botse gore a ikutlwa jang le fa a batla thuso. Fa a bonala a sa lemalwa mme a kgona go ema ka thuso ya gagwe ya tlwaelo ntle le go tsaya, mo fe nako mme o nne gaufi. Ema fa a ikutlwa botlhoko, a sa ikutlwe sentle kgotsa a sa kgone go dira jalo. Fa o sa tlhomamisega, botsa setsenyi sa boitekanelo go na le go leka go mo fetisa ka tsela e o sa ntseng o e rutilwe.

NHS e eletsa gore motho a tsewe nako a iphomole morago ga go ema. Ditaelo tsa bone tsa go ithusa ke tsa motho a ikutlwang a kgona go ema; ga se lebaka la go goga kgotsa go tsaya motho yo o welang. Dikgono tsa motho tsa go tsamaya, go lekana mo mmeleng le ditlhokego tsa boitekanelo di farologana.

A ke ikgolaganye le ngaka le fa ke sa bone kotsi?

Ee. Alzheimer’s Society e eletsa go bua le ngaka ya motho ya tlhokomelo ya ntlo morago ga go wa, le fa o sa akanye gore o lemetse. Fa o lemogile go kgoroga ga tlhogo, botlhoko, go tlhola go sa tlhaloganye, go tlhoka matla, go nna le tlhogo ya go nyonyoga kgotsa phetogo mo boitsholong jwa tlwaelo, bolela seo fa o bitsa. O se ke wa dirisa lenaane la mo inthaneteng go dira gore tlhatlhobo ya boitekanelo e se ke ya tlhokega.

Fa go ne go na le kotsi ya tlhogo, latela kgakololo ya setsenyi sa boitekanelo kgotsa tirelo ya tlhokomelo ya tshoganyetso ya kwa lefelong la gago. Tataiso ya NHS ka kotsi ya tlhogo e tlhalosa matshwao a a tlhokang tlhokomelo ya ka bonako. Fa motho a tlhola a sa tlhaloganye ka bonako, a robala thata, a tlhatlhelela kgotsa a bonala a lwala thata, batla thuso ya ka bonako go na le go letela kopano ya tlwaelo.

Ke tshedimosetso efe e e ka thusang setsenyi sa boitekanelo?

Morago ga go rarabolola ditlhokego tsa ka bonako, kwala dintlha tse dingwe go abelana le setsenyi sa boitekanelo ka tumelo ya motho:

• nako le lefelo la go wa, fa e itsege;
• se motho a se dirang pele ga go wa;
• gore a go wa go ne go bonwa kgotsa a ka nna a tlhoma tlhogo;
• botlhoko, kotsi kgotsa phetogo e o e lemogileng;
• diphetogo dife tse di sa tswa go diragala mo boitekanelong, go tsamaeng, mo tlwaelong kgotsa mo dithibeleng tse o di itseng.

Tlhalosa se o se boneng go na le go akanya gore motho o welang ka ntlha efe. Kwalo e ka thusa puisano; ga e tlhalose lebaka. Fa kotsi e kgolo kgotsa phetogo e e tlhamalang e ka nna gone, batla thuso pele ga o feleletsa kwalo.

Ke tshwanetse go botsa eng morago?

Setsenyi sa boitekanelo se ka thusa go tlhopha gore motho o tlhoka tlhatlhobo kgotsa nnyaa le se se tshwanetseng go lebelelwa morago. NHS e bolela gore tlhatlhobo ya go wa e ka lebelela matla, go bona, go utlwa, dithibela le diphetogo tsa gae. O ka botsa:

• A motho o tlhoka tlhatlhobo morago ga go wa le, le fa e se gore go na le kotsi e e bonalang?
• Ke diphetogo dife kgotsa matshwao afe a a tshwanetseng go tlisa thuso ya ka bonako?
• A go tlhatlhobiwa go leka go tsamaya, go bona, go utlwa, botlhoko kgotsa dithibela?
• A tirelo ya go wa kgotsa setsenyi sa tiro ya mmele di ka thusa go lekola go tsamaya kgotsa didirisiwa tsa gae?
• Motho kgotsa lelapa ba tshwanetse go ikgolaganya le mang fa go wa gape?

Bolelela setsenyi sa tlhatlhobo se o se itseng le se o sa se itseng. Fa go wa go ne go sa bonwe, bolela seo go na le go akanya gore se diragetse jang. Se dire diphetogo mo dithibeleng, se reke thuso ya go tsamaya kgotsa se beye didirisiwa ka lebaka la lenaane la mo inthaneteng fela. Thuso e e siameng e ikaegile ka boitekanelo jwa motho, go tsamaya ga gagwe, ntlo le dikgetso tsa gagwe.

Re ka akanya jang ka go wa gape?

Morago ga go rarabolola ditlhokego tsa boitekanelo tsa ka bonako, akanya ka se se diragalang mo tikologong le tlwaelong. Tsela e e tletseng dilo, phetogo ya lebone kgotsa tsela e motho a sa e itseng e ka nna ya nna botlhokwa, mme o se ke wa akanya gore kotsi e le nngwe e tlisitse go wa. Botsa motho gore o lemogile eng le se se ka dira gore sefelo se nne bonolo go se dirisa. Fa motho a sa kgone go gopola kgotsa go tlhalosa go wa, abelana ka se o se boneng mme o se ke wa mo gatelela gore a neele dintlha. Kwala nako, lefelo, dinao, lebone, tiro le phetogo epe mo tsamaong kgotsa boitsholong jwa tlwaelo. Kwalo e e khutshwane e ka thusa setsenyi go batla ditlhopha, mme ga e supe lebaka.

Tataiso ya rona ya tshireletso ya gae e akaretsa ditlhatlhobo ka kamore nngwe le nngwe. Fa go wa go diragetse fa motho a ntse a itlhapa, bona tataiso ya rona ya go itlhapa. Ngaka, setsenyi sa tiro ya mmele kgotsa tirelo ya go wa ya kwa lefelong la gago e ka lekola dikgatlhego tsa motho ka boene le go raya diphetogo di di tshwanelang. O se ke wa tsenya didirisiwa kgotsa go fetola dithibela tse di laetsweng ka fela ka tataiso e.

Go wa ga se tsela ya go bontsha se motho a ka se dirang kgotsa a sa ka se dira. Mo dumelele a tsenye karolo mo ditshwetsong tsa thuso, mme o latele kgakololo ya setlhopha sa gagwe sa tlhokomelo ya kwa lefelong la gagwe.